
گزارش سال ۹۹ دیجیکالا مدتی قبل منتشر شد. این گزارش در نگاه اول اطلاعات جالبی را در مورد وضع فعلی امور در اختیار مخاطب قرار میدهد. اطلاعاتی از این قبیل که به عنوان مثال در یک روز پاییزی ۱.۵ میلیون خرید در دیجیکالا انجام شده یا اینکه گوشیهای موبایل پرفروشترین کالا از نظر ریالی در بین همه محصولات بوده است. اما نکتهای که شاید توجه بیشتری را به خود جلب میکند، معرفی زیرمحموعههای دیجیکالا در یک تصویر است. تصویری که در بخش اول این گزارش، روند رشد این مجموعه را بسیار ساده نمایش میدهد.
استراتژی رشد گروه دیجیکالا شباهت زیادی به مسیری دارد که آمازون در مقیاس بزرگتری طی کرده است و مقایسه عملکرد این دو کسب و کار کمک میکند تا تحلیل بهتری نسبت به آینده احتمالی دیجیکالا داشته باشیم. تحلیلی که باعث میشود به این سوال جواب بدهیم که آیا ورود دیجیکالا به بازار سرمایه به معنای یک فرصت سرمایهگذاری جذاب است؟
برای جواب دادن به این سوال، ابتدا سعی میکنیم به صورت کلی استراتژی رشد آمازون را بررسی کرده و در ادامه با مقایسه وضعیت فعلی سرویسها و سرمایهگذاریهای دیجیکالا، فرصتهای رشد آتی و آینده احتمالی آن را شناسایی کنیم.
آمازون و دیجیکالا هر دو به یک نیاز اساسی بازار پاسخ میدهند، خرید اینترنتی آسان و قابل اعتماد. آمازون پس از به دست آوردن سهم بزرگی از بازار خرید و فروش اینترنتی کالا در منطقه، در قدم بعدی سرمایهگذاری وسیعی را شروع کرد. این سرمایهگذاری خرد و کلان در راستای رشد عمودی و همچنین در حوزه نوآوری و تکنولوژی و با هدف ایجاد بازارهای جدید و رشد افقی صورت گرفته است.
نکته مهم در بررسی موفقیت آمازون سرمایهگذاری بخش اصلی درآمد آن در مسیر رشد و توسعه بازار است. این استراتژی در رسیدن آمازون به موفقیت فعلی، در تمام مسیر نقش اصلی را ایفا میکند.
تبدیل شدن به مرجع خرید آنلاین
اولین و استراتژیکترین حلقه تجارت آمازون ساختار انبارداری و شبکه پخش است که دسترسی مشتری در هر نقطه دنیا به خدمات آن را تضمین میکند. کاربر باید این امکان را داشته باشد که در زمان مشخصی کالایی که میخواهد را با کیفیت مورد نظر تحویل بگیرد.استراتژی جلب رضایت مشتری و خدماتدهی باکیفیت، آمازون را به مرجع خرید آنلاین در منطقه تبدیل کرده است. مشابه آنچه در سرویسدهی دیجیکالا در نقاط مختلف ایران اتفاق میافتد.

سرمایهگذاری در توسعه بازار (رشد عمودی):
اگر نگاه دقیقی به سبد کسب و کار آمازون داشته باشیم، تقریبا هیچ کسب و کار فروشگاهی آنلاینی وجود ندارد که به نوعی در حلقه ارزش آمازون قرار نگیرد. آمازون با خریدن سهام بسیاری از فروشندهها و تامینکنندگان ریسک ناشی از حضور رقبا را طی سالها کاهش داده و با توسعه تنوع سرویسها و محصولات خود موقعیتش را به عنوان مرجع خرید آنلاین حفظ کرده. فقط در زیر مجموعه مد و پوشاک، آمازون سهام بیش از ۵۰ شرکت را خریداری کرده.
نوآوری و ایجاد بازارهای جدید (رشد افقی):
در چند سال گذشته خبرهای متفاوتی از محصولات جدید آمازون به گوش میرسد. ظهور Alexa به عنوان دستیار هوشمند خانگی و نقطهای برای ورود به بازار اینترنت اشیا، راهاندازی Amazon Go که معرف تکنولوژی پیشرفته نسل جدید فروشگاههای زنجیرهای با حذف نیروی انسانی محسوب میشود و همچنین ساخت فضاپیمای تولید شده در کمپانی Blue Origin که مدیر آمازون با آن به فضا سفر کرد، بخشی از این محصولات جدید به شمار میآیند.
نکته مهم در ساخت همه این محصولات، رویکرد آمازون برای توسعه در زمینه نوآوری در بازه زمانی بلند مدت و به دنبال آن رسیدن به دستاوردهای فعلی بوده است.
استراتژی کلیدی: درآمد بالا و حاشیه سود پایین
علیرغم درآمد قابل توجهی که آمازون در طی سالها فعالیت به دست آورده، اما هر ساله سود بسیار کمی توسط این کمپانی گزارش میشود. علت این موضوع به بیان ساده این است: آمازون بخش زیادی از درآمد خود را در خود این کمپانی سرمایهگذاری میکند و این روند را در طول فعالیتش حفظ کرده. این رویکرد باعث میشود در ازای سود کمتر، همواره درآمد آتی بیشتری برای آمازون به وجود بیاید و ارزش کلی سهام کمپانی با سرعت زیادی رشد کند. در این نمودار میشود این روند را تا سال ۲۰۱۸ مشاهده کرد.

آمازون رضایت کاربران را اولین اولویت خود در طول سالها قرار داده و با سرمایهگذاری بیشتر درآمد این شرکت در آینده کسب و کار، این کمپانی هر سال رشد پایدار و تصاعدی را تجربه کرده و در تمام این سالها، سرمایهگذاری در آن یک فرصت پرطرفدار در بازار جهانی محسوب شدهاست.
در ادامه به مقایسه حلقه ارزش فعلی دیجیکالا با آمازون خواهیم پرداخت.
مجموعه خدمات دیجیکالا در گزارش سال ۹۹ در یک تصویر به نمایش گذاشته شده است که همین تصویر اطلاعات بسیار زیادی را با خود به همراه دارد.

با یک نگاه کلی به این چارت میتوان نتیجه رشد عمودی و افقی دیجیکالا تا سال ۱۳۹۹ را مشاهده کرد. در حوزه خردهفروشی آنلاین دیجیکالا در حال خرید سهام کسب و کارهای جدید و اضافه کردن آنها به سبد خدمات خود است. همچنین با ورود به سایر کسب و کارها، در حال تکمیل زنجیره ارزش خود در حوزههای جدید است.
دیجیکالا در چه حوزههایی در حال توسعه کسب و کار است؟
میتوان در نگاهی متفاوت نسبت به دستهبندی گزارش دیجیکالا، زنجیره ارزش آمازون و دیجیکالا را با توجه به دستهبندی بازارهای هدف مقایسه کرد.
بخشهایی که دیجیکالا همسو با آمازون در حال توسعه و سرمایهگذاری در آنهاست:
بخشهایی که توسعه و سرمایهگذاری در آنها توسط آمازون انجام شده اما هنوز در سبد محصولات دیجیکالا مشاهده نمیشود:
گزارش سال ۹۹ دیجیکالا خبر از رشد منظم در سالهای اخیر میدهد. ۱۵۱٪ ارزش خالص کالای فروخته شده در در سال ۹۹ است که در مقایسه با سال ۹۸، ۲.۵ برابر افزایش داشته است. همچنین فروش خالص ریالی این شرکت در ۸ سال گذشته بهطور متوسط در هر سال با ۱۰۷ درصد رشد روبهرو بوده است.

در سال گذشته و در دوره کرونا اقبال به خرید اینترنتی افزایش چشمگیری پیدا کرده و به دنبال این اقبال رشد ۲.۵ برابری فروش دیجیکالا اتفاق افتاده است. در کنار این رشد، این سرویس قدم به قدم در حال سرمایهگذاری در سایر سرویسهاست. بنا بر یکی از دادههای موجود در گزارش، فراگیری خرید اینترنتی در ایران ۳.۳ درصد محاسبه شده است که با توجه به میانگین آن در سایر کشورها جای رشد ۲ تا ۳ برابری در ایران وجود دارد. موضوعی که با همهگیری روزافزون اینترنت و عادت بیشتر خریداران به خرید اینترنتی، آیندهای قابل پیشبینی دارد. هرچند ریسکهای ذاتی که ممکن است همه کسب و کارهای آنلاین ایران را تحت تاثیر قرار دهد نیز باید به عنوان ریسک این پیشبینی خوشبینانه لحاظ شود.
آینده دیجیکالا بر اساس مسیر رشد آمازون
دیجیکالا با چند سال اختلاف قدم به قدم در مسیر استراتژی رشد آمازون در مقیاسی کوچکتر پیش میرود. با توجه به اینکه هنوز این کسب و کار وارد بازار سرمایه نشده است، اطلاعاتی از سود و زیان شرکت و نسبت سرمایهگذاری به درآمد آن منتشر نشده است.
هرچند با ورود به بازار سرمایه این اعداد نیز شفاف میشوند، اما اگر فرض بر این باشد که دیجیکالا نیز استراتژی سرمایهگذاری حداکثری را در کسب و کار در پیش گرفتهاست احتمالا به زودی شاهد ورود دیجیکالا به حوزههای جدید و رقابت با سایر استارتاپها خواهیم بود. با توجه به نقشه رشد آمازون این بازارهای جدید رقابتی میتوانند شامل ارسال غذای آنلاین (اسنپ فود)، رسانه محتوای ویدیویی (فیلیمو یا نماوا)، سرویسهای ابری (ابرآروان) و اپ استور اندرویدی (بازار) باشد.
در قدمهای بعدی احتمال ورود دیجیکالا به حوزه تولید محصولات نیز محتمل است و شاید محصولاتی با برند دیجیکالا نیز در آینده در بازار ایران موجود شوند. راهاندازی DigiNext در راستای استراتژی دیجیکالا در ورود جدی به حوزه نوآوری و تکنولوژی است، استراتژیای که نشان میدهد در آینده باید منتظر محصولات جدیدی از دیجیکالا نیز باشیم.
دیجیکالا بیرون از مرزهای ایران
یکی ازموانع رشد دیجیکالا در مقایسه با آمازون، محدودیت جغرافیایی برای ارائه خدمات است. این موضوع باعث میشود اندازه این کسب و کار محدود به بازار ایران بماند.
در سال ۹۷ یکی از برنامههای دیجیکالا ورود به بازار خارج از ایران بود، برنامهای که نتیجه آن هنوز مشخص نشده است. اگر به عقبتر برگردیم در اوایل سال ۹۶ فروشگاه اینترنتی سوق که در کشورهای عربی فعال بود، توسط آمازون خریداری شد که در نتیجه آن گزینه ورود دیجیکالا به این بازار با توجه به هزینه بالای رقابت با آمازون کنار رفت. با این وجود کشورهای دیگری در منطقه میتوان یافت که امکان ایجاد مزیت رقابتی در آنها وجود دارد. به عنوان مثال ارمنستان و تاجیکستان میتوانند به عنوان گزینههایی عملیاتی و در دسترس، برای اجرای گام اول پروژه صادرات دیجیکالا در نظر گرفته شوند.
درصورت موفقیت دیجیکالا در ورود به بازارهای خارج از ایران، آینده روشنی در انتظار این مجموعه خواهد بود. ورود به این بازارها نیازمند ثبات روابط ایران با سایر کشورهاست و در صورتی که این امر حاصل شود، احتمالا شاهد پیشرفت سریعی در پروژه صادرات دیجیکالا نیز خواهیم بود.
آینده دیجیکالا در بازار سرمایه
ورود دیجیکالا به بازار سرمایه میتواند نقش مهمی در افزایش نقدینگی برای سرمایهگذاریهای آتی این مجموعه ایفا کند و سرعت رشد آن را افزایش دهد. نیازی که در وضعیت کنونی برای این مجموعه راهبردی است.
اگر فرض کنیم که در سطح کلان مانعی بر سر راه رشد کسبوکارهای اینترنتی در ایران به وجود نخواهد آمد، در صورتی که دیجیکالا استراتژی سرمایهگذاری پیوسته و تکمیل حلقه ارزش خود را ادامه دهد، حتما یکی از گزینههای جذاب سرمایهگذاری در بین استراتآپها خواهد بود؛ استارتآپهایی که در صف ورود به بازار سرمایه ایران هستند.