بعضی از سکانس‌های تاریخ سینمای ایران با روح و ذهن ما گره خورده‌اند و اصلاً به بخشی از حافظه جمعی‌مان تبدیل شده‌اند. هر بار با دیدن یا حتی یادآوری‌شان، برمی‌گردیم به دوره‌ای خاص از زندگی‌مان؛ به یک حال‌وهوای مشترک که هنوز هم زیر پوستمان زنده است و موجی از احساسات را در دلمان جاری می‌کند.
از میان این خاطره‌های جمعی، می‌خواهیم سراغ ۱۰ سکانس خودرویی برویم که هنوز هم هرازگاهی در شبکه‌های اجتماعی دوباره جان می‌گیرند و ما را میخکوب می‌کنند.
سال ساخت: ۱۳۷۳
کارگردان: داریوش مهرجویی
در سکانسی از فیلم پری، خسرو شکیبایی در تاکسی ناگهان می‌زند زیر گریه و بقیه سرنشین‌های ماشین هم، بی‌آنکه دقیق بدانند چرا، کم‌کم با او هم‌نوا می‌شوند. این صحنه آینه حال‌وهوای فعلی ماست؛ مردمی با دل پر که منتظر یک جرقه هستند تا بغضشان آزاد شود و با هم دلی خالی کنند. ماشین در اینجا حریمی امن برای همدلی ایجاد کرده و شاید همین حس مشترک است که باعث شده است این سکانس به ذهن ما سنجاق شود.
سال ساخت: ۱۳۸۰
کارگردان: قاسم جعفری
متولدین دهه شصت و اوایل هفتاد، محال است با دیدن نیسان پاترول دودر قرمزرنگ یاد این سریال نیفتند. این پاترول قرمز برای خیلی‌ها نماد رهایی، عصیان‌گری در برابر قواعد بسته جامعه و حرکت به‌سمت خوشبختی بود؛ چیزی که نسل جوان آن روزها به‌شدت تشنه‌اش بود. اما همچون اغلب فیلم‌های آن زمان، درنهایت این خوشی و رؤیا به مرداب ختم شد و به تلخی غرقشان کرد.
سال ساخت: ۱۳۸۷
کارگردان: اصغر فرهادی
سکانس‌های ابتدایی سفر با ماشین‌ها به شمال را کسی هست که یادش نباشد؟ شوخی‌ها، خنده‌ها، فریادهای داخل تونل، آویزان‌شدن و دست تکان دادن از پنجره‌ها. درست در همان مسیر است که اولین تنش‌ها شکل می‌گیرد، شوخی‌ها رنگ دیگری می‌گیرد و روابط ترک برمی‌دارد.
جذابیت و ماندگاری این صحنه بیشتر به خاطر این است که بارها خودمان در سفرهایمان تجربه‌شان کرده‌ایم یا به چشم دیده‌ایم. سفرهای دسته‌جمعی به شمال، حرکت در جاده و شادی‌های پرسروصدایی که ما را برای ساعات یا لحظاتی از واقعیت سخت و پرتنش زندگی واقعی خود جدا می‌کند.
سال ساخت: ۱۳۸۰
کارگردان: عباس کیارستمی
تمام داستان این فیلم با دوربینی ثابت روی داشبورد روایت می‌شود. ما فقط یک زن راننده را می‌بینیم و مسافرانی که یکی‌یکی سوار می‌شوند و حرف می‌زنند. ماشین در اینجا به مطب یک روان‌درمانگر یا اتاق کار یک جامعه‌شناس می‌ماند؛ فضایی کوچک اما امن، برای شناختن و شنیدن صداهایی که شاید بیرون از این اتاقک فلزی برای کسی مهم نباشد.
سال ساخت: ۱۴۰۳
کارگردان: رسول صدرعاملی
در فیلم سکانسی وجود دارد که امین حیایی در یک حرکت متهورانه ماشین گشت ارشاد را می‌دزدد تا دخترهای گریانِ ترسان را فراری دهد. این سکانس با رگه‌هایی از طنز و هیجان، مستقیم یکی از قوانین کشور را به چالش کشید و برای همین سروصدای زیادی به پا کرد. ماشین در این سکانس از یک ابزار سرکوب به ابزاری برای رهایی تبدیل می‌شود و این تغییر نقش، برای فضای آن زمان جسارت بزرگی محسوب می‌شد.
سال ساخت: ۱۳۷۵
کارگردان: محمدحسین لطیفی
داستان این فیلم در میانه جنگ روایت می‌شود و در آن قهرمان قصه در یک مسابقه به مصاف با رقیبی می‌رود که نماد شر و فریب است. سینمای ایران کمتر به سراغ فیلم‌های اکشن و اتومبیل‌رانی می‌رود و برای همین «سرعت» با فضای پیست مسابقه و نمایش اتومبیل‌های مختلف، حال‌وهوایی متفاوت داشت. این صحنه‌ها، برای علاقه‌مندان به ماشین یک اتفاق تازه بود.
سال ساخت: ۱۳۶۷
کارگردان: رخشان بنی‌اعتماد
در این داستان یک پیکان زرد قناری تمام دارایی و رؤیای یک کفاش است. سکانس‌هایی که او با عشق ماشینش را تمیز می‌کند یا لحظه‌ای که ماشین را می‌دزدند و او آواره خیابان‌ها می‌شود، ازیادرفتنی نیست. پیکان در اینجا هم یک نماد است؛ نماد خوشبختی طبقه‌ای از مردم که در شلوغی تهران و میان نابرابری‌های اجتماعی خیلی راحت غیب می‌شود و به دست آوردن دوباره‌اش کار آسانی نیست.
سال ساخت: ۱۳۷۶
کارگردان: عباس کیارستمی
داستان این شاهکار کیارستمی، تماماً در یک لندرور می‌گذرد. آقای بدیعی در تپه‌های اطراف تهران می‌راند و به دنبال کسی می‌گردد که پس از خودکشی‌اش روی او خاک بریزد. ماشین در اینجا به اتاق گفت‌وگویی سیار تبدیل شده است. در همین فضای بسته است که نگرش آدم‌های مختلف به زندگی و مرگ روبه‌روی هم قرار می‌گیرد. درواقع لندرور، شاهد خاموش جدال میان امید و ناامیدی است و این نگاه فلسفی هیچ‌وقت کهنه نمی‌شود.
سال ساخت: ۱۳۸۳
کارگردان: رضا میرکریمی
در این فیلم، شخصیت اصلی با بازی مسعود رایگان با ماشین شخصی‌اش راهی کویر می‌شود تا به پسر بیمارش برسد. در میانه مسیر، در توفان شن گرفتار می‌شود؛ ماشین از کار می‌افتد و او در کابین محبوس می‌شود. ماشین حالا تنها پناهگاه او در جدال با مرگ است و درنهایت، نجاتش می‌دهد.
خشم طبیعت، مواجهه با مرگ و نگاه فلسفی فیلم به زندگی باعث شده است این سکانس‌های درون ماشین تا سال‌ها در ذهن‌ها باقی بمانند.
سال ساخت: ۱۳۸۹
کارگردان: سیروس مقدم
این سریال کمدی-خانوادگی اولین بار در نوروز ۱۳۹۰ پخش شد و خیلی زود در میان مردم جا باز کرد. خانواده‌ای از جنس خود ما که با یک کامیون نارنجی‌رنگ راهی سفر شدند. همان سال خیلی از مردم با الگوگرفتن از این خانواده، بار سفر بستند و به جاده زدند.
هرچند این سریال در فصل‌های بعدی خود کم‌کم از فضای مردمی‌اش فاصله گرفت و بخشی از محبوبیتش را از دست داد، اما فصل اول آن همچنان در خاطره‌ها مانده است. آن کامیون نماد خانواده بود؛ مهم نبود ماشین چقدر جا دارد یا جاده چقدر سخت است، مهم این بود که همه با هم در همان فضای کوچک، زندگی را جلو می‌بردند.
و در آخر…
واقعیت این است که فیلم‌ها و سکانس‌های ماندگارشان، به فراخور روزگاری که بر ما می‌گذرد و اتمسفر حاکم بر جامعه، به ذهن ما می‌چسبند و به بخشی از هویت ما تبدیل می‌شوند. شاید فیلم‌های خارجی با تمام زرق‌وبرقشان، به دلیل فاصله با فرهنگ و وقایع روزمره ما، هیچ‌وقت نتوانند چنین حس مشترک و عمیقی را در رگ‌هایمان جاری کنند، اما سینمای ایران ظرفیت عجیبی برای ایجاد این پیوند و حس جمعی دارد.
