
من آرمین کللر هستم، مدرس و مشاور تحصیلی تیزهوشان؛ و یکی از جملههایی که توی جلسههای مشاوره زیاد میشنوم، اینجوریه: «فکر نکنم من از اون باهوشا باشم.» این گفتوگو رو بر اساس همین جملهها و موقعیتهایی که مدام تکرار میشن بازسازی کردم، ولی حس و حالش دقیقاً همونیه که خیلی از داوطلبا باهاش دستوپنجه نرم میکنن.
دانشآموزی که اینبار روبهروم نشسته بود، نمرههای خوبی داشت، توی کلاس فعال بود، و هر چی ازش میپرسیدم درست جواب میداد. اما وقتی ازش پرسیدم «فکر میکنی توی آزمون تیزهوشان قبول میشی؟»، یهلحظه مکث کرد و گفت:
«نمیدونم... فکر نکنم من از اون باهوشا باشم که قبول میشن.»
جالب اینجا بود که هیچکدوم از دلایلش، به توانایی واقعیش ربط نداشت.
ازش پرسیدم این فکر از کجا اومده. گفت پارسال توی یه امتحان کلاسی، یه سؤال ساده رو اشتباه جواب داده و معلم جلوی همه گفته بود «اینجوری که پیش بری، برای تیزهوشان به مشکل میخوری.» از اون روز به بعد، هر بار که یه سؤال رو اشتباه جواب میده، همون جمله توی ذهنش تکرار میشه.
این دقیقاً همون نقطهایه که خیلی از دانشآموزا گیر میکنن: یک اشتباه، یک نمرهی بد، یا یک جملهی نسنجیده از یه بزرگتر، توی ذهن دانشآموز از «یه اتفاق» تبدیل میشه به «یه حقیقت دربارهی خودش». دیگه فکر نمیکنه «این سؤال رو بلد نبودم»؛ فکر میکنه «من بلد نیستم».
پرسیدم توی کلاس یا بین دوستاش، کسی هست که فکر کنه از اون باهوشتره؟ سریع گفت: «آره، یکی از دوستام همیشه تستها رو سریعتر از من حل میکنه.»
گفتم: «سریعتر حل کردن، یعنی باهوشتر بودن؟»
مکث کرد. مشخص بود تا اون لحظه این دو تا رو از هم جدا نکرده بود. سرعت حل تست، یکی از خیلی مهارتهاییه که با تمرین بهدست میاد، نه یه ویژگی ذاتی و ثابت. اما وقتی دانشآموز دائم خودش رو با دیگران مقایسه میکنه، بهجای اینکه به رشد خودش نگاه کنه، همیشه یه نفر «جلوتر» میبینه و همین حس عقببودن رو باهاش نگه میداره.
توی اون جلسه، بهجای اینکه بهش بگم «تو باهوشی، نگران نباش» (که معمولاً هیچ تأثیری نداره)، سعی کردم باهم به مسیر واقعیش نگاه کنیم:
● از خودش خواستم سه تا مبحث رو که واقعاً توشون قوی شده بود، اسم ببره — چیزهایی که شش ماه پیش بلد نبود و حالا بلده
● بهجای «تست رو درست حل کردی یا نه»، پرسیدم «روش فکر کردنت برای حل این سؤال چی بود؟»
● وقتی اشتباه میکرد، بهجای قضاوت، فقط پرسیدم «این اشتباه رو دفعهی بعد چطور میشه نگرفت؟»
این تغییرهای کوچیک، کمکم مسیر فکر دانشآموز رو عوض میکنه: از «من باهوش نیستم» به «من دارم یاد میگیرم». این دو تا جمله شبیه هم بهنظر میرسن، اما دنیای متفاوتی میسازن.
برای والدین هم همین اصل صدق میکنه: جملههایی مثل «چرا فلانی از تو بهتره؟» ناخواسته همون مقایسهی مخرب رو تقویت میکنن. جایگزین بهتر: «ببین نسبت به ماه پیش چقدر پیشرفت کردی.»
اعتمادبهنفس تحصیلی، چیزی نیست که یکشبه ساخته بشه یا با یه جملهی دلگرمکننده برگرده. اما با تمرکز روی «مسیر رشد» بهجای «مقایسه با دیگران»، و جدا کردن «یک اشتباه» از «هویت دانشآموز»، میشه کمکم این باور غلط رو کنار زد.
خودت یا فرزندت همچین حسی رو تجربه کرده؟ اون لحظهای که یه اشتباه کوچیک، تبدیل به یه باور بزرگ دربارهی تواناییتون شد؟ برام توی نظرات بنویسید؛ دوست دارم بدونم این تجربه با چه جملهای شروع شده بود.
اگه دلشوره و استرس هم بخشی از این ماجراست، توی استرس آزمون تیزهوشان؛ وقتی دلشوره دانشآموز از خود درس بیشتر میشود قبلاً با جزئیات بیشتری بهش پرداختم.
آرمین کللر
مدرس شیمی و علوم نهم تیزهوشان و مشاور تحصیلی
پشتیبانی و مشاوره: ۰۹۳۶۳۴۹۳۱۷۹