من آرمین کل‌لر هستم، مدرس و مشاور تحصیلی تیزهوشان؛ و یکی از مشکل‌هایی که کمتر از آن حرف زده می‌شود، «کندنویسی» است. دانش‌آموزی که همه‌چیز را می‌داند، اما هیچ‌وقت وقت نمی‌کند آزمون را تمام کند. این گفت‌وگو را بر اساس چند جلسه‌ی مشابه بازسازی کرده‌ام و جزئیات هویتی را عوض کرده‌ام.
پدر یک دانش‌آموز نهمی با ناباوری گفت:
«او تقریباً همه‌ی سؤال‌ها را بلد است. ولی در هر آزمون آزمایشی، ده سؤال آخر را نرسیده رها می‌کند. می‌گوید وقت نشد.»
از دانش‌آموز پرسیدم: «وقتی وقت تمام می‌شود، بیشتر چه حسی داری؟» گفت: «انگار هنوز داشتم می‌نوشتم. دستم نمی‌رسید.» همین یک جمله، یک سرنخ بود.
وقتی می‌گوییم دانش‌آموز کند است، در واقع ممکن است چند مشکل کاملاً متفاوت را با یک اسم صدا بزنیم:
● سرعت دست: خود نوشتن کند است
● نوشتن بیش‌ازحد: به‌جای نوشتن مراحل اصلی، همه‌چیز را کامل و مرتب می‌نویسد
● کمال‌گرایی: هر چیز را پاک می‌کند و دوباره مرتب‌تر می‌نویسد
● کندی فکر: قبل از شروع، زیاد تردید می‌کند
● کندی خواندن: متن سؤال را چند بار می‌خواند
راه‌حل هرکدام فرق می‌کند. اگر مشکل را اشتباه تشخیص بدهیم، ممکن است ماه‌ها روی چیز نادرستی کار کنیم.
به دانش‌آموز پیشنهاد دادم یک آزمون کوتاه بدهد و زمان هر بخش را جدا یادداشت کند: چقدر طول کشید تا سؤال را بخواند، چقدر فکر کرد و چقدر نوشت. نتیجه جالب بود: بیشترین زمان نه در نوشتن بود، نه در فکر کردن؛ در پاک‌کردن و دوباره‌نوشتن بود.
با خنده گفت: «یعنی مشکل دستم نیست، سلیقه‌ام است!»
این جمله هم درست بود و هم کمی تلخ. چون نشان می‌داد او دنبال یک «نوشته‌ی تمیز» است، در حالی که آزمون تستی از او فقط جواب درست می‌خواهد، نه یک دفتر مرتب.
● کم‌نویسی هوشمند: فقط مراحل ضروری را بنویس؛ برای برگه‌ی پیش‌نویس، جمله‌ی کامل لازم نیست
● پاک‌نکردن: اگر اشتباه کردی، یک خط بکش و ادامه بده؛ پاک‌کردن کامل، زمان‌بر است
● چیدمان ساده‌ی محاسبه: هر مرحله زیر مرحله‌ی قبل، بدون تزئین
● اولویت‌بندی سؤال‌ها: سؤال‌های سریع‌تر را اول حل کن و سؤال‌های طولانی را علامت بزن تا برگردی
● تمرین زمان‌دار کوتاه: به‌جای آزمون کامل، چند سؤال را در یک بازه‌ی کوتاه و با زمان‌سنج حل کن
نکته‌ی مهم این است که این تغییرها را همه با هم شروع نکنیم. دانش‌آموز یک تغییر را برای چند آزمون امتحان کرد و بعد سراغ بعدی رفت.
برای اینکه این تغییرها در عمل جا بیفتد، یک ریتم ساده با دانش‌آموز نوشتیم:
● دو یا سه بار در هفته: یک مجموعه‌ی کوتاه سؤال با زمان‌سنج، فقط با تمرکز بر «کم‌نویسی» و «پاک‌نکردن»
● یک بار در هفته: یک آزمون کامل‌تر، با ثبت زمان هر بخش (خواندن، فکر، نوشتن)
● بعد از هر آزمون: یک جمله یادداشت کن: «بیشترین زمانم کجا رفت؟»
بعد از چند هفته، این یادداشت‌ها یک الگو نشان می‌دهند و دانش‌آموز می‌تواند ببیند کدام تغییر واقعاً جواب داده است.
● فکر کردن اینکه فقط با «تمرین بیشتر» مشکل حل می‌شود، بدون پیداکردن علت
● اصرار بر نوشتن تمیز و کامل در پیش‌نویس آزمون
● مقایسه‌ی سرعت دانش‌آموز با دیگران؛ سرعت هر کس متفاوت است
● اضافه‌کردن ناگهانی ساعت تمرین که فقط خستگی می‌آورد
● نادیده‌گرفتن ناراحتی دانش‌آموز؛ کسی که هر بار وقت کم می‌آورد، کم‌کم اعتمادبه‌نفسش را از دست می‌دهد
پدر که تا این لحظه بیشتر نگران بود، پرسید: «ما چه کار کنیم؟» گفتم: «اول اینکه به او نگویید تنبل است. او تنبل نیست؛ مسیری را بلد نیست.»
● به‌جای «چرا سریع‌تر نمی‌نویسی؟» بپرسید: «کدام قسمت بیشترین وقتت را می‌گیرد؟»
● به پیشرفت زمان توجه کنید، نه فقط نمره
● تغییر کوچک و مشخص را تشویق کنید؛ مثلاً «این بار کمتر پاک کردی»
دو هفته بعد دانش‌آموز آزمون جدیدی داد. هنوز همه‌ی سؤال‌ها را نرسیده بود، اما این‌بار فقط سه سؤال را جا انداخت. گفت: «وقتی دیدم دارم پاک می‌کنم، خودم را نگه داشتم.» این همان تغییر کوچکی بود که لازم داشتیم: آگاهی از لحظه‌ای که دارد زمان را هدر می‌دهد.
اگر نوشتن برای دانش‌آموز علاوه بر کندی، دردناک و خیلی دشوار است، یا او در درس‌های دیگر هم با نوشتن مشکل جدی دارد، بهتر است نظر یک متخصص (مثلاً مشاور یا کاردرمانگر یا متخصص آموزشی) را بگیرید. این تشخیص کار مشاور تحصیلی نیست؛ اما نادیده‌گرفتنش هم درست نیست.
کندنویسی همیشه به معنی «کندی ذهن» نیست و راه‌حلش همیشه «بیشتر تمرین کردن» نیست. اول باید ببینیم زمان دقیقاً کجا هدر می‌رود: در دست، در پاک‌کردن، در تردید، یا در خواندن. بعد با تغییرهای کوچک و مرحله‌به‌مرحله، آن گلوگاه را باز کنیم. دانش‌آموزی که بداند زمانش کجا می‌رود، نیمی از راه را رفته است.
فرزند شما هم در آزمون‌ها با کمبود وقت روبه‌رو می‌شود؟ گلوگاهش کجاست؟ برایم در نظرات بنویسید.
آرمین کل‌لر
مدرس شیمی و علوم نهم تیزهوشان و مشاور تحصیلی
پشتیبانی و مشاوره: ۰۹۳۶۳۴۹۳۱۷۹
