نمایش سحه یا شزه، با خشم شروع میشود و ما را به یاد تمام دردهای فروخورده زنان در سراسر دنیا میاندازد. پرفورمنس شزه مواجهه انسان با خود است اما بیش از هر چیز این نمایش ادای دینی به زنانی است که در فرهنگهای مردسالارانه رنجکشیدهاند. شزه روایتگر قصه زنان سرزمین خاصی است، اما اگر این نمایش را جدا از نمادهایی که آن را به افغانستان مرتبط میکند ببینیم متوجه بغضهای فروخورده زنها در سراسر دنیا میشویم.

لامارتین سالها قبل گفته منشأ هر کار بزرگی زن است، زن کتابی است که جز به مهر و محبت خوانده نمیشود؛ اما سوال اینجاست که جوامع بشری به این سخن از لامارتین یا دیگر نقلقولهایی که درباره زنان شده توجهی کردهاند؟ زنها همیشه جنس ضعیف و نقش دوم بودهاند، حتی در کشورهای پیشرفته صنعتی که ما با افتخار جهان اول صدایشان میکنیم!
همه ما میدانیم که هنر، مطالبهگر است و امکان به تصویر کشیدن مسائل سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و از همه مهمتر نمایش مباحث فرهنگی را داراست. امین غلامی، نویسنده و کارگردان نمایش شزه بدون آنکه بخواهد اغراق کند به ساحت زن احترام گذاشته و حقوق از دست رفته آنها را مطالبه میکند. از نام این نمایش پیداست که با دردهایی از جنس زنانه طرف هستیم.
سحه یا شزه، کلمهای در زبان پشتو به معنای زن است. در نمایش شزه با فریادهای فروخورده، گریههای ناتمام و سرخی شرم طرف هستیم. جایگذاری درست رنگ و فرم در این نمایش جای هیچ گلهای را باقی نمیگذارد. فرقی ندارد زن باشی یا یک مرد، دو راه بیشتر نداری؛ یا گونههایت از اشک خیس میشود یا محکوم به منجمد شدن گریههایت هستی.
تجربههای تلخی که زنان دنیا به خصوص زنان خاورمیانه از سر گذراندهاند در پس روایت شزه به جانمان میافتد و خورهای میشود بر روح به ظاهر آراستهمان. مرد با قدمهای شوم و خندههایش وارد صحنه میشود اما خندهها دوامی ندارند. زنان پایکوبان به دیدارش میروند؛ مادری رنجکشیده، همسری زخمخورده و دخترانی نابودشده، مرد را احاطه میکنند.

اتحاد زنانه از پرده نخست نمایش شزه شروع میشود و در مسیر ادامه نمایش زلزلههای روانی خودشان را نشان میدهند؛ مصلحتاندیشیهایی که مانع از ادامه همبستگی زنانه است. به یاد تمام کتابهایی که درباره این زنان خواندهایم خواهیم افتاد. تصویری از داستانهای پرستوهای کابل، هزار خورشید تابان یا صدای پای شکستن چشممان را میپوشاند. مسخ شدهایم و قرار است در تقابل نورهای قرمز و آبی نمایش با ذهن و روحمان بجنگیم.
در این نمایش که مفاهیمش را کمتر با زبان گفتار و دیالوگ بیان کرده و بیشتر از زبان بدن، اجرا و رنگ استفاده میکند، سوختن وجود انسان را میبینیم.
با شزه به دیدار دخترهایی میرویم که محکوم به کودک همسری میشوند، زنانی که مجبورند چشمشان را بر روی حقیقت ببندند و در خود فرو بروند. در خاورمیانه، مادران به دخترانشان صبوری میآموزند و با نقش حنا، آرزوهایشان را یکی یکی میکشند.
دردهای زنان افغانستان در پنجاه سال اخیر بیشتر از هر زمان دیگری قابل مشاهده است. بخشی از حقایقی که زنان این سرزمین را اسیر کرده در فیلمهای مستند یا داستانی دیده یا در داستانها و ناداستانها خواندهایم. در شزه نیز خشونت وارد شده به زنان افغانستانی قابل مشاهده است. با این همه، معتقدم هرگز نمیتوانیم جراحتهایی را که بر روح و جان این زنان وارد شده به طور کامل درک کنیم یا آن را با آثار هنری به نمایش بگذاریم.
از طرفی، شزه را میتوان به بخش گمشدهی هویتِ زن در خاورمیانه تشبیه کرد. همانطور که در نمایش «نامههای عاشقانه از خاورمیانه» این هویت ناپیدا نمایش داده شد.