ویرگول
ورودثبت نام
Moslem Azmand
Moslem Azmandپرستارم ...ولی مگر بدون نوشتن؛بدون ادبیات؛بدون فلسفه ؛تاریخ؛شعروهنر میتوان زیست...دینم را بخواهیدانسانیت و وجدان است...مرا بخوانید... Virgool.io/[email protected]
Moslem Azmand
Moslem Azmand
خواندن ۹ دقیقه·۱ ماه پیش

من،کودکی ام و آذربایجانم و ایرانم

کودکیم خوب یادم می آید،تا۹سالگی همسایه ی کوه های سر به فلک کشیده ی آذریایجان بودم و در دامنه ی مادرم سهند زندگی میکردیم،نمیدانم چرا آن برف وباران وکولاک هیچ آزاری برایم نداشت،از اواسط پاییز تا خود بهار برف بود وسفیدی ودرخشندگی.صبح ها که از خواب برمیخاستیم پشت در را تایک متر برف قفل میکرد،پدرم پاروی برف روبی را برمیداشت ومن هم شال وکلاه میکردم وچکمه ای داشتم که وقتی به پایم میکردم تانزدیک زانوهایم میرسید،آن رامیپوشیدم وپشت سر پدرم راه می افتادم.

پدرم در را تکان میدادوکمی لای در باز میشدوسپس از همان لای در با پارو برفها را عقب میزد وبرفهای پشت در را عقب میزد ودر را باز میکرد،در که باز میشد سفیدی برف تمام جهان را فرا گرفته بود،نورودرخشندگی برف چشمم را میزد،جلوی روستایمان که آرام آرام شیب گرفته بود وبالا رفته بود،پر از برف بود تاجایی که آن دورها زمین به آسمان چسبیده بود،پدرم پارو را برمیداشت از نردبانی که پراز برف بود آرام بالا میرفت ودرحین بالا رفتن برفها را میزدود،چون میدانست که حریف من نمیشود ومن پشت سر او از نردبان بالا خواهم رفت،اوایل میگفت:«گلمه توشرسن»,یعنی(نیا می افتی),ولی بعدها که دید حریفم نمیشود دیگر چیزی نمیگفت وفقط مواظب بود که نیفتم وخوشبختانه حتی یکبار هم نیفتادم .،زندگی کردن درآن برف وبوران برایم سخت نبود که هیچ،لذت بخش هم بود،من هروز که برف نمی آمدکمی دلم میگرفت ، ولی به مرور زمان فهمیده بودم که برف وسپیدی وکوههای سربه فلک کشیده سهم من از خداونداست وخداوند راضی به ناراحت کردن من نیست وفردادوباره همین برف وسپیدی را برایم پهن خواهدکرد.خلاصه دنیایی بود رویایی که دیگر در خوابها هم نخواهم دید.

ازمن،از آن پسر چکمه ایی وتپل که زمین وزمان را بهم میدوخت، درنه سالگی همه ی آن زیبایی ها را گرفتندومرا به زور واجبار از مادرم آذربایجان جدا کردندوبه کویری بردند که آفتابش صورتم را میسوزاند وغم وخمودگی وروضه وهیئت وعزاداری وگریه جز لاینفک زندگی شان بود.از بهشت مستقیم به جهنم پرتابم کردند بدون اینکه گناهم را بگویند والان که چهل سال دارم دقیقا سی ویک سال است که در جهنم میسوزم و دم بر نمی آورم ,آن کودک چموشی که از کوهپایه ها ودرختان بالامیرفت را چنان به بند کشیدندکه هرچه بیشتراین بند را می‌کشیدم تنگ تر میشد تانزدیک بود جانم رابگیرد.

از کوه وبرف و درخت ودوندگی جدایم کردندوبه پشت دارقالی نشاندند تا تاجران فرش ،دست رنج فقیران رابه نام خود وهنرخود ثبت کنندوبرای بافنده لقمه ایی بخورونمیردهند،از گوشت بره وآبگوشت گوسفندی وماست چکیده به ماکارانی وشیر پرازآب وچای شیرین وپنیرساخته شده از شیر خشک قانعم کردند.

در روستا که تازه اول ابتدایی راتمام کرده بودم،آنقدر به خواندن،مخصوصا خواندن شاهنامه،امیر ارسلان وفرخ لقا واصلی وکرم علاقه داشتم که درب اتاقمان را میبستم وهمه ی این کتابها که ترجمه ی روانی به آذری محلی شده بودند, میخواندم ومن هم مانند بیژن ,عاشق منیژه ومانند امیر ارسلان وکرم عاشق فرخ لقا واصلی شده بودم.آنقدرخواندن این کتابهارا دوست داشتم که رستم نامه ی آذری را میخواندم وهمه دور کرسی جمع میشدند وحلقه میزدند ومن به زبان مادری ام،علاوه بر رستم نامه آذری،امیر ارسلان واصلی وکرم و...را میخواندم وبزرگ وکوچک در حیرت مانده بودند که این کودک کم سن وسال که تنها یک سال درس خوانده است چگونه این داستانها رابه این روانی میخواند,باور کنید حتی الان برای خودم هم تعجب آوراست که آنکسی که رزم رستم وسهراب ورستم وبرزو را میخواند واقعا من آن کودک هفت ساله بودم؟! ولی چگونه باور نکنم که هنوز عکسها وخطوط این کتابها وارتباط همه ی حوادث آنها از همان زمان در سینه ام مانند جواهری به یادگار مانده است.

همه ی داستانهای شاهنامه از همان کودکی در دامنه ی سهند درسینه ام به یادگار ماندومن جایی از شاهنامه وقصه ایی از آن نبود که ندانم و یا بعدا خوانده باشم،بعدها که بزرگ شدم ودر این شهر عزا پرور یاد کودکی ام افتادم به هر طریقی شده وقتی تبریز وهشترود رفتم دقیقا آن کتابها رابا هزار ضرب وزور از کتاب فروشهای کنار خیابان و.. خریدم والان در کتابخنه ی شخص ام گذاشته ام وهر زمان یاد آذریایجان وقصه های دوران کودکی ام می افتم، آن کتابها را برمیدارم وبه دوران رستم وامیر ارسلان وکرم میروم،سر چاه بیژن مینشینم وبه او میگویم ناراحت نشو من از آینده خبر دارم رستم در لباس بازرگان می آید وتورا نجات میدهد،بیچاره منیژه با آن زلف پریشانش کنار چاه آه وناله میکند ووقتی خبر نجاتشان را میدهم از ناامیدی سر به زیر می اندازد ومیگوید،بیژن گرسنه است ،بروم لقمه نانی برای او بیابم وخود گرسنه ورنجور میرفت وروزگار مرا همچون گیسوهای مشکینش،سیاه وتباه رها میکرد وبیژن هم گریه کنان در ته چاه مانده وبا گریه هایش ،باعث میشود سیل اشک از دیدگان من هم فرو ریزد.

وقتی شب یلدا که ما آن را «چله آخشامی»میگفتیم ،اگر میشد در آن برف وبوران پدرم سوار بر اسب به هشترود میرفت وانار وآجیل وشکلات وهندوانه میخرید واگر امکان نداشت ،مادرم گندم را در یک تشتی که برای پختن نان استفاده میکرد، بوداده میکرد وذرتی که از ماهها قبل برای این شب وشب چهارشنبه صوری ذخیره کرده بود،میشکوفاندوسفره ایی می انداختیم وتا پاسی ازشب مینشستیم ومادر بزرگم قصه کوراوغلی وحسین کردوداستانهایی از هزارو یک شب را میگفت وچیستانهای ترکی زیبایش راباشعروآهنگین از ما میپرسید وچه لذتی داشت وقتی جواب چیستان مادربزرگ راپیدا میکردیم چون یک مشت آجیل از جیب جلیقه اش در می آورد وبه برنده میداد والبته همیشه وقتی برای من بود محفوظ بود،رستم نامه را به دست میگرفتم وبالهجه ی زیبای آذری تند تند میخواندم وصدای «ساغول ساغول»،«الله ساخلاسین » و...از دور واطرافم به سمت من سرازیر میشدومن هم آنچنان شوری میگرفتم که انگارزمین وآسمان را به من داده بودند وهمزمان برف بیرون از خانه فردای سپید رابرایمان تدارک میدید.

چه بگویم از چها شنبه سوری که یک سال تمام برای آن انتظار میکشیدیم.تا آفتاب روبه غروب می رفت،آتش دانهای ما روشن میشد،هیزم،چوب وتخته های به درد نخور وکنده های درخت که از صبح تدارک دیده بودیم درآتشدان میریختیم و پشت آتش صف میکشیدیم ویکی یکی از روی آتش میپریدیم ودعای سلامتی بهم میکردیم ،سپس دستانمان را حلقه میکردیم ودور آتش میرقصیدیم،شعله ها که کم کم، کم سو میشدحالا زمان «شال سالاماق»(یعنی شال اندازی)بود،قشنگترین ودلخواهترین زمان ما بچه هاهمین مراسم شال سالاماق بود،معمولا چادر های رنگی مادرمان یا یک پارچه بلند را از «پاجا»(روشنایی سقف خانه) به درون خانه آویزان میکردیم ،صاحب خانه ؛ ترجیحاخانم خانه میپرسید:«آدون ندی»(یعنی اسمت چیه)،وما اگر میخواستیم طمع کنیم وبرویم وبیاییم دوباره به همان خانه شال بیندازیم اسممان را دروغ میگفتیم که اغلب موارد خانم خانه میفهمید ومیگفت :«آی یالانچی»(یعنی ای دروغ گو)،ولی سپس بامهربانی یک تخم مرغ،یک سکه پول،مقداری شکلات وآجیل یا هر خوراکی که داشتند به چادر میبستند وما بالا میکشیدیم وخوشحال از این عیدی چهارشنبه ی آخر سال به سراغ خانه ی بعدی میرفتیم،خدارحمت کند استاد شهریار را که در اشعارش به این سنت دیرینه ی آذربایجان وایران اشاره کرده است،آنجا که سروده است:«هرکس شالین بیر پاجادان سوخوردو:(یعنی هرکس شال خود راازیک روشنایی سقف خانه مینداخت)واز اینجا میفهمم که در زمان کودکی شهریار هم این رسم وجوداشته وشایدقدمتش به هزاره ها برسد وهنوز هم در برخی از روستاهای آذربایجان که خانه هایشان بکر وبه صورت قدیمی مانده این رسم وجودارد پچوخوشا به حال مردمی که چنین آئیین ورسوم زیبایی داشته ودارند.

‌ واما نوروز را چه بگویم که حال وهوای نوروز برایم قابل توصیف کردن نیست، یادش بخیراولین شب عید،دیوار خانه مان کاهگلی بود،خواهربزرگم مقداری آرد دریک کاسه میریخت وروی دیوار پرنده ایی مانند طااووس میکشید،با بالهای بلند افراشته،دقیقه شبیه همان لحظه ایی که طاووس پرهایش رامیگشاید وزیبایی هایش رابه رخ همگان میکشد،تنها وسیله ی نقاشی اش آرد بود وبومش دیواری کاهگلی،سپس گلهای زیبا ودرختان بلند میکشید وروی شاخه هایش گنجشک ها وبلبل ها آواز میخواندند،فکر لانه شان را هم کرده بود لانه شان رادقیقا به همان شکلی که درباغنان دیده بودم میساخت ،دقیقا به همان شکل لانه ی بلبل که مانند کوزه برشاخه ی درخت آویزان است.ولانه ی گنجشک ها هم گرد میان شاخه ها محکم شده بود،خواهرم مهربان بود دلش براای جوجه های گنجشک ها وبلبل ها میسوخت مبادا که در این جنگل سردو وزش باد بی خانه بمانند.

‌

‌زمین پر ازچمن سفید بودومرغها وخروسها در چمن را میرفتند وبازهم خواهرم فکر آب وغذایشان را کرده بود که شب عیدی گرسنه نخوابند،به خاط همین با نوک انگشتانش برای آنها دانه میریخت ودر ظرفی که معلوم بود ظرف آب مرغ وخروسها بود ؛آب میگذاشت وهمه ی دیوارهای روستا شب اول عید یک تابلوزیبای آردی داشتند ووجهه مشترک همه ی نقاشی ها بهار وشکوفه ودرخت بود که درآسمان آن پرندگان پرواز میکردندودر زمینشان مرغ وخروس وگل وچمن روییده بود.

‌

‌نوروز که می آمد گویا نسیم معجزه گر وجانبخش با خود میاورد،بوی بهار را خوب میفهمیدم،بوی بهشت میداد،دوست داشتم در آن هوای پاک،درآن جایی که بادها از میان کوهها واز کنار چشمه ها میگذشتند وبه سمت من می آمدند،دمادم ریه هایم را از هوای بهشتی پرکنم واز آن سرمست شوم.

‌

‌. حدود یک هفته که از نوروز میگذشت،هر طایفه ایی بره ها وبزغاله های خود را که چند ماه بیشتر نبود به دنیا آمده بودند برای چرابه علفزار جلو روستا میبردیم،هر طایفه داغ ونشان مخصوص بر پیشانی بره ها وبز غاله های خود میزدند وبرای این که جای داغ زود خوب شود وسوزش آن نیز کم شود،دوغ غلیظ میزدندورهایشان میکردند،کودکان هر طایفه جمع میشدیم وبره ها وبزغاله های خود را جلو چراگاه روستا میبردیم ودرعوض مزدمان نفری دو تخم مرغ بود که نزدیک ظهر می آمدیم واز مادر هایمان میگرفتیم وشروع میکردیم به تخم مرغ بازی!!!

‌

‌. تخم مرغ بازی به این شکل بود که هر کس تخم مرغ خود را داخل دودستش نگه میداشت وحریف با تخم مرغ خود به انتهای تخم مرغ او میزد؛ تخم مرغ هرکس ترک برمیداشت او میباخت وتخم مرغش راتسلیم طرف مقابل میکردو می باخت واین هم یکی از بازی های کودکی ما بود،آن هم در هوای بهاری آذر بایجان ودر دامنه ی کوه.

‌

‌حیاط خانه ها در روستا بزرگ بود ویک قسمت بزرگی از آن رابه عنوان باغچه قرار میدادندوهر وقت در خانه ایی کودکی به دنیا می آمد،در نزدیکترین زمان ممکن،یک نهال درخت تبریزی را از باغ بزرگمان که بیرون روستا بود با دقت زیاد از ریشه خارج میکردند وبه مناسبت تولد آن کودک به ردیف کنار نهالهای قبلی میکاشتند واینگونه هر خانه به تعداد هر فرزند یک درخت تبریزی بود.و هرکودکی میدانست که کدام درخت مال اوست وکجای دنیا میتوان چنین فرهنگ غنی که زاده شده ازغریزه وذات وسرشت پاک انسان است؛ میتوان یافت.

‌

‌ روستای ما که بروید پراست از درختان تبریزی بلند که هرکدامشان نام طفلی را در وجود خود دارند،من از آذربایجان گفتم ،از جایی که فقط نه سال در آن بالیده بودم ودر این نه سال این همه زیبایی از آن به یا دارم،وحال اگر همه ی وطنم ایران را بکاویم صدها رسوم زیبا در آن از ایران کهن از این سرزمین عشق پرور وفرهنگ پرور میتوان یافت که در هیچ جای دنیا حتی نمیتوانند به عمق دلایل این سنتها وعمق زیبایی این رسوم پی ببرند.

‌

‌اینجاست که باید با افتخار ودست بر سینه به احترام ایران برخاست وباید از اعماق دل زمزمه کرد:

‌چوایران نباشدتن من مباد/بدین بوم وبر زنده یک تن مباد

(مسلم آزمند/قدیم به ایران وتمام ایرانیان)

تخم مرغآذربایجانایرانبرف
۰
۰
Moslem Azmand
Moslem Azmand
پرستارم ...ولی مگر بدون نوشتن؛بدون ادبیات؛بدون فلسفه ؛تاریخ؛شعروهنر میتوان زیست...دینم را بخواهیدانسانیت و وجدان است...مرا بخوانید... Virgool.io/[email protected]
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید