
همانطور که صنعت وارد برهه انقلاب چهارم خود شده است، دیگر سیستمهای مدیریت سنتی در دنیای پر تغییر صنایع امروزی که صحبت از هوشمند سازی و فناوریهای پیشرفته مانند هوش مصنوعی (AI) و اینترنت اشیاء (IoT) به میان آمده، جایگاهی ندارند.
به همین منظور در این مقاله قصد داریم برخی از سیستمهای اصلی مدیریت که به منزله ستون فقرات عملیات صنعتی مدرن هستند را معرفی کنیم، تاکید ما بر ERP (برنامهریزی منابع سازمانی)، MES (سیستم اجرایی تولید) و PCS (سیستم کنترل فرآیند) است چرا که این سیستمها جریان اطلاعات را تسهیل کرده و کارایی عملیاتی را تضمین میکنند.
در ابتدا به طور خلاصه باید بگوییم که ERP برای مدیریت فرآیندهای کلی کسب و کار است و MES بر عملیات تولید تمرکز دارد، و PCS کنترل فرآیندهای صنعتی فیزیکی را انجام میدهد. در ادامه مقاله بر شرح عمیقتر هر یک خواهیم پرداخت.
مجموعه فعالیتهای مختلفی را میگویند که باعث بهبود عملکرد یک سازمان خواهد شد که میتوان آن را در قالب یک نرم افزار پیاده سازی کرد. برنامهریزی منابع سازمانی (ERP) نوعی نرمافزار است که سازمانها برای مدیریت و ادغام بخشهای حیاتی کسبوکار خود استفاده میکنند. یک سیستم نرمافزاری ERP میتواند اطلاعات خرید، موجودی، فروش، بازاریابی، امور مالی، منابع انسانی، و بخشهای دیگر را یکپارچه کند.
سیستمهای ERP معمولاً دارای چنین ویژگیهایی هستند:
اجرای یک سیستم ERP میتواند منجر به مزایای زیادی شود، از جمله:
سامانه اجرایی تولید یا MES یک سیستم کنترلی برای مدیریت و نظارت بر فرآیند تولید کالاها از مواد اولیه تا محصولات نهایی است. این سیستم با ارائه یک لایه کاربردی بین برنامهریزی منابع سازمانی (ERP) و سیستمهای کنترل فرآیند، به تصمیمگیران دادههایی میدهد که به بهبود کارایی عملیات کف کارخانه و بهینهسازی تولید کمک میکند.
سیستمهای MES معمولاً شامل چنین ویژگیهایی هستند:
سیستمهای کنترل فرایند (Process Control Systems) بهبود کارایی، ثبات و بهرهوری انرژی در فرآیندهای صنعتی را تضمین میکنند. این سیستمها با اندازهگیری، نظارت و کنترل فرآیندها، هرگونه ناهنجاری را شناسایی و اصلاح میکنند. هدف آنها کاهش هدررفت انرژی و افزایش ایمنی، تضمین کیفیت محصول، کاهش هزینههای تولید و بهبود عملکرد زیستمحیطی است.
مفهوم PCS میتواند شامل بخشهای سختافزاری و نرمافزاری مدیریت این فرآیندها باشد به طوری که سنسورها، PLC ،DCS ،SCADA ،HMI و... همه در این لایه تعریف میشوند.
سیستمهای PCS معمولاً شامل چنین ویژگیهایی هستند:
اجرای PCS میتواند منجر به مزایایی مانند:
ERP، MES و PCS سیستمهای بههم پیوستهای هستند که برای مدیریت و کنترل جنبههای مختلف عملیات صنعتی در کنار هم به کار بسته میشوند. PCS کنترل فرآیندهای فیزیکی را انجام میدهد، MES مدیریت عملیات تولید و اجرا را انجام میدهد، در حالی که ERP فرآیندهای گستردهتر کسبوکار را نظارت میکند.
این سیستمها به صورت هرمی با هم تعامل دارند:

جریان اطلاعات بیوقفه بین ERP، MES و PCS برای حفظ کارایی عملیاتی و اطمینان از تصمیمگیری دقیق ضروری است. هر گونه اختلال در انتقال داده میتواند منجر به تأخیر، خطاها و افزایش هزینهها شود.
انتقال داده بین این سیستمها میتواند به شکلها مختلف انجام شود. معمولترین این روشها را در این قسمت ذکر میکنیم.
استفاده از API ها به عنوان رابطهای برنامهنویسی کاربردی که ارتباط بین سیستمهای مختلف را تسهیل میکنند. یا استفاده از میانافزارهای مختلف که فاصله بین برنامههای مختلف را پر کرده و تبادل داده را ممکن میکنند. راه دیگر میتواند استفاده از دستگاههای اینترنت اشیاء (IoT) باشد که دادهها را به صورت لحظهای و به طور دقیق جمعآوری کرده و منتقل کنند.
البته انتقال این اطلاعات به خودی خود با مشکلات گوناگون روبرو است. به عنوان مثال دادههایی وجود دارند که به راحتی توسط سایر سیستمها قابل دسترسی نیستند و از آنها با عنوان سیلوهای داده یا همان دادههای منزوی یاد میشود. از دیگر سو سیستمهای مختلف ممکن است از فرمتها یا پروتکلهای مختلف استفاده کنند که مشکل ناسازگاری را به وجود میآورند. همچنین تاخیر در انتقال دادهها که به علل مختلف ممکن است رخ دهد، میتواند بر لحظهای بودن عملیات تاثیر مستقیم بگذارد.
مدیران میتوانند با بهرهگیری از فرایند هوشمند سازی، قابلیتهای سیستمهای ERP ،MES و PCS را دو چندان کنند. به طور کل با بهرهگیری از تکنولوژیهای به روز مانند یادگیری ماشین، بینایی ماشین، اینترنت اشیاء، و… میتوان هماهنگی و یکپارچگی این سیستمها را چند برابر کرد و از مزایایی همچون افزایش بهرهوری، امکان تصمیمگیری بهتر، صرفه جویی در هزینهها و افزایش سرعت و دقت بهرهمند شد.
به عنوان مثال با اتوماسیون نظارت و کنترل بر فرایندها (با استفاده از اینترنت اشیاء) میتوان واکنشهای سریع و به موقع در مقابل رویدادها داشت تا از ایجاد خسارات هنگفت و کاهش سودآوری جلوگیری شود.
پس برای یک شروع قدرتمند در زمینه هوشمند سازی سیستمهای مدیریتی خود ابتدا اهداف خود را ترسیم کرده و یک نقشه راه ذهنی برای رسیدن به آنها طراحی کنید. در مرحله بعد با مشورت گرفتن از متخصصین سعی کنید تکنولوژیهای را انتخاب کنید که با نیازهای کسب و کار شما همخوانی داشته باشند تا بهترین نتیجه را دریافت کنید.
نکته دیگر که بسیار مهم است پیاده سازی دقیق و حرفهای تدابیر امنیتی قوی برای حفاظت از دادهها در چنین سیستمهایی است تا با ایجاد سطح دسترسیهای مختلف جلوی سودجویی احتمالی افراد را گرفته و با آرامش خیال کار کنید.
مانع دیگری که بر سر راه شماست مقاومت افراد در برابر هر گونه تغییر و نوآوری است. تجربه نشان داده در ابتدای هر مسیر تازهای افرادی یافت میشوند که خودداری کرده و نمیخواهند شرایط قبلی که به آن عادت کردهاند را ترک کنند. شما تنها با ارائه آموزشها هدفمند و ایجاد آگاهی در افراد میتوانید آنها را با خود همراه کنید.
متخصصین شرکت کنترل اعداد در همه مراحل از بررسی نیازها، ارائه مشاوره گرفته مراحل اجرای هوشمند سازی و ایجاد امنیت سایبری و غیره در کنار شما خواهند بود.