بیماران افسرده؛دوقطبی وآنچه بر خانواده ی آنها میگذرد؟!

در زمینه ی بیماران افسرده ودوقطبی مطالب زیادی هم خوانده ام؛هم شنیده ام وهم دیده ام.در کل در مورداین دو اختلال روحی و روانی؛ بررسی های زیادی شده است؛هر کتاب؛مطلب؛مقاله و...که در مورد اختلالات اعصاب وروان چاپ ونشر شده است موضوع افسردگی و اختلال دوقطبی یکی از سر فصل های اصلی آن است

در بیشتر موارد؛ معمولا بیماران افسرده؛ هردو رنج را باهم تجربه میکنند؛یعنی کم پیدا میشود که بیماری فقط افسرده باشد بلکه بسیاری از آنها در طول افسردگی ؛ فازهای مانیا(شیدایی)؛هرچند خفیف را تجربه میکنند.

مشکل بزرگی در این مورد وجود داردومن میخواهم هم اکنون در مورد این مشکل صحبت کنم.

در بیمارن افسرده ودوقطبی به تفضیل درمورد مکانیسم های احتمالی بروز این اختلال ها؛نظریه ها؛داروهای مورد استفاده در این زمینه؛شدت بیماری و سایرمطالب مربوط به آن به تفضیل صحبت شده است ولی مطلبی که در مورد آن بررسی چندانی نشده است ؛«رنجی است که بیمار وخانواده اش در بیشمار مواردی ؛ تا آخر عمر بیمار با آن دست وپنجه نرم میکنند».وجود تنها یک بیمار افسرده یا بایپولار(دوقطبی) دریک خانواده کافی است که همه ی افراد خانواده را درگیر ومحزون کند وچنان عمیق بر افراد خانواده تاثیر کند که علاوه بر بیمار ؛خانواده اش نیز از مسئولیت های فردی واجتماعی باز بمانند.خانوداده ایی همیشه محزون وپر تنش وپر از بحث که بیمارشان نه درمان میشود وباعرض پوزش؛ نه میمیرد(این سخنی است که من به عنوان یک پرستارشاغل در این زمینه؛ از زبان خانواده وحتی خود بیمارانی که سالهاست با این درد دست وپنجه نرم میکنند شندیده ام وبرای روشنتر شدن مطلب نوشتم؛لذا قصد رنجاندن خواننده یاهیچ کس دیگر را ندارم).

تصور کنید که علائم افسردگی در نوجوانی یا جوانی کم کم بروز میکند؛بیمار کم کم دچار حزن واندوه بی دلیل میشود؛به خلوت وکنج تنهایی میرودوازدرب خانه خارج نمیشود؛تا زنگ درب خانه به صدا در میاید با اضطراب به دنبال مکانی برای پنهان شدن میگردد؛از دوستانش فاصله میگیرد؛اشتها ندارد ودرست غذا نمیخورد یا حتی در طول شبانه روز با وجود اصرار خانواده به اکراه چند لقمه میخورد وهنگامی که خانواده اش دلیل این رفتار؛بیحوصلگی؛اندوه و...را از او میپرسند تنها جوابی که میدهد این است که «نمیدانم!»وبا وجود همه ی مشاجره ها وصحبت ها؛ بیمار همچنان در وضعیت آزار دهنده ی خود باقی میماند و نصیحت ها وپند واندرزها ورفت وآمد دوستان و...جواب نمیدهد(البته تازه این موارد برای خانواده های با فرهنگ وسطح اجتماعی بالا است وگرنه اگر سطح سواد ودرک فرهنگی واجتماعی خانواده پایین باشد کار به دعوا؛کتک کاری؛مقصر تراشی؛مراجعه به دعانویس و....میرسد)

خوب اگر خانواده ی بیمار مسیولیت پذیر باشند و پی به بیماری او ببرند؛اولین چیزی که به ذهنشان میرسد این است که اورا نزد تراپیست(روانشناس-رواندرمانگر)میبرند؛ روانشناس نیز بعد از چند جلسه معمولا برای درمان ونتیجه ی درمانی بهتر؛همزمان برای دارودرمانی بیمار را به روانپزشک ارجاع میدهد وروانپزشک نیز برای بیمار طبق شدت بیماری وعلائم؛داروی خوراکی یا تزریقی تجویز میکند؛رواندرمانی و دارودرمانی ممکن است به بیمار کمک کننده باشد وماههای اول بیمار کمی بهبود پیدا کند؛مقداری ذهنش آرام شود؛رنج افسردگی وبی اشتها بودنش کاهش پیدا کند ؛همچنین ؛اختلال خواب که به دنبال افسردگی ایجاد شده بودو معمولا بیمار تا صبح بیدار میماند؛این بار میخوابد ولی این خواب با دارونیز خواب واقعی نیست یک خواب اجباری با فشار دارو هست که وقتی بیمار از خواب بیدار میشود؛ آنچنان کسل میشود که در خیلی موارد از خوردن دارها امتناع میکند وبعد از مدتی مصرف دارو ها توسط بیمار؛ عوارض آنها در مقابل فوایدشان خود را نشان میدهد؛بیمار کسل میشود؛حالت روان حرکتی بیمار کند میشود؛وطولی نمیکشد اگر خودش هم نمیدانسته که او بسیار در حرکت ها وحرف زدنش کند شده ؛خانواده معمولا متوجه میشوند که این حالت به خاطر داروهاست وتا جایی که میتوانند امید به آینده میبندند که این حالت او با درمان شدن بیمار وکم کردن دارو خوب میشود ولی در بیرون از خانواده دوستان وهمسنهای بیمار نادانسته به او میگویند:«چقدر اسلوموشن(slow motion)شدی؟!»؛«چی زدی داداش؟!»«خماری؟!».«چتی؟»

بیمار احتمالا حدس میزند قضیه چیست؟!پیش خود به عوارض احتمالی داروها فکر میکند ؛تقریبا میفهمد چه شده ولی به نزد خانواده خود برمیگردد وقضیه رامطرح میکند؛از خوردن داروها امتناع میکند؛خانواده هم هرچه اصرار میکنند؛خروس او یکپا دارد؛«من همون افسره باشم بهتره تا بهم بگن «چتی؟!»؛«خمار؟!»«چی زدی داداش!؟»؛«از همه بدتر اسلوموشن شدی»؛مگه من اسلوموشن هستم؟!

خانواده با دوستان بیمار به صورت نامحسوس صحبت میکنند: «که بابا این فرزند ما افسرگی داره در جریان باشیدوبا اودر مورد این موارد صحبت نکنید»

ولی خانواده ها شاید حتی بسیاری از کادر درمان نمیدانند ؛بیماران افسرده (MDD)ودوقطبی قطبی(BMD)؛ودر کل بیماران حوزه ی اعصاب وران؛برخلاف تفکر رایج جامعه بسیار تیزهوش هستند ودر بعضی مواقع همین تیز هوشی آنها ست که آنها را به سمت بیماری سوق میدهد.

این بیماران معمولا حامل ژن افسردگی هستند؛یا سایر اختلات روانی هستند ولی تا زمینه های روانی وفشار فکری به دلایل مختلف فرد را درگیر نکند بسیار کم بیماری بروز میکند وخود را نشان میدهد!

این موارد مستعد کننده:فقر وخانواده ی ضعیف از نظر اقتصادی وفرهنگی؛فشار درسی وشغلی وانتظارات بیش از حد جامعه وخانواده؛شکستهای عشقی بدون راهنما؛تنهایی ودرون گرایی عمیق؛سو مصرف مواد وترد شدگی در کودکی وبه دنبال آن شکست اعتماد به نفس کودکان ودر اصطلاح «توسری خور بار آمدن» وخود را به اشتباه در ذهنشان کمتراز دیگران دیدن و ده ها دلایل دیگر هستند که ذکر همه ی موارد در اینجا کار را به درازا میکشد.

خانواده برای ادامه ی درمان اصرار میکند؛روانشناس صحبت میکند؛روانپزشک دوز داروها را تنظیم میکند بیمار به حرف آنها گوش میکند!جالب است با آن همه جرو بحث ها که «من دیگر این داروها را نمیخورم؛من فلان و بهمان میکنم !» زیر با مصرف داروها میرود ؛ ولی بیمار یک روز به بهانه ی بیرون رفتن با دوستانش با آنها همرا میشود یعنی خودش به عمد آنها را برای یک پیک نیک دعوت میکند وبه یکباره درمیانه ی تفریح ونشست وبرخواست عقده ی دل می گشاید وهرچه از دهانش در می آید بار دوستانی میکند که باکلمات«چتی»؛«اسلوموشن»؛«چی زدی!؟» و...اورا آزرده بودند ودرمقابل چشم همه شان همه ی داروها را از جیبهایش خارج میکند و در میان جوی آب میریزد وبا چند کلمه ی رکیک آنها را ترک میکند...آری بیمار افسرده ودو قطبی به همین اندازه متوجه قضایا میشود...

با اصرار مکرر خانواده بیمار دیگر به حرف هیچکس گوش نمیکند؛حتی یک عدد از قرصهایش راهم نمیخورد...تشنج در خانواده به اوجش میرسد...رفتار بیمار تغییر کرده است؛شبها تا نصف شب بیدار است وفیلم میبیند؛غرق در گوشی واینستاگرام وفضای مجازی شده است؛حدود دوساعت میخوابد وبلافاصله از خواب بیدار میشود؛بدون اینکه صبحانه ویا لقمه ایی بخورد؛ همان اول صبح از خانه بیرون میزند؛هرکس هم بپرسد کجا میروی یا لااقل بیا صبحانه بخور«به باد فحش وناسزا میگیرد؛ساعتها در داخل شهر میچرخد؛خریدهای بی جا و ولخرجی های عجیب میکند؛با چندین نفر مشاحره ی لفظی میکند؛حتی در بعضی مواقع اوضاع وخیم تر میشود وکتک کاری میکند...بعد از ۴الی پنج ساعت به خانه برمیگردد؛آواز میخواند؛روی صورتش جای ضربه وچنگ است؛خانواده از او میپرسند چی شده واو جواب میدهد«با یک .....دعوایم شده».

حالا دیگر این بیمار آن بیمار افسرده ایی نیست که در گوشه ی خانه کز کند وغذا نخورد؛اتفاقا آنقدر تنقلات وخوراکی میگیرد که خانواده تعجب میکند؛وقتی کسی به خانه می آید شروع به حرف زدن میکند و به کسی میدان نمیدهد؛پشت سر هم حرف میزند؛آشنا وغریبه نمیشناسد؛شوخی های شرم آور میکند؛کار رابه جایی میرساند که خانواده و فامیل ودور اطراف میگویند«بابا این دیوونه شده؛باید بستری بشه».ولی او اعتقاد دارد که در تمام عمرش به این خوبی نبوده است؛قضیه اوج میگیرد کم کم با تمام افراد خانواده در گیر میشود وهریک را به نحوی با فحش وحتی کتک کاری زخم میزند؛تنفر از او در خانواده به اوج میرسد؛اگر نتوانند در خانه کنترلش کنند ودوباره به کوچه وشهر برود با چندین درد سر به خانه بر میگردد....

آری فاز روانی او به همین راحتی چرخیده است واو هم اکنون در فاز شیدایی(مانیا)به سر میبرد؛انرژایی اش آنقدر زیاد شده است که هیچ کس جلودار او نیست؛به اورژانس ۱۱۵و پلیس زنگ میزنند تا اورا به زور ببرند ولی غافل از اینکه او زودتر از خانه فرار کرده است ومعلوم نیست دوباره چه زمانی به خانه برگردد...احتمالا فردا یا پس فردا صبح باید هزار مکان را بگردند واو ساعت ۲شب خودش به خانه بر میگردد... این بار پچ پچ پدرو مادر بیچاره را میشنوی که میگویند :«همون افسرده بود بهتر بود!»

وخانواده ایی که معلوم نیست حالاحالا ها کی از این سیکل افسردگی وشیدایی بیمارشان با وجود همه ی تلاششان بیرون خواهندآمد؛شدت آنها زیاد وکم میشود ولی پدر ومادر وخانواده ایی که دلهره ایی به جانشان افتاده وبیماری که در فاز افسردگی جان میکند ودر فاز شیدایی هزاران دردسر برای خود وخانواده اش می آفریند...سخت است!ماجرا تا کجا ادامه خواهد داشت وآینده چه میشود....

«مسلم آزمند»