https://virgool.ir/Theater/feedاز تئاترهایی که دیده‌ام می‌نویسم. تئاترنویس‌های پروانه حسین‌زادهfa2026-11-11 00:54:27https://files.virgool.ir/upload/publication/hbbmbbnzzxsb/06nb2x.pnghttps://virgool.ir/Theaterhttps://virgool.ir/Theater/آواز-دختران-از-کوه-چهل-دختر-طنین-انداز-می-شود-uwm5si9uz8d8داستان «کوه چهل دختران» در ارزگان افغانستان، برای مردم این کشور تازگی ندارد. برخی قصه‌ی فولکلور مربوط به این کوه را یک تراژدی انسانی می‌دانند، برخی نیز آن را افسانه می‌پندارند. مرگ چهل دختر در این کوه چه افسانه باشد و چه واقعیت، روح آدمی را به درد می‌آورد.عماد رسولی، کارگردان افغانستانی ساکن ایران با الهام از ماجرایی که برای این دختران اتفاق افتاده تئاتری را روی صحنه برده است. این کارگردان تئاتر درباره تاریخ واقعه شهادت خودخواسته چهل دختر هزاره به خبرگزاری مهر گفت: «به دلیل اینکه برخی این اتفاق را اسطوره می‌دانند و قبول نمی‌کنند که واقعاً رخ داده است، زمان دقیق این رخداد مشخص نیست اما طبق تحقیقات محلی که من انجام دادم این اتفاق مربوط به صدسال قبل و زمانی است که انگلیسی‌ها برای استعمار وارد افغانستان شدند. متاسفانه اطلاعات زیادی از این واقعه در دسترس نیست و این دوگانگی بین مردم هزاره و قومیت‌های دیگر افغانستان درباره واقعی بودن یا نبودن این رخداد وجود دارد که همین مساله باعث شده این اتفاق در تاریخ ثبت نشود و دچار تحریف نیز شود. اما در تحقیقات محلی و بومی که من انجام دادم به قبرهایی برخوردم که مردم این ولایت اعتقاد دارند قبر این دختران است.»جالب است بدانیم که نام «چهل دختران» در بسیاری از اماکن ایران، ازبکستان، تاجیکستان، آذربایجان، ترکیه، گرجستان، و اوکراین و افغانستان وجود دارد. اماکنی که شاید رخداد دلهره‌آوری مانند مرگ چهل دختر پشت نام‌گذاری‌ آن‌ها باشد و یا ممکن است بدون هیچ دلیل به‌خصوصی نام آن‌ها را چهل دختران گذاشته باشند.دو روایت متفاوت درباره دو کوه چهل دختران در افغانستان وجود دارد. اولین آن‌ها درباره دختری به نام «شیرین بیگم» و همراهان اوست. وقتی امیر عبدالرحمان به قتل عام هزاره‌ها می‌پردازد و روستاها را یکی پس از دیگری به خاک و خون می‌کشد، شیرین و دوستان هم‌سن و سالش به کوه پناه می‌برند و از آن‌جا با عبدالرحمان می‌جنگند. وقتی سپاهیان عبدالرحمان به آن‌ها نزدیک می‌شوند و این دختران دیگر نایی برای جنگ نداشتند، خودشان را به پایین کوه پرتاب می‌کنند. گفته می‌شود جنازه چهل و سه دختر را پس از جنگ به بالای کوه برده و دفن کرده‌اند.از طرفی، قصه دیگری نیز درباره چهل دختران گفته می‌شود. برخی معتقدند چهل دختر برای آن‌که به دست دشمنانی نیفتند که روستاها را آتش‌زده و مردان را کشته‌اند، به کوهی در کابل پناهنده می‌شوند. سپس، وقتی دشمن هیچ راه فراری برای آن‌ها باقی نگذاشته، مجبور می‌شوند خودشان را به دست کوه بسپارند.نام این کوه را چهل دختران گذاشته‌اند و بعضی هزاره‌ها معتقدند بعد از اینکه دخترها خودشان را به پایین کوه پرتاب کردند، به جای پیکر هر کدامشان یک درخت سبز شده که هیچ‌کس نمی‌توانسته آن را قطع کند. هر وقت کسی تصمیم می‌گرفته درخت پایین کوه‌ چهل دختر را قطع کند، خون‌هایی را می‌دیده که از درخت جاری می‌شدند.نمی‌دانم کدام داستان واقعی است و کدام یک افسانه؛ با این همه، این روایت‌ها چه واقعیت باشند چه داستان‌هایی ساختگی که دهان به دهان چرخیده، درد و رنج زنان افغانستان را به خوبی نشان می‌دهند.پروانه فیاض، شاعر افغانستانی نیز با نوشتن شعر «چهل نام» به زبان انگلیسی توانست در سال ۲۰۱۹ برنده جایزه فوروارد بریتانیا شود. این شاعر ۳۰ ساله با توجه به شنیده‌هایش دختران کوه را جاودانه و به جهانیان معرفی کرده است.مرا افغانستانی صدا کنتئاتر «کوه چهل دختر» اثری پست‌مدرن است که ژانرهای مختلفی را در خود جای داده است. این اثر ابتدا نمایشی موزیکال به نظر می‌رسد که با آواهای سنتی افغانستان شروع می‌شود و شور و شوق زنان این سرزمین را نمایش می‌دهد. زنانی که مانند پرنده رها بودن را از هر چیزی بیشتر می‌پسندند اما اسیر گرفته می‌شوند. اسیر سنت‌ها و فرقه‌های متفاوتی که در این کشور وجود دارد.در نمایش کوه چهل دختر، واقعیت‌ها سیلی می‌شوند و صورت‌مان را می‌خراشند. حجم این همه سیلی قلبمان را به درد می‌آورد اما چه کاری می‌توانیم انجام دهیم؟ در خاورمیانه زنان دردهای مشترک بسیاری دارند که حتی شرمشان می‌شود آن را برای یکدیگر بازگو کنند.نمایش کوه چهل دختر، مشاهدات یکی از افرادی است که در سپاه عبدالرحمان بوده، مردی که نمی‌تواند در چشم‌های زنش نگاه کند و خودش را آلوده به گناه می‌بیند. مرد داستان دختران را در کوه چهل دختر می‌نویسد و از همسرش می‌خواهد یادداشت‌ها را بخواند. زن، تمام ماجرا را با چشم ذهنش می‌بیند.دختران هزاره‌ای را که شادی‌هایشان را یکی‌یکی از دست می‌دهند. دخترانی که چیزی از دریا نمی‌دانند و در قفس کوچکشان اسیر شده‌اند ولی برای سرزمینشان می‌جنگند.هم درد و هم درمانند!در سرزمین‌هایی که زن هیچ قدرتی جز سکوت و پرورش مردان جنگی ندارد، مردان هم دردند و هم درمان! در نمایش کوه چهل دختر نیز این موضوع را مشاهده می‌کنیم. دخترکانی را می‌بینیم که کودکی نمی‌کنند و از همان ابتدا فنون شوهرداری و بچه‌‌داری را می‌آموزند. پروانگی برای آن‌ها چیزی جز سوختن و به آتش کشیده شدن رویاهایشان نیست با این همه، بدون مردانشان در معرض تجاوزهای روحی و جسمی قرار می‌گیرند.گفتم که این نمایش ژانر به‌خصوصی ندارد و نمی‌توان آن را فقط نمایشی موزیکال دانست، یکی از ژانرهایی که در این نمایش دیده می‌شود، اکشن است. در بخشی از این نمایش شاهد جنگی تن به تن هستیم. جنگ مردی به نمایندگی از تمام دلیرمردان یک منطقه، مردی که با پوشش سفیدش نمادی از حقانیت است. مردی که دختران او را پدر می‌خوانند. پدر یک ملت یا پدر تمام دختران.راستی؟ چرا زنان در خاورمیانه سوگواری را خوب بلدند؟ گویی آن‌ها زاده شده‌اند تا قوی بودنشان را با سوگواری برای از دست رفتگانشان بیاموزند.نمایش کوه چهل دختر، فروردین ماه ۱۴۰۰ در خانه نمایش مهرگان به روی صحنه رفت. این تئاتر به دلیل شرایط کرونا و تعطیلی سالن‌های نمایش تنها توانست ۵ شب اجرا داشته باشد. با این حال، کارگردان آن در گفتگو با رسانه‌ها از اجرای کوه چهل دختر در اردیبهشت ماه خبر داده است. ستاره اسحاقی، شیر احمد نیک‌زاد، شیلا هاشمی، شهلا اکبری، عالم صبور، فاطمه غلام‌حسینی، فرشته ظریفی، فاطمه ابراهیمی، فائزه احمدی، قربان‌علی عظیمی، مرضیه موسوی، متین کریمی، مجتبی حسینی، مجید کریمی، نرگس بختیاری، ناهید رجبی، نورالله ظریفی و ندا لشکری بازیگران نمایش کوه چهل دختر هستند.تئاترنویس‌هاپروانه حسین‌زادهSun, 11 Apr 2021 20:27:26 +0430https://virgool.ir/Theater/شزه-سمفونی-درد-است-enetlm0gufhpنمایش سحه یا شزه، با خشم شروع می‌شود و ما را به یاد تمام دردهای فروخورده زنان در سراسر دنیا می‌اندازد. پرفورمنس شزه مواجهه انسان با خود است اما بیش از هر چیز این نمایش ادای دینی به زنانی است که در فرهنگ‌های مردسالارانه رنج‌کشیده‌اند. شزه روایتگر قصه زنان سرزمین خاصی است، اما‌ اگر این نمایش را جدا از نمادهایی که آن را به افغانستان مرتبط می‌کند ببینیم متوجه بغض‌های فروخورده زن‌ها در سراسر دنیا می‌شویم.لامارتین سال‌ها قبل گفته منشأ هر کار بزرگی زن است، زن کتابی است که جز به مهر و محبت خوانده نمی‌شود؛ اما سوال اینجاست که جوامع بشری به این سخن از لامارتین یا دیگر نقل‌قول‌هایی که درباره زنان شده توجهی کرده‌اند؟ زن‌ها همیشه جنس ضعیف و نقش دوم بوده‌اند، حتی در کشورهای پیشرفته صنعتی که ما با افتخار جهان اول صدایشان می‌کنیم!همه ما می‌دانیم که هنر، مطالبه‌گر است و امکان به تصویر کشیدن مسائل سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و از همه مهمتر نمایش مباحث فرهنگی را داراست. امین غلامی، نویسنده و کارگردان نمایش شزه بدون آنکه بخواهد اغراق کند به ساحت زن احترام گذاشته و حقوق از دست رفته‌ آن‌ها را مطالبه می‌کند. از نام این نمایش پیداست که با دردهایی از جنس زنانه طرف هستیم.سحه یا شزه، کلمه‌ای در زبان پشتو به معنای زن است. در نمایش شزه با فریادهای فروخورده، گریه‌های ناتمام و سرخی شرم طرف هستیم. جایگذاری درست رنگ‌ و فرم در این نمایش جای هیچ گله‌ای را باقی نمی‌گذارد. فرقی ندارد زن باشی یا یک مرد، دو راه بیشتر نداری؛ یا گونه‌هایت از اشک‌ خیس می‌شود یا محکوم به منجمد شدن گریه‌هایت هستی.تجربه‌های تلخی که زنان دنیا به خصوص زنان خاورمیانه از سر گذرانده‌اند در پس روایت شزه‌ به جانمان می‌افتد و خوره‌ای می‌شود بر روح به ظاهر آراسته‌مان. مرد با قدم‌های شوم و خنده‌هایش وارد صحنه می‌شود اما خنده‌ها دوامی ندارند. زنان پایکوبان به دیدارش می‌روند؛ مادری رنج‌کشیده، همسری زخم‌خورده و دخترانی نابودشده، مرد را احاطه می‌کنند.اتحاد زنانه از پرده نخست نمایش شزه‌ شروع می‌شود و در مسیر ادامه نمایش زلزله‌های روانی خودشان را نشان می‌دهند؛ مصلحت‌اندیشی‌هایی که مانع از ادامه همبستگی زنانه است. به یاد تمام کتاب‌هایی که درباره این زنان خوانده‌ایم خواهیم افتاد. تصویری از داستان‌های پرستوهای کابل، هزار خورشید تابان یا صدای پای شکستن چشممان را می‌پوشاند. مسخ شده‌ایم و قرار است در تقابل نورهای قرمز و آبی نمایش‌ با ذهن و روحمان بجنگیم.در این نمایش که مفاهیمش را کمتر با زبان گفتار و دیالوگ بیان کرده و بیشتر از زبان بدن، اجرا و رنگ استفاده می‌کند، سوختن وجود انسان را می‌بینیم.با شزه به دیدار دخترهایی می‌رویم که محکوم به کودک همسری می‌شوند، زنانی که مجبورند چشمشان را بر روی حقیقت ببندند و در خود فرو بروند. در خاورمیانه، مادران به دخترانشان صبوری می‌آموزند و با نقش حنا، آرزوهایشان را یکی یکی می‌کشند.دردهای زنان افغانستان در پنجاه سال اخیر بیشتر از هر زمان دیگری قابل مشاهده است. بخشی از حقایقی که زنان این سرزمین را اسیر کرده در فیلم‌های مستند یا داستانی دیده یا در داستان‌ها و ناداستان‌ها خوانده‌ایم. در شزه نیز خشونت وارد شده به زنان افغانستانی قابل مشاهده است. با این همه، معتقدم هرگز نمی‌توانیم جراحت‌هایی را که بر روح و جان این زنان وارد شده به طور کامل درک کنیم یا آن‌ را با آثار هنری به نمایش بگذاریم.از طرفی، شزه را می‌توان به بخش گمشده‌ی هویتِ زن در خاورمیانه تشبیه کرد. همانطور که در نمایش «نامه‌های عاشقانه از خاورمیانه» این هویت ناپیدا نمایش داده شد.تئاترنویس‌هاپروانه حسین‌زادهSat, 10 Apr 2021 17:02:46 +0430