به نام خدا
پاسخ این سؤال بسته به استراتژی قیمتگذاری هر کسبوکار متفاوت است.
اما استراتژی قیمتگذاری چیست؟ به بیان ساده، برنامۀ درآمدزایی کوتاهمدت و بلندمدت شماست. استراتژی قیمتگذاری منطقی در بهترین حالت باید نیت شفاف، اهداف قابل سنجش و چارچوب زمانی برای اجرا داشته باشد.

حال چطور میتوان چنین استراتژی قیمتگذاریای را تدوین کرد؟
چهار عنصر سازنده استراتژی قیمتگذاری:
بدون اهداف روشن، استراتژی قیمتگذاری مؤثری وجود نخواهد داشت. هدف روشن و برجسته از پیشنیازهاست، چراکه اهداف متفاوت با اولویت یکسان ممکن است به استراتژیها و اقدامهای متناقضی منجر شوند. برای مثال وقتی بیشینه شدن سهم بازار بهعنوان هدف قرار میگیرد، متفاوت است با زمانی که هدف، بیشینه کردن سود کلی است.
حال باید دید کدام اهداف برای محصول جدید بیشترین اهمیت را دارند. درآمد؟ سهم بازار؟ سود کلی؟ حاشیۀ سود؟ ارزش طول عمر مشتری؟ میانگین درآمد بهازای هر واحد؟ یا مسئلهای دیگر؟ نکتۀ درخور توجه این است که در هر صورت همه را نمیتوان همزمان بیشینه کرد! هنگام تعیین اهداف باید بدهبستانهای منطقی و زیادی انجام شود.
به خاطر داشته باشید در این قسمت انتخاب تنها یک هدف شفاف از بین چند هدف مدنظر نیست، بلکه به نوعی ایجاد اولویتی منطقی با بدهبستانهایی بر سر اهداف مدنظر است.
مثلا در نمودار پایین که از مدیران ارشد یک شرکت خارجی خواسته شده با دادن امتیاز به هر هدف اولویت آن را مشخص کنند، میزان اختلاف و چالش همتراز کردن آن به وضوح مشخص است.

بدهبستان برای اهداف ضروری است، اما کافی نیست. اهداف و رویکرد قیمتگذاری باید همراستا باشند. در مجموع سه رویکرد استراتژی قیمتگذاری بهطور خلاصه توضیح داده شده است.
رویهگیری (Skimming) : این رویکرد ابتدا به مشتریانی با تمایل پرداخت بیشتر (پذیرندگان زودهنگام) خدمات ارائه میکند و در طول زمان بهصورت قاعدهمند قیمتها کاهش مییابد و دیگر مشتریان (با تمایل پرداخت کمتر) جذب میشوند. قیمت اولیه در این رویکرد از قیمت رویکرد بیشینهساز بیشتر است. این رویکرد بهویژه زمانی مناسب است که مشتریان زیادی حاضر باشند در ابتدا قیمتی بیشتر از دیگران برای محصول بپردازند.
تصمیمگیری دربارۀ اصول تعیین قیمت، اجازه نمیدهد استراتژی قیمتگذاری از مسیر درست خارج شود و از واکنشهای ناخودآگاه پس از عرضۀ محصول پیشگیری میکند. برای اصول تعیین قیمت باید پنج بخش عملیاتی در نظر گرفته شود:
به طور خلاصه مشتری چگونه هزینه محصول یا خدمت جدید را پرداخت کند. در واقع تبیین مدل درآمدزایی مطلوب میتواند به محصول و قیمتی که برای آن تعیین میشود، اهمیت داشته باشد که در موفقیت یا شکست محصول جدید بسیار تاثیرگذار است. از جمله موفقترین مدلهای اثباتشده میتوان به مدل حقاشتراک، قیمتگذاری پویا، مزایده، فریمیوم و بسیاری از مدلهای دیگر اشاره کرد. کدام مدل یا مدل های درآمدزایی برای محصول جدید مناسب است؟ آیا برای همۀ دستههای مشتریان مدل درآمدزایی یکسان است؟ مدل انتخابشده در طول چرخۀ عمر محصول تغییر میکند؟
علاوه بر قیمت عرضۀ محصول، باید دربارۀ واکنشهای خود پس از ورود محصول به بازار هم برنامهریزی کرد. برنامهریزی برای واکنشها تا حد زیادی شبیه شطرنج بازی کردن و در نظر داشتن چند حرکت بعد است.
دو نوع واکنش قیمتی وجود دارد:
۱. رقبا احتمالا چگونه واکنش نشان میدهند و چرا اینگونه واکنش نشان میدهند؟
۲. آیا رقبا احتمالا فقط یکبار واکنش نشان میدهند؟
۳. اگر قیمتمان را با قیمت رقیب مطابقت دهیم، چه اثری روی درآمد و سود خواهد گذاشت؟
۴. در برابر واکنشهایمان چه واکنشهای متقابلگونه ای را انتظار داریم؟
بهینهسازی قیمت و کشش قیمت (Price elasticity)
بعد از تنظیم و تدوین سند استراتژِی قیمتگذاری، مهمترین چالش پیش رو تعیین قیمت بهینه است. مهمترین مؤلفه در بهینهسازی قیمت، منحنی کشش قیمت است. این منحنی نشان میدهد که وقتی قیمت را کم و زیاد میکنید، حجم تقاضا چقدر کاهش و افزایش میابد. رابطۀ کشش قیمت چنین است:
E(p) = ⧍Q ⁄ ⧍P
که در این رابطه Q⧍ بیانگر درصد تغییر تقاضا و P⧍ بیانگر درصد تغییر قیمت است.

هر چه منحنی شیبدارتر باشد، با افزایش قیمتها حجم تقاضا بیشتر کاهش مییابد. برای مثال، اگر قیمت ۵ درصد افزایش پیدا کند، حجم فروش ۱۰ درصد کاهش مییابد. در این حالت کشش قیمت برابر ۲ بوده و شیب منحنی زیاد است. ماداوان رامانوجام در کتاب درآمدزایی از نوآوری معتقد است همۀ محصولات (از رولزرویس گرفته تا آدامس بستهای) منحنی کشش قیمت دارند و اگر از آن برای قیمتگذاری محصول استفاده نشود، قیمت بهینه برای محصول هیچگاه مشخص نخواهد شد. جدول زیر بازۀ کشش قیمت در صنعتهای مختلف را نشان میدهد (برای خدمات نرمافزاری بین ۲- تا ۱.۲- مشخص شده است).
