
وقتی آمازون در سال ۲۰۱۱ وارد اسپانیا شد، تجارت الکترونیک هنوز بخش کوچکی از زندگی روزمره مردم بود. اینترنت موبایل با امروز قابل مقایسه نبود، خرید آنلاین برای بسیاری از مصرفکنندگان عادی نشده بود و زیرساخت دیجیتال کشور هنوز فاصله قابلتوجهی با وضعیت فعلی داشت.
پانزده سال بعد، هم اسپانیا تغییر کرده و هم آمازون.

گزارش تازهای با عنوان «Amazon en España: 15 años de impacto» تلاش کرده این تغییر را در مقیاسی فراتر از فروش آنلاین بررسی کند؛ از سرمایهگذاری و اشتغال گرفته تا صادرات شرکتهای کوچک، زیرساخت ابری، مراکز داده، انرژی، تولید محتوای فرهنگی و آموزش مهارتهای دیجیتال.
این گزارش توسط Toni Roldán، استاد اقتصاد و سیاست عمومی IE University نوشته شده و IE University آن را به سفارش Amazon España تهیه کرده است. دادههای آن تا ژوئیه ۲۰۲۶ بهروز شدهاند و ترکیبی از آمار رسمی نهادهایی مانند INE، Eurostat، بانک اسپانیا، تأمین اجتماعی، CNMC و OECD، مطالعات شرکتهای مشاوره و دادههای ارائهشده توسط خود آمازون هستند. بنابراین هنگام خواندن اعداد باید در نظر داشت که بخشی از دادهها و برآوردهای مربوط به اثر اقتصادی شرکت، توسط خود آمازون یا مطالعات سفارشدادهشده ارائه شدهاند.
برای فهم اهمیت این ۱۵ سال، باید کمی به عقب برگردیم.
در سال ۲۰۱۱ تنها ۱۸.۷ درصد جمعیت ۱۶ تا ۷۴ ساله اسپانیا طی سه ماه گذشته خرید اینترنتی انجام داده بودند. در سال ۲۰۲۵ این عدد به ۵۹.۷ درصد رسید؛ یعنی خرید آنلاین از یک رفتار نسبتاً محدود، به بخشی عادی از زندگی مصرفکنندگان تبدیل شد.
ارزش تجارت الکترونیک اسپانیا نیز از حدود ۹.۲ میلیارد یورو در سال ۲۰۱۱ به بیش از ۹۵.۲ میلیارد یورو در سال ۲۰۲۴ رسید؛ بیش از ده برابر در سیزده سال.
البته این رشد را نمیتوان صرفاً به آمازون نسبت داد. گسترش گوشی هوشمند، 4G، فیبر نوری، تغییر رفتار مصرفکننده، رشد پرداخت آنلاین، ورود بازیگران مختلف بازار و البته دوران کرونا همگی در این تحول نقش داشتهاند. خود گزارش نیز تأکید میکند که آمازون بهتنهایی عامل رشد تجارت الکترونیک یا دیجیتالیشدن اقتصاد اسپانیا نبوده، بلکه یکی از بازیگرانی بوده که این روند را تسریع کرده است.
یکی از مهمترین اعداد گزارش مربوط به حجم سرمایهگذاری است.
آمازون میگوید بین سالهای ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۵ بیش از ۲۵ میلیارد یورو در اسپانیا سرمایهگذاری کرده است؛ سرمایهای که فقط صرف انبار و شبکه تحویل کالا نشده و حوزههایی مانند زیرساخت لجستیک، فناوری، عملیات، خدمات و مراکز داده را نیز شامل میشود.
امروز شبکه آمازون در اسپانیا شامل حدود ۴۰ تأسیسات لجستیکی، دو دفتر مرکزی، دو مرکز نوآوری و منطقه زیرساخت ابری AWS در آراگون است.
طبق برآورد ارائهشده در گزارش، فعالیت و سرمایهگذاری آمازون در این دوره حدود ۲۵ میلیارد یورو دیگر نیز به اقتصاد اسپانیا اضافه کرده است؛ یعنی تقریباً به ازای هر یک یورو سرمایهگذاری، یک یورو ارزش اقتصادی برای اقتصاد کشور ایجاد شده است.

در سال ۲۰۲۵ نیز مجموع مشارکت مالیاتی منتسب به فعالیت آمازون در اسپانیا از ۱.۵ میلیارد یورو عبور کرده است. از این رقم، بیش از ۴۲۸ میلیون یورو مالیاتهایی بوده که مستقیماً توسط شرکت پرداخت شده و مابقی مالیاتهایی است که در جریان فعالیت شرکت جمعآوری و به دولت منتقل شده است.
شاید یکی از جالبترین بخشهای گزارش مربوط به اشتغال باشد.
آمازون اکنون بیش از ۳۰ هزار نفر را بهطور مستقیم در اسپانیا استخدام کرده است و این افراد در بیش از ۴۰۰ عنوان شغلی مختلف فعالیت میکنند.
اما گزارش اثر اشتغال شرکت را در چهار لایه محاسبه میکند:
بیش از ۳۰ هزار شغل مستقیم در آمازون؛
حدود ۵۰ هزار نفر که از طریق تأمینکنندگان خارجی در تأسیسات شرکت در حوزههایی مثل حملونقل، امنیت، نگهداری و خدمات فعالیت میکنند؛
بیش از ۵۳ هزار شغل غیرمستقیم در بخشهایی مانند لجستیک، ساختوساز و خدمات حرفهای و نزدیک به ۲۰ هزار شغل القایی در سایر بخشهای اقتصاد؛
و بیش از ۴۵ هزار شغل مرتبط با کسبوکار آنلاین شرکتهای کوچک و متوسطی که از طریق Amazon فعالیت میکنند.
مجموع این لایهها باعث شده گزارش از نزدیک به ۲۰۰ هزار شغل پشتیبانیشده توسط اکوسیستم اقتصادی آمازون در اسپانیا صحبت کند.
نکته مهم این است که ۲۰۰ هزار نفر، «کارمند آمازون» نیستند؛ تعداد کارکنان مستقیم حدود ۳۰ هزار نفر است و عدد بزرگتر، مشاغل مستقیم، غیرمستقیم، القایی و مشاغل مرتبط با فروشندگان پلتفرم را با یکدیگر جمع میکند.

گزارش برای نشان دادن اثر محلی این سرمایهگذاری، شهر Illescas و منطقه La Sagra در Castilla-La Mancha را بررسی میکند.
دو مرکز آمازون در این منطقه بیش از ۳ هزار نفر را استخدام کردهاند.
طبق مطالعه مورد استناد گزارش، فعالیت این دو مرکز در سال ۲۰۲۳ حدود ۸۴ میلیون یورو به اقتصاد La Sagra اضافه کرده و اثر تجمعی اقتصادی آنها از سال ۲۰۱۹ به حدود ۳۵۶ میلیون یورو رسیده است.
گزارش همچنین میگوید دستمزدهای پرداختی آمازون در Illescas بهطور متوسط ۲۷ درصد بالاتر از متوسط حقوق استان Toledo بوده و ۶۶ درصد کاهش بیکاری ثبتشده در خود Illescas و ۳۵ درصد کاهش بیکاری در کل منطقه La Sagra به فعالیت شرکت نسبت داده شده است.
این اعداد از آن جهت جالباند که اثر سرمایهگذاری شرکتهای بزرگ را فقط در سطح ملی نشان نمیدهند؛ گاهی ورود یک مجموعه بزرگ لجستیکی یا فناوری میتواند ساختار اشتغال و اقتصاد یک شهر کوچک را نیز تغییر دهد.
بخش دیگری از گزارش که برای اقتصاد اسپانیا اهمیت زیادی دارد، مربوط به شرکتهای کوچک و متوسط یا همان PYMEها است.
امروز بیش از ۱۷ هزار کسبوکار کوچک و متوسط اسپانیایی از طریق Amazon محصولات خود را میفروشند و طبق گزارش، فعالیت آنلاین آنها بیش از ۴۵ هزار شغل ایجاد یا پشتیبانی کرده است.
اما نکته جالبتر صادرات است.
حدود ۷۵ درصد از این کسبوکارها صادرات دارند؛ در حالی که گزارش این عدد را برای کل شرکتهای کوچک اسپانیایی که آنلاین میفروشند حدود ۹ درصد اعلام میکند.
فروش خارجی این کسبوکارها در سال ۲۰۲۴ از ۱.۲ میلیارد یورو عبور کرده است.
بیش از ۶۰ درصد فروشندگان کوچک و متوسط اسپانیایی حاضر در Amazon نیز خارج از مادرید و بارسلونا قرار دارند.
این موضوع برای کشوری مانند اسپانیا مهم است، چون بخش بزرگی از ساختار اقتصادی آن از شرکتهای کوچک تشکیل شده است. برای چنین شرکتی، ورود مستقل به یک بازار خارجی یعنی هزینه لجستیک، بازاریابی، ترجمه، خدمات مشتری، پرداخت و مدیریت چند کشور مختلف. پلتفرمهای بزرگ بخشی از این هزینه ورود را کاهش میدهند و امکان بینالمللیشدن را برای کسبوکارهایی فراهم میکنند که شاید در حالت عادی توان ایجاد چنین زیرساختی را نداشته باشند.
هدف اعلامشده برای مرحله بعد نیز رساندن صادرات سالانه کسبوکارهای اسپانیایی حاضر در Amazon به ۲ میلیارد یورو تا سال ۲۰۳۰ است.

شاید مهمترین تغییر در مدل حضور آمازون در اسپانیا را بتوان در Aragón دید.
Amazon Web Services از نوامبر ۲۰۲۲ سه Availability Zone در این منطقه راهاندازی کرده و آراگون به محل نخستین Region زیرساخت hyperscale این شرکت در اسپانیا تبدیل شده است.
اما برنامه بسیار بزرگتر است.
AWS اعلام کرده تا سال ۲۰۳۵ حدود ۳۳.۷ میلیارد یورو در اسپانیا سرمایهگذاری خواهد کرد که آراگون مقصد اصلی آن است.
بر اساس برآوردهای خود شرکت، این سرمایهگذاری در مجموع میتواند حدود ۳۱.۷ میلیارد یورو به GDP اسپانیا اضافه کند و بهطور متوسط سالانه نزدیک به ۲۹,۹۰۰ شغل تماموقت را در شرکتهای محلی پشتیبانی کند.
گزارش تأکید میکند که این اعداد پیشبینی و برآورد هستند و نباید با اثر اقتصادی تحققیافته اشتباه گرفته شوند.
در عین حال، نشانههایی از تغییر بازار کار فناوری آراگون هم دیده میشود. طبق گزارش، اشتغال ICT این منطقه بین سالهای ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ حدود ۲۶.۶ درصد رشد کرده است.
در واقع، یکی از جذابترین بخشهای گزارش اصلاً درباره آمازون نیست؛ درباره یکی از مشکلات ساختاری اقتصاد اسپانیاست: Productivity یا بهرهوری.
اسپانیا در سالهای اخیر رشد اقتصادی و اشتغال قابلتوجهی داشته، اما میزان تولید به ازای هر ساعت کار همچنان از برخی اقتصادهای بزرگ اروپایی پایینتر است.
براساس داده OECD مورد استفاده در گزارش، تولید ناخالص داخلی به ازای هر ساعت کار در سال ۲۰۲۳ تقریباً چنین بوده است:
اسپانیا: ۷۳ دلار
ایتالیا: ۷۷ دلار
فرانسه: ۸۷ دلار
آلمان: ۹۴ دلار
یعنی آلمان به ازای هر ساعت کار حدود ۲۷.۷ درصد بیشتر از اسپانیا تولید میکند و فرانسه نیز حدود ۱۸.۹ درصد بالاتر قرار دارد.
گزارش استدلال میکند که مشکل صرفاً میزان کارکردن نیست؛ بلکه به سرمایهگذاری، فناوری، اندازه شرکتها، مهارت نیروی انسانی و توانایی کسبوکارها برای تبدیل فناوری به افزایش بهرهوری مربوط است.
این شاید یکی از مهمترین نکاتی باشد که از کل گزارش میتوان بیرون کشید: دیجیتالیشدن لزوماً به معنای افزایش بهرهوری نیست.
در سال ۲۰۲۴ هزینه داخلی تحقیق و توسعه اسپانیا به رکورد ۲۳.۹ میلیارد یورو رسید؛ معادل حدود ۱.۵ درصد GDP.
اما متوسط اتحادیه اروپا ۲.۲۴ درصد بود.
در استفاده شرکتها از Cloud نیز فاصلهای وجود دارد. در سال ۲۰۲۵ حدود ۴۴.۳ درصد شرکتهای اسپانیایی با حداقل ۱۰ کارمند از خدمات ابری پولی استفاده میکردند؛ در حالی که متوسط اتحادیه اروپا ۵۲.۷ درصد بود.
در حوزه هوش مصنوعی نیز در ابتدای ۲۰۲۵ حدود ۲۱.۱ درصد شرکتهای اسپانیایی با ۱۰ کارمند یا بیشتر از نوعی فناوری AI استفاده میکردند. در شرکتهای زیر ۱۰ نفر این عدد تنها ۱۳.۴ درصد بود.
هرچه شرکت بزرگتر باشد، جذب متخصص، آزمایش فناوری جدید و تقسیم هزینه سرمایهگذاری برایش آسانتر است. همین موضوع یکی از چالشهای اصلی اسپانیاست؛ اقتصادی که بخش بزرگی از آن بر شرکتهای کوچک بنا شده است.
گزارش برای توضیح این موضوع از نمونه Iberia استفاده میکند.
این شرکت هواپیمایی بخشی از سیستمهای خود را به AWS منتقل کرده است. براساس نتایجی که شرکت منتشر کرده، سرعت توسعه و انتشار نرمافزار تقریباً دو برابر شده، زمان توسعه ۴۰ درصد کاهش یافته و نرخ خطا نیز ۳۸ درصد پایین آمده است.
این دقیقاً تفاوت میان «استفاده از فناوری» و «تبدیل فناوری به بهرهوری» است.
یک شرکت ممکن است Cloud، AI یا دهها ابزار دیجیتال داشته باشد، اما ارزش اقتصادی زمانی ایجاد میشود که این ابزارها باعث شوند تصمیمی سریعتر گرفته شود، هزینهای حذف شود، خطایی کاهش پیدا کند یا محصولی سریعتر وارد بازار شود.
گزارش به یک مشکل دیگر اقتصاد اسپانیا نیز اشاره میکند: کمبود نیروی متخصص دیجیتال.
بیش از سه شرکت از هر ده شرکت اسپانیایی برای پیدا کردن متخصصان موردنیاز خود با مشکل مواجهاند و این کمبود بهخصوص در حوزه هوش مصنوعی جدی است.
طبق مطالعه Strand Partners که در گزارش آمده، تحول دیجیتال میتواند تا سال ۲۰۳۰ حدود ۲۸۲ میلیارد یورو به GDP اسپانیا اضافه کند؛ اما تحقق چنین ظرفیتی به وجود نیروی انسانی ماهر وابسته است.
آمازون در همین راستا متعهد شده تا سال ۲۰۲۷ حدود ۵۰۰ هزار جوان را در مهارتهای دیجیتال و STEM آموزش دهد.
Cloud و هوش مصنوعی در ظاهر محصولاتی کاملاً دیجیتالاند، اما پشت آنها زیرساخت فیزیکی عظیمی قرار دارد: زمین، برق، آب، شبکه انتقال، ساختمان و مراکز داده.
براساس گزارش، آمازون در اسپانیا با بیش از ۱۰۰ پروژه خورشیدی و بادی مرتبط است که مجموع ظرفیت آنها حدود ۳.۸ گیگاوات اعلام شده است.
موضوع آب نیز بهخصوص برای مراکز داده اهمیت دارد. AWS پروژههایی برای مدیریت و بازگرداندن آب در آراگون اجرا کرده و اعلام کرده این پروژهها در ده سال آینده میتوانند سالانه حدود ۱.۵۳ میلیارد لیتر آب به جوامع این منطقه بازگردانند.
این بخش گزارش یادآوری مهمی دارد: اقتصاد دیجیتال برخلاف ظاهرش، کاملاً به زیرساختهای فیزیکی، انرژی و منابع طبیعی وابسته است.
اگر در سال ۲۰۱۱ حضور آمازون در اسپانیا را میشد عمدتاً با «فروشگاه اینترنتی» توضیح داد، در ۲۰۲۶ چنین تعریفی دیگر کافی نیست.
فعالیت شرکت امروز حوزههایی مثل:
E-commerce، Logistics، Cloud، AI، Data Centers، Advertising، Streaming، Audiobooks، Publishing و تولید محتوای تصویری را در بر میگیرد.
طبق گزارش، بیش از ۳۵ تولید audiovisual original نیز در اسپانیا انجام شده است.
این تغییر شاید از خود اعداد هم مهمتر باشد. شرکتی که با فروش کالا وارد یک بازار شده، به مرور بخشی از زیرساخت تجارت، فناوری و محتوای آن بازار شده است.
یک نکته مهم را نباید فراموش کرد.
این گزارش توسط IE University به سفارش Amazon España تهیه شده است. در عین حال، بخش قابلتوجهی از دادههای کلان آن از منابع رسمی مانند Eurostat، INE، OECD و بانک اسپانیا گرفته شده، اما بعضی از اعداد مهم مربوط به اثر خود آمازون ــ از جمله برخی برآوردهای اشتغال و اثر اقتصادی ــ از دادههای شرکت یا مطالعات سفارشدادهشده به مشاوران بیرونی استخراج شدهاند.
بنابراین بهتر است گزارش را نه یک ارزیابی کاملاً مستقل از اثرات مثبت و منفی آمازون، بلکه یک گزارش اقتصادی درباره ۱۵ سال حضور شرکت در اسپانیا با تمرکز عمده بر اثرات مثبت آن در نظر گرفت.
برای مثال، موضوعاتی مانند اثر رقابتی آمازون بر خردهفروشان سنتی، شرایط کاری، قدرت بازار پلتفرمها، اثر زیستمحیطی مراکز داده یا چالشهای مقرراتی، محور اصلی این گزارش نیستند.
این محدودیت چیزی از ارزش دادههای گزارش کم نمیکند؛ اما برای تفسیر آن مهم است.
شاید بهترین بخش گزارش، جمله پایانی آن باشد.
نویسنده نتیجه میگیرد که خبر خوب برای اقتصاد اسپانیا در دهه آینده صرفاً این نیست که آمازون سرمایهگذاری بیشتری انجام دهد؛ بلکه این است که شرکتهای اسپانیایی بیشتری بتوانند همان مسیر را طی کنند: سرمایهگذاری بلندمدت انجام دهند، فناوری را وارد کسبوکار کنند، در بازارهای جهانی رقابت کنند و بهرهوری خود را افزایش دهند.
چون مسئله اصلی اقتصاد اسپانیا امروز دیگر صرفاً دیجیتالیشدن نیست.
مردم آنلاین خرید میکنند.
شرکتها از Cloud استفاده میکنند.
هوش مصنوعی در حال ورود به کسبوکارهاست.
زیرساخت دیجیتال توسعه پیدا کرده است.
مرحله بعد این است که این فناوری واقعاً به بهرهوری، صادرات، دستمزد بهتر و شرکتهای رقابتپذیرتر تبدیل شود.
و شاید مهمترین داستان پشت این گزارش ۷۵ صفحهای نیز همین باشد:
آمازون در سال ۲۰۱۱ به یک بازار در حال دیجیتالیشدن وارد شد؛ اما پانزده سال بعد، خودش به بخشی از زیرساخت اقتصاد دیجیتال اسپانیا تبدیل شده است.
✍️ علیرضا کاظمزاده | درباره مارکتینگ، برندها و تجربههای واقعی مینویسم.
📱 اینستاگرام: AlizSocial