وقتی گوشی وسط درس خواندن می‌آید، دعوا شروع می‌شود. راه بهتری هم هست؟
مادر آرین همان اول جلسه گفت: «آقای کل‌لر، گوشی‌اش را بگیرم یا نه؟ هر بار سر درس می‌روم، یا دارد ویدیو می‌بیند یا پیام می‌دهد.»
(این ماجرا بازسازی‌شده است؛ اسم‌ها و جزئیات را عوض کرده‌ام.)
بعد ادامه داد: «اگر بگیرم، دعوا می‌شود. اگر نگیرم، درس نمی‌خواند. چه کار کنم؟»
جواب من اول یک سؤال بود: «آرین با گوشی دقیقاً چه کار می‌کند؟»
«گوشی» یک چیز نیست. زیر این اسم، چند کار کاملاً متفاوت پنهان است:
• ویدیو و شبکه‌های اجتماعی
• پیام با دوستان
• بازی
• کلاس آنلاین و برنامه‌های درسی
وقتی فقط می‌گوییم «گوشی‌ات را بده»، همه این‌ها را با هم ممنوع کرده‌ایم، حتی آن‌که ضروری است. آرین هم برای کلاس آنلاین از گوشی استفاده می‌کرد.
به نظر من سه دلیل دارد:
• دانش‌آموز راه دیگری پیدا می‌کند؛ مثلاً از گوشی دوستش استفاده می‌کند یا پنهانی سراغش می‌رود.
• دعوا سر گوشی، جای خود درس را می‌گیرد.
• مهارت کنترل خودش را یاد نمی‌گیرد. سال بعد که گوشی را داشت، همان مشکل را دارد.
مادر آرین هم همین را تأیید کرد. گفت یک بار گوشی را قایم کرده بود. آرین دو ساعت بعد با رایانه خانه سراغ همان ویدیوها رفته بود. «گوشی» فقط یک وسیله بود؛ مشکل جای دیگری بود.
این یعنی هر محدودیتی بد است؟ نه. یعنی محدودیتی که با خود دانش‌آموز طراحی نشده باشد، معمولاً دوام نمی‌آورد.
اول با خود آرین حرف زدم، نه با مادرش. پرسیدم: «به نظرت گوشی وسط درس خواندن چقدر مزاحمت است؟» کمی مکث کرد و گفت: «وقتی اعلان می‌آید، نمی‌توانم نبینمش.»
همین جمله، نقطه شروع شد. سه توافق ساختیم:
• هنگام درس خواندن، گوشی در اتاق دیگر باشد. نه به عنوان تنبیه، به عنوان «قانون خانه».
• بعد از هر بخش مطالعه، یک وقفه کوتاه باشد که گوشی در آن آزاد است.
• اگر برای درس لازمش داشت، اعلان‌ها را خاموش کند و فقط همان برنامه را باز کند.
و یک چیز دیگر: پدر و مادر هم همان قانون را پذیرفتند. سر شام، گوشی همه کنار ماند. وقتی قانون برای همه است، دیگر «حکم» نیست؛ «قرار خانه» است.
نباید فکر کنید قانون اول، همان روز اول کار کرد. آرین در همان هفته اول، دو بار گوشی را برگرداند توی اتاق. مادرش نگران شد و پرسید: «پس جواب نداد؟»
گفتم: «جواب نداده، یعنی باید قانون را تنظیم کنیم، نه اینکه رهایش کنیم.» با هم نشستیم و دیدیم چرا شکست خورده. معلوم شد اتاق دیگر خیلی دور است و آرین هر بار برای برداشتن چیزی، بلند می‌شود. قانون را ساده‌تر کردیم: گوشی روی یک قفسه در همان اتاق، با صفحه رو به پایین.
این نکته را برای خودم هم یادآوری می‌کنم: قانون خوب، بار اول کامل از آب درنمی‌آید. باید چند بار تنظیمش کرد.
خیلی از دانش‌آموزها برای کلاس آنلاین، دیدن آموزش یا حل تمرین به گوشی نیاز دارند. در این حالت، قانون «اتاق دیگر» جواب نمی‌دهد. چند چیز کمک می‌کند:
• اعلان همه برنامه‌های غیردرسی را در ساعت درس خاموش کنید.
• اگر گوشی حالت تمرکز یا مزاحم‌نشو دارد، از آن استفاده کنید.
• هر بار فقط یک برنامه را باز کنید؛ وقتی کار تمام شد، آن را ببندید.
هدف این است که گوشی، ابزار باشد و نه راه فرار.
این هم یک پیشنهاد است، نه نسخه ثابت: وقفه‌های کوتاه بین بخش‌های مطالعه و یک زمان مشخص بعد از تمام شدن برنامه روز. مهم این است که دانش‌آموز بداند گوشی کی می‌آید. وقتی بداند، کمتر وسط درس سراغش می‌رود، چون «زمان خودش» را دارد.
• کدام برنامه بیشترین وقتت را می‌گیرد؟
• وقتی اعلان می‌آید، چه حسی داری؟
• کدام قانون را راحت‌تر می‌پذیری؟
جواب‌ها لازم نیست جالب باشند؛ لازم است صادقانه باشند. از همین جواب‌ها می‌شود قانونی ساخت که واقعاً کار کند.
• «تو به گوشی معتاد شده‌ای.» این برچسب، کار را سخت‌تر می‌کند.
• «فلانی که گوشی ندارد، چقدر بهتر است.» مقایسه، انگیزه نمی‌سازد.
• «اگر نتیجه نگیری، گوشی را می‌فروشم.» تهدیدی که معمولاً اجرا نمی‌شود و اعتماد را کم می‌کند.
هیچ تضمینی در کار نیست. ولی چیزی که عوض شد این بود که دعوا سر گوشی، تبدیل شد به قراری که همه در آن سهم داشتند. و درس خواندن آرین، بدون آن بحث همیشگی، آرام‌تر پیش رفت.
اگر دیدید گوشی با خواب، غذا خوردن یا رابطه با دوستان و خانواده تداخل شدید پیدا کرده، یک قانون خانگی کافی نیست. با مشاور مدرسه یا یک روان‌شناس هم صحبت کنید.
شما قانون گوشی را در خانه چطور تنظیم کرده‌اید؟ تجربه‌تان را در نظرات بنویسید؛ شاید به خانواده بعدی کمک کند.
آرمین کل‌لر
مدرس شیمی و علوم نهم تیزهوشان و مشاور تحصیلی
پشتیبانی و مشاوره: ۰۹۳۶۳۴۹۳۱۷۹
