
من آرمین کللر هستم، مدرس و مشاور تحصیلی تیزهوشان؛ و یکی از جملههایی که توی جلسههای مشاوره زیاد میشنوم اینه: «این که فقط آزمون آزمایشیه.» این گفتوگو رو بر اساس همین الگوی تکرارشونده بازسازی کردم؛ جزئیات هویتی عوض شده، ولی اصل ماجرا همونیه که هر ترم چندبار میبینم.
دانشآموزی که اینبار روبهروم نشسته بود، توی تمرینهای خونگی نتیجهی قابلقبولی داشت. اما نتیجهی آزمونهای آزمایشیاش، یه پله پایینتر از چیزی بود که از روی تمرینهاش انتظار میرفت. وقتی ازش پرسیدم دلیلش رو چی میدونه، بدون هیچ مکثی گفت:
«آزمون آزمایشی که نمرهش جایی حساب نمیشه. من واسه آزمون اصلی انرژی میذارم.»
جملهی منطقیای بهنظر میرسه، درسته؟ اما همین منطق، دقیقاً همون چیزیه که کمکم مسیر آمادگی رو منحرف میکنه.
وقتی با دانشآموزی مثل اینیکی بیشتر صحبت کردم، چند دلیل پنهان پشت این رفتار پیدا شد. اولین دلیل، همون چیزیه که خودش گفت: نبود «بُرد و باخت» واقعی. وقتی هیچ پیامدی نداره، ذهن بهطور طبیعی انرژی کمتری خرج میکنه.
دلیل دوم، کمی ظریفتره. بعضی دانشآموزا ناخودآگاه از نتیجهی بد در آزمون آزمایشی میترسن؛ چون اون رو شاهدی بر «کافینبودن» خودشون میبینن. پس بهترین راه برای محافظت از اعتمادبهنفسشون اینه که از اول بگن «من جدی نگرفتم»؛ اینجوری اگه نتیجه بد بشه، دلیلش «بیتوجهی» میشه، نه «ضعف واقعی».
وقتی این رو بهش گفتم، یهکم ساکت شد و بعد گفت: «شاید راست میگید. اگه جدی بدم و باز هم نتیجهم خوب نباشه، دیگه بهونهای ندارم.»
این جمله، تقریباً کل ماجرا رو توضیح میداد. آزمون آزمایشی برای این دانشآموز، بهجای یک ابزار یادگیری، به یک تهدید برای تصویر ذهنیش از خودش تبدیل شده بود.
جدینگرفتن آزمون آزمایشی، فقط به معنی یه نمرهی کمتر نیست. هزینهی اصلیش اینه که دانشآموز، مهمترین چیزی که این آزمونها میتونن بدن رو از دست میده: اطلاعات واقعی از وضعیت خودش.
● نمیفهمه توی شرایط واقعی آزمون، سرعتش چطوره؛ چون با حواسپرتی و بدون زمانبندی دقیق آزمون داده
● خطاهای واقعیش پنهان میمونن؛ چون اشتباههایی که از بیدقتی ناشی شده، با اشتباههایی که از ندانستن میان قاطی میشن
● فشار و استرس آزمون رو هیچوقت تمرین نمیکنه؛ پس روز آزمون اصلی، برای اولینبار با اون روبهرو میشه
● نتیجهای که بهدست میاره قابلاتکا نیست؛ پس نه خودش، نه مشاورش نمیتونن بر اساسش برنامهی دقیقی بچینن
بهجای اینکه نصیحتش کنم که «باید جدی بگیری»، یه پیشنهاد ساده بهش دادم: «تا آزمون بعدی، این آزمون رو جوری بده که انگار آزمون اصلیه؛ نه برای اینکه نتیجهش مهمه، بلکه برای اینکه ببینیم واقعاً کجا ایستادی.»
قول دادیم این آزمایش رو فقط برای یه آزمون امتحان کنیم؛ اگه فایدهای نداشت، به همون روش قبلی برگرده. قواعدی که با هم تعیین کردیم اینها بود:
● همون ساعتی از روز که آزمون اصلی برگزار میشه، آزمون رو بده
● گوشی کاملاً از دسترس خارج باشه
● زمانسنج واقعی روشن باشه و وسط آزمون متوقف نشه
● به هیچ سؤالی بعد از اتمام وقت جواب داده نشه
● تا قبل از پایان آزمون، به پاسخنامه نگاه نشه
بعد از این آزمون، نمره دقیقاً همون چیزی نبود که ازش پرسیدم. بهجاش، از دانشآموز خواستم هر سؤالی که غلط یا نزده بود رو توی سه دسته تقسیم کنه:
● سؤالایی که واقعاً بلد نبوده
● سؤالایی که بلد بوده ولی بهخاطر بیدقتی یا عجله اشتباه شده
● سؤالایی که بهخاطر کمبود وقت اصلاً بهشون نرسیده
نتیجه جالب بود: بیشتر از نیمی از اشتباههاش، توی دستهی دوم و سوم بودن، نه دستهی اول. یعنی مشکلش «ندانستن» نبود؛ مشکلش مدیریت دقت و زمان بود؛ چیزی که اگه آزمون رو جدی نمیگرفت، هیچوقت نمیفهمید.
بهم گفت: «واقعاً فکر میکردم مشکلم درس بلد نبودنه. نمیدونستم اینقدر از نمرهم رو بهخاطر عجله از دست میدم.»
یه نکتهی مهم برای خانوادهها هم هست: واکنش به نتیجهی آزمون آزمایشی، مستقیم روی اینکه دانشآموز دفعهی بعد چقدر جدی بگیره اثر میذاره. اگه هر نتیجهی ضعیف با سرزنش یا مقایسه همراه باشه، دانشآموز یاد میگیره که برای حفظ آرامش، آزمون آزمایشی رو جدی نگیره.
جایگزین بهتر، سؤالاتیه که توجه رو از «چقدر شد؟» به «چی یاد گرفتی؟» میبره: «توی این آزمون، چه چیزی رو دربارهی خودت فهمیدی؟» یا «اگه میتونستی فقط یه چیز رو برای دفعهی بعد عوض کنی، چی بود؟»
آزمون آزمایشی، نه یه امتحان بیاهمیته، نه یه قضاوت نهایی؛ یه آینهست. اما این آینه فقط وقتی تصویر درستی نشون میده که دانشآموز واقعاً جلوش بایسته. اگه فرزندتون هم آزمون آزمایشی رو جدی نمیگیره، قبل از اینکه بهش بگید «باید جدی بگیری»، بپرسید چرا اینجوری رفتار میکنه؛ احتمالاً جواب، چیزی عمیقتر از بیانگیزگیه.
شما یا فرزندتون هم تجربهی مشابهی با آزمونهای آزمایشی داشتید؟ چه چیزی باعث شد جدیترشون بگیرید؟ برام توی نظرات بنویسید.
اگه دنبال یه چارچوب کامل برای چیدن برنامهی آمادگی (و جایدادن آزمونهای آزمایشی توش) هستید، توی چگونه برای آزمون تیزهوشان نهم برنامهریزی کنیم؟ با جزئیات بیشتری بهش پرداختم.
آرمین کللر
مدرس شیمی و علوم نهم تیزهوشان و مشاور تحصیلی
پشتیبانی و مشاوره: ۰۹۳۶۳۴۹۳۱۷۹