
من آرمین کللر هستم، مدرس و مشاور تحصیلی تیزهوشان؛ و این گفتوگو رو بر اساس یه الگوی تکرارشونده در جلسات مشاوره بازسازی کردم: دانشآموزی که از نظر توانایی، مشکلی نداره، اما از فضای رقابتی کلاس آمادهسازی، وحشت داره.
این دانشآموز، از همون جلسهی اول، یه جمله رو چندبار تکرار کرد:
«توی کلاس، همه دارن مسابقه میدن. من دوست ندارم با کسی رقابت کنم، فقط میخوام درسمو بخونم. ولی حس میکنم اگه رقابت نکنم، جا میمونم.»
این جمله، یه تناقض جالب رو نشون میده: دانشآموز از رقابت فراری بود، اما همزمان حس میکرد رقابتنکردن، مساویه با شکست.
یه باور رایج بین خیلی از خانوادهها و حتی معلمها اینه که «رقابت، انگیزه میسازه». برای بعضی دانشآموزا این درسته؛ رقابت سالم میتونه محرک خوبی باشه. اما برای دانشآموزایی با شخصیت حساستر یا درونگراتر، فضای رقابتی شدید میتونه برعکس عمل کنه: بهجای انگیزه، اضطراب میسازه.
پرسیدم ازش: «وقتی میبینی یکی سریعتر تست میزنه، توی ذهنت چی میگذره؟» جواب داد:
«فکر میکنم شاید من اصلاً بهاندازهی کافی خوب نیستم. حتی اگه خودم پیشرفت کرده باشم، وقتی میبینم یکی دیگه جلوتره، همهی پیشرفتم یادم میره.»
این دقیقاً همون نقطهایه که باید بهش دقت کرد. رقابت سالم، معمولاً «با خود دیروز» انجام میشه؛ رقابت مخرب، «با بهترین نفر کلاس» انجام میشه. وقتی معیار موفقیت، همیشه یه نفر دیگه باشه، دانشآموز هیچوقت حس کافیبودن رو تجربه نمیکنه؛ چون همیشه یه نفر «جلوتر» وجود داره.
توی اون جلسه، سعی کردم کانون توجهش رو از «کلاس» به «خودش» برگردونم:
● ازش خواستم بهجای زمان حل تست بقیه، فقط زمان حل تست خودش رو نسبت به هفتهی قبل مقایسه کنه
● پیشنهاد دادم توی کلاس، بهجای نشستن کنار سریعترین نفر (که فشار مقایسه رو بیشتر میکرد)، جایی بشینه که کمتر حواسش به بقیه پرت بشه
● باهاش تعریف کردیم که «برد» یعنی چی: نه رتبهی بهتر از یه نفر خاص، بلکه پیشرفت نسبت به نسخهی قبلی خودش
بعد از چند هفته، خودش گفت که هنوز فضای رقابتی کلاس رو دوست نداره، اما دیگه اونقدر روش اثر نمیذاره؛ چون معیار موفقیتش رو از بیرون به درون منتقل کرده بود.
جملههایی مثل «ببین فلانی چقدر جلوتره» یا «چرا مثل اون تلاش نمیکنی»، حتی با نیت خوب، دقیقاً همین فشار رو تقویت میکنن. جایگزین بهتر: «نسبت به ماه پیش چقدر پیشرفت کردی؟» — این سؤال، توجه رو از رقابت بیرونی به رشد درونی برمیگردونه.
همهی دانشآموزا با رقابت یکجور کنار نمیان؛ بعضیها ازش انرژی میگیرن، بعضیها ازش فرسوده میشن. اگه فرزندتون از نوع دومه، مجبورش نکنید فضای رقابتی رو دوست داشته باشه؛ فقط کمکش کنید معیار موفقیتش رو از «بهتر از دیگران» به «بهتر از خودم دیروز» تغییر بده.
فرزندتون هم با فضای رقابتی کلاس مشکل داره؟ یا شاید خودتون همچین تجربهای داشتید؟ برام توی نظرات بنویسید.
اگه موضوع اعتمادبهنفس هم براتون آشناست، توی یه دانشآموز که فکر میکرد باهوش نیست قبلاً از یه زاویهی نزدیک به همین بحث نوشتم.
آرمین کللر
مدرس شیمی و علوم نهم تیزهوشان و مشاور تحصیلی
پشتیبانی و مشاوره: ۰۹۳۶۳۴۹۳۱۷۹