پادکست سکه: گفتگو با حامد قدوسی
در اپیزود بیستم (اپیزود پنجم از پرونده ویژه کرونا) در پادکست سکه، میزبان دکتر حامد قدوسی بودم. هرچند اختلاف سنی من با حامد زیاد نیست (تقریبا پنج سال) اما او حق زیادی بر گردن من دارد. از زمانی که با اقتصاد آشنا شدم، به آن علاقهمند شدم و تصمیم گرفتم در این رشته ادامه تحصیل دهم، حامد قدوسی بدون آن که بداند یا من را بشناسد در من اثرگذار بوده است. همیشه از آثارش لذت بردهام و مشتری وبلاگ دوستداشتنی «یک لیوان چای داغ»ش بودهام. وبلاگی که حالا تبدیل شده به کانالی با همان اسم. نگاه حامد به موضوعات اقتصادی کاملا حرفهای، ساختاریافته و روشمند است. فارغ از هوش و سوادی که دارد، شیوه پرداختنش به مسايل میتواند برای مخاطب آموزنده باشد. در ادامه سعی میکنم با زاویه نگاه خودم مروری داشته باشم بر گفتگویی که در این اپیزود با حامد داشتم. هرچند، مطمئنم این خلاصه جایگزین مناسبی برای این اپیزود نیست. توصیه میکنم شنیدن این مطالب را به طور کاملتر و از زبان شیرین خود حامد قدوسی از دست ندید.

بحران کرونا بدون تردید یک شوک منفی به اقتصاد دنیا و طبعا به کشور ما وارد کرده است. این بحران چند ویژگی خاص دارد:
برخلاف تجربیات قبلی، این اولین بار است که یک اپیدمی اقتصادهای توسعهیافته را درگیر میکند. اقتصادهای توسعهیافته موتورمحرکه اقتصاد جهان هستند، طبعا با فرونشستن این اقتصادها احتمال ورود به رکودی جهانی وجود دارد. مگر این که به زودی راهی برای کنترل شیوع و اثرگذاری کرونا یافت شود.
این بحران هم سمت عرضه در اقتصاد را تحت تأثیر قرار داده و هم سمت تقاضا را و این به معنی عمق زیاد رکود حاصل از این بحران است.
تقاضا:
عرضه:
- کاهش عرضه نیروی کار
- اختلالات به وجود آمده در واردات مواد اولیه
بحران کرونا یک بحران فراگیر است که همه دنیا و همه اقشار را درگیر خود کرده، این بحران مساله «همه» است نه فقط مساله مبتلایان یا مساله مردمی در منطقهای خاص.
به دلیل جهانیشدن اقتصاد و وابستگی متقابل کشورهای مختلف به یکدیگر امکان قرنطینه یک کشور وجود ندارد. حتی اگر کشوری در شرایطی آرمانی خود را از دنیا ایزوله کند، با اولین اتصال ناگزیر به زنجیره جهانی راه را برای ورود ویروس باز کرده است.
این بحران در یکی بدترین دوران تاریخی برای اقتصاد ایران اتفاق افتاد. از سال ۸۷ شاهد عملکرد ضعیف اقتصاد ایران هستیم و بعید نیست یکی از دلایل تعلل و بیعملی یا واکنش کند دولت در عکسالعمل به این بحران، همین موضوع باشد. در شرایط فعلی:
بحران در سه سطح میتواند بر اقتصاد ایران اثربگذارد: سطح خانوار، سطح بنگاه و سطح کلان (دولت)
دو عکسالعمل خانوار در مقابله با شیوع کرونا جدی است:
کاهش مصرف کل و تغییر سبد مصرف
بحران پیشآمده با افزایش نااطمینانی از آینده، رفتارهای احتیاطی خانوار را افزایش میدهد، یعنی خانوارها با کاهش مصرف کل خود سعی میکنند آمادگی خود برای آیندهی نامطلوب و نامعلوم را افزایش دهند. از سوی دیگر ترکیب سبد خانوار تحت تاثیر این بحران دستخوش تغییراتی خواهد بود. طبعا مخارج بهداشتی (شویندهها، ضدعفونیکنندهها و ... ) و حتی درمانی خانوار افزایش پیدا میکند و در عوض به دلیل ضرورت رفتارهای احتیاطی مخارجی دیگر مانند هزینهی رستوران و کافه، گردشگری، حملونقل عمومی و ... کاهش مییابند.
کاهش عرضه نیروی کار
از سوی دیگر عرضه نیروی کار توسط خانوار به دلایل مختلف کاهش مییابد:
تجارت خارجی
بودجه دولت
بودجه دولت نیز به دلیل کاهش قیمت نفت، کاهش صادرات محصولات پتروشیمی، افزایش هزینههای بهداشت و سلامت و سیاستهای مقابله با بحران کرونا، کاهش گردشگر ورودی و صادرات غیرنفتی با بحران کرونا تحت فشار دوچندان قرار خواهد گرفت.
پیش از هر چیز باید خود را برای یک دوره ریاضت اقتصادی آماده کنیم. باید بپذیریم که در دوران دشواری به سر میبریم و گذر از این دوران نیازمند تدبیر و عقلانیت مضاعف است. برخی از سیاستهای پیشنهادی در این دوران عبارتند از:
تا حد ممکن میبایست با یک سیاست پولی انبساطی کاهش تقاضا جلوگیری کرد. هرچند این سیاست در آینده با تورم همراه خواهد بود ولی در شرایط فعلی ناگزیر از پذیرش این تورم هستیم.
دولت برای جلوگیری از ورشستگی بنگاهها و حفظ زنجیره تامین میبایست با مسامحه بیشتر با صنایع برخود کند. به عنوان مثال با به تعویق انداختن مالیات یا کاهش سهم تامین اجتماعی به بنگاههای امکان و انگیزه لازم برای تدام فعالیت را بدهد. سیاستهای حمایتی-معیشتی برای کمک به خانوارها و کسبوکارهایی که تاب تحمل این شرایط دشوار را ندارند از سیاستهای ضروری است که لازم است دولت به سرعت و با توجه ویژه نسبت به آن اقدام نماید.
با توجه به این که بحران کرونا مستقیما به تعاملات تجاری آسیب زده است، دولت میبایست قیود و اصطکاکات موجود در این عرصه را کاهش دهد تا انگیزه لازم برای این تعاملات به وجود آید.
لطفا سکه را در اپلیکیشنهای تخصصی پادکست (پادگیرها) بشنوید:
Apple Podcast, Google Podcast, Anchor, Castbox, Namlik