هیچ دو نفری دقیقاً یک احساس رو نسبت به یک نقاشی، یک آهنگ، یا یک فیلم ندارن. هر کسی بر اساس پیشینه خودش به هنر واکنش نشون میده: اینکه چطور و کجا بزرگ شده، علایقش چیه، چه تفکراتی داره و غیره. جمع تمامی اینها میشه جیزی که سلیقه ما رو شکل میده. وقتی که دوست شما بعد از دیدن یه اثر هنری حیزت زده میشه اما شما هی چیز قابل توجهی در اون اثر پیدا نمیکنید و احساس خاصی موقع نگاه کردن بهش بهتون دست نمیده، به جای اینکه بگیم سلیقه شما و دوستتون با هم فرق داره، میتونیم بگیم پیشینه متفاوتی دارید. هر دو به یک نقاشی نگاه میکنید اما الزاماً یک چیز رو نمیبینید.
به همین ترتیب، واکنش یک ایرانی به یک اثر هنری که به زادگاهش مربوط میشه با واکنش یک غیر ایرانی متفاوته. ایرانی چیزی رو در اون میبینه که غیر ایرانی نمیبینه. علاوه بر این زمانی که اثر نتیجه کار یک هنرمند خارجیه حس کنجکاوی هم به این واکنش اضافه میشه: یک نقاش اروپایی ایران رو چطور میدیده؟ چه چیز ایران براش جذابیت داشته؟ چه چیز هایی درباره ایران گفته؟ و سوالات دیگه.
در این مطلب قراره نقاشی هایی رو از نقاش های غربی ببینیم که ایران و موضوعات مرتبط به اون رو به تصویر میکشن.
پیش زمینه: کمبوجیه دوم، جانشین کوروش کبیر، سرزمین های مختلفی رو به پادشاهی هخامنشی اضافه میکنه اما میشه گفت مهم ترین اقدام اون در طول سلطنتش فتح مصر بوده. در سال 595 قبل از میلاد کمبوجیه بعد از آماده کردن سپاهش و به وجود آوردن اولین نیروی دریایی در سرزمین پارس به مصر حمله کرد. قوای مصر و قوای پارس در منطقه ای به نام پلوزیوم درگیر میشن که نتیجه این درگیری پیروی پادشاهی هخامنشی و کمبوجیه است. بعد از این نبرد سرنوشت ساز پسامتیک سوم، فرعون مصر، و نیرو هاش به شهر مَنف عقب نشینی میکنن و چند ماه بعد، تمام مصر تحت سلطه پادشاهی هخامنشی قرار میگیره.
درباره اثر: این نقاشی قرن 19 ام اثریه از نقاش فرانسوری آدریان گینیه و ملاقات کمبوجیه و پسامتیک رو نشون میده. گینیه در زمان حیاتش شناخته شده بوده، مخصوصاً به خاطر تصاویری که از مصر خلق میکرده. این نقاشی در حال حاضر در موزه لوور نگهداری میشه.
پیش زمینه: بعد از شکست سپاه پارس از سپاه مقدونیه در اولین رویارویی پادشاهی هخامنشی و اتحادیه هلنی (اتحادی از دولت های یونانی به رهبری مقدونیه) داریوش سوم، آخرین پادشاه سلسله هخامنشی، خودش رهبری سپاهش رو به دست میگیره و در نبرد بعدی، نبرد ایسوس، با اسکندر مقدونی رو به رو میشه. پارس در این نبرد هم متحمل شکست میشه، داریوش از صحنه نبرد فرار میکنه و همسرش، دخترانش و مادرش که اون رو در نبرد همراهی میکردن به اسارت درمیان. همسر داریوش، اِستاتیرا، حدود یک سال بعد از دنیا میره.
درباره اثر: میشه گفت نقاش فرانسوی این اثر، لاگرنی، تمام قله های موفقیتی که یک نقاش قادر به فتح کردنش بوده رو در زمان حیاتش فتح کرده: بعد از برنده شدن در رقابت پیری دا رُم که بین هنرمندان مختلف در فرانسه برگزار میشده به شهر رُم بورسیه میشه، چند سال بعد به عضویت آکادمی سلطنتی نقاشی و مجسمه سازی درمیاد، ملکه روسیه ریاست آکادمی هنر سنت پترزبورگ رو به اون واگذار میکنه و علاوه بر این اون رو نقاش دربار میکنه، بعد ها به طور افتخاری به ریاست موزه لوور درمیاد و در آخر هم یک سال پیش از مرگش ناپلئون به اون مقام شوالیه لژیون دونور رو اعطا میکنه.
در این اثر ِاستاتیرا در بستر مرگ نشون داده میشه، درحالی که اسکندر و یکی از فرماندهانش کنار تخت ایستادن و همراهان استاتیرا مرگ اون رو سوگواری میکنن. این نقاشی هم در حال حاضر در موزه لوور قرار داره.
درباره اثر: پاسکال کست، معمار فرانسوی، زمانی که همراه با سفیر فرانسه به ایران اومد از آذربایجان، شیراز، اصفهان، بیستون، طاق بستان، پاسارگاد و پرسپولیس دیدن کرد و تصاویر زیادی رو از این مناطق طراحی کرد. اون همچنین به مدت دوازده سال معمار محمد علی پاشا، حاکم مصر بود. سفر های اون به ایران قاجاری نظر پادشاه فرانسه رو جلب کرد و باعث شد کست معمار اصلی شهر مارسِی در جنوب شرقی فرانسه بشه؛ شهری که در اون متولد شده بود. کست در اواخر عمرش به مقام افسر لژیون دونور نائل شد.
یکی از کسانی که در سفر اون در ایران اون رو همراهی میکرده اوژِن فِلاندا، نقاش فرانسوی بوده که اون هم تصاویر زیادی از ایران و مناظر اون به جا گذاشته:
مناره شهر گور که فلاندا در این طراحی به اون اسم "آتشگاه فیروزآباد" رو میده بقایای به جا مانده از سازه ای بوده که در مرکز شهر ساسانیِ گور قرار داشته. درباره اینکه سازه اصلی چه شکلی داشته و هدف از ساختش چی بوده اطلاعاتی در دسترس نیست.
پیش زمینه: آناهیتا یکی از ایزدان ایران باستانه که در آبان‌یَشت، یکی از بیست و یک سرود زرتشتی که به ستایش ایزدهای زرتشتی میپردازن توصیف شده و جلوه آب ها و سرچشمه "جهان رود"ـه؛ رودی در بالای کوه افسانه ای هره برزیتی که به دریا ها و اقیانوس های جهان میریزه.
درباره اثر: ویلیام موریس هانت "فرار شب"، این نقاشی دیواری عظیم که حدود چهارده متر طول داشته رو روی دیوار اتاق اجلاس در ساختمان کاپیتول ایالت نیویورک پیاده میکنه؛ ساختمانی که محل استقرار دولت این ایالته. اما ده سال بعد از اتمام ساخت این ساختمان مشخص شد سقف گنبدی این اتاق ناپایداره و سقف جدیدی با ارتفاع کمتر ساخته شد که جلوی دیده شدن این اثر و یکی دیگه از نقاشی های دیواری هانت رو برای همیشه میگرفت. حالا سال هاست که "فرار شب" زیر این سقف پنهان شده و قابل دیدن نیست.
در این نقاشی هانت آناهیتا رو به عنوان الهه شب نشون میده درحالی که داره با ارابه اش از طلوع آفتاب فرار میکنه. موضوع اثر تا حدی مبهمه. گفته میشه برادر هانت زمانی که اون ساکن دوسلدورف بوده ترجمه ای از یک شعر درباره آناهیتا رو برای اون میفرسته و اینطوریه که این نقاش آمریکایی با اسطوره آناهیتا آشنا میشه. چیزی که مشخصه اینه که این الهه به شدت ذهن هانت رو درگیر میکنه و در طول سال ها به تصویر کشیدن اون در طراحی ها و پیکرتراشی های مختلف ادامه میده.
پیش زمینه: در دوران صفوی روابط سیاسی و تجاری پارس و کشور های اروپایی بیشتر شد و سفرای مختلفی به اروپا فرستاده شدن. یکی از این سفرا محمدرضا بیگ، کلانتر (معادل شهردار کنونی) ایروان بود که در دوران سلطنت شاه سلطان حسین به فرانسه فرستاده شد و در مراسم تجملی ای در کاخ ورسای از اون پذیرائی شد. گفته میشه جمعیت زیادی بیرون از کاخ برای دیدن محمدرضا بیگ و همراهانش جمع شده بودن.
درباره اثر: در این نقاشی محمدرضا بیگ و همراهانش در یک بالکن دیده میشن. این نقاش علاوه بر این اثر، سفرای پادشاهی آیوتایا (تایلند امروزی) که به حضور لویی چهاردهم دراومده بودن رو هم به تصویر کشیده.
درباره اثر: در سال 1826 دولت فرانسه یک شرق‌شناس آلمانی ساکن پاریس به نام یولیوس مُل رو انتخاب کرد تا شاهنامه فردوسی رو تصحیح و منتشر کنه. مل تا پایان عمرش بر روی این پروژه کار میکرد و نسخه ای از شاهنامه که به سعی اون منتشر شد برای سال ها منبع مهمی برای شرق‌شناسان دیگه و پژوهش‌گران ادبیات فارسی بوده.
حدود نود سال بعد انتشاراتی ای به نام اِچ. پیاتزا بخشی از این ترجمه که داستان منوچهر (یکی از پادشاهانی که در شاهنامه به اون پرداخته میشه) رو روایت میکنه رو به همراه تصویرسازی هایی از میشل سیمونیدی، نقاش رومانیایی، در کتابی به اسم "داستان منوچهر" به چاپ میرسونه. این کتاب نفیس شامل 49 نقاشیه که بخش های مختلفی از رویداد های دوران پادشاهی منوچهر، مثل عشق رودابه و زال رو، روایت میکنه.
درباره اثر: اوژن ویکتور کولینو و آدالبِرت د بومو، دو طراح فرانسوی بودن که در سفر هاشون به خاورمیانه با انواع موتیف (شکل یا الگویی که در یک طرح یا یک دکور تکرار میشه) های ایرانی آشنا شدن و بعد از بارگشت به فرانسه، مجموعه ای از این موتیف ها رو در کتابی به نام "نقش های پارس" منتشر کردن. طرح های این کتاب که از شیشه آلات، کتب خطی، میناکاری ها، قالی ها و فرش ها، نقره آلات، زره ها و حکاکی های روی چوب و سنگ جمع آوری شده بودن تاثیر شایان ذکری روی معرفی کردن موتیف های استفاده شده در خاورمیانه به پیشوه‌وران و هنرمندان فرانسوی داشتن.
