
با نگاه به کتاب حقوقی هزار دادستان (موبد رستم شهرزادی، قانون مدنی زرتشتیان در زمان ساسانیان؛ ترجمهی مادیان هزار دادستان.۱۳۶۵) در عهد ساسانی تعداد زوجات به اندازهی نامحدود [دستکم] از نظر حقوق نظری مجاز بود و پیوند زناشویی نیز انواع گوناکون داشت که به اختصار شرحش میرود:
۱. پادشازن: این همسر کدبانوی خانه بشمار میرفت و از لحاظ نسب و مقام خانوادگی میبایست با شوهر همطبقه [همکُفو] باشد، او در اموال شوهر شریک و سهیم بود و حق مالکیت داشت و از شوهر به اندازهی سهم پسرپادشایی ارث میبرد و طلاقش بدون رضایتمندیش شرعی و قانونی نبود.(نگاه کنید به: کتایون مزداپور.۱۳۶۹. حیات اجتماعی زن در تاریخ ایران. ص۷۴، ۸۴، ۸۶ و ۹۸)
۲. چاکرزن [چکرزن، چغززن]: این زنان از طبقات پایینتر کاست شوهرشان بودند و از هر لحاظ میبایست فرمانبردار پادشازن باشند و در اصل نقش خدمه و خدمتکار پادشازن را داشتند و کدبانو بر ایشان ریاست میکرد، ظاهرا شوهر میتوانست این زن را برده، بنده و کنیز محسوب دارد و به مردی دیگر دهد؛ چاکرزن بر داراییهای شوهر حقی نداشت مگر با قرار و پیمان. (نگاه کنید به: کتایون مزداپور.۱۳۶۹. حیات اجتماعی زن در تاریخ ایران.ص۹۰) اختیارات رئیسخانواده [شوهر] یا کدخدای[کتکختای/دودهسالار] هم نامحدود بود نسبت به چاکرزن؛ حتی میتوانست کودکانش را به فرزندی قبول ننماید و وی را بسان برده بفروشد. چاکرزن و فرزندانش هیچگونه سهمی از ارث نداشتند و برای رفع این نقیصه شوهر از حق قانونی خویش در زمان حیات بهره میجست و سهمی برای چاکرزن و فرزندانش تعین مینمود و یا در وصیتنامهاش قید میکرد که بعدا به ایشان پرداخت گردد. (نگاه کنید به: کریستیان بارتلمه، زن در حقوق ساسانی، ترجمهی محمدحسن-ناصرالدین صاحبالزمانی، تهران. ۱۳۳۷ص۵۵)
۳. در کنار ازدواج با پادشازن و چاکرزن نوع دیگری ازدواج در دوران ساسانیان معمول بود که به آن ازدواج با زنان عاریتی یا ازدواج استقراضی [یعنی اختیار زنی به همسری که در قید ازدواج شوهر دیگری است] میگفتند.(نگاه کنید به: کریستنسن، ایران در زمان ساسانیان، ترجمهی رشید یاسمی،۱۳۳۲ص ۳۵۳-۳۵۴) این ازدواج تلقی زن به عنوان شی و نه شخص است؛ زیرا شوهر اول حتی میتوانست ازدواج استقراضی را بدون جلب رضایت زن خود عملی سازد یعنی وی را جبرا به شکل موقت به همسری شوهر دوم درآورد و اعتراض زن به قرار شوهر نخستش مبنی بر واگذاری موقت وی به شوهر دیگر بیاثر و فاقد اعتبار بود. (نگاه کنید به: کریستیان بارتلمه، زن در حقوق ساسانی، ترجمهی محمدحسن-ناصرالدین صاحبالزمانی، تهران. ۱۳۳۷ص ۵۷-۵۸) و این قانون! پیرامون پادشازن است پس گفتن ندارد که چنین اختیاری در حق زنان درجهی دوم [یعنی چاکرزن به طریق اولی] حق مسلم شوهر به حساب میآمد. (نگاه کنید به: ستاری، جلال.۱۳۹۸ کتاب سیمای زن در فرهنگ ایران. ص۲۳)
۴. در کنار سه گونه ازدواج در دوران ساسانی ازدواج دیگری نیز مرسوم بود به این شکل که: "چون کسی از ایشان را اجل فرارسیدی و فرزند نبودی، اگر زن گذاشتی آن زن را به شوهری دادندی از خویشاوندان متوفی که بدو اولیتر و نزدیکتر بودی و اگر زن نبودی و دختر بودی همچنین و اگر این هیچ دو نبودی از مال متوفی زن خواستندی و به خویشان اقرب [نزدیک] او سپرده و هر فرزندی که در وجود آمدی بدان مرد صاحب تَرَکه [متوفی] نسبت کردی و اگر کسی و اگر کسی خلاف این روا داشتندی بکشتندی [و] گفتندی تا آخر روزگار نسل آن مرد میباید بماند" (نگاه کنید به: نامهی تنسر به گشنسب، به تصحیح مجتبی مینویی.۱۳۵۴ ص۶۷-۶۸)
اما بدون شک میتوان پنداشت که زنان روستایی و ایلنشین و تنگدستان و مردمان عادی [ایرانزمین] از اینگونه آداب و عادات دور و برکنار بودند و برخلاف زنان اشراف در انجام دادن کارهای گوناگون با مردان همکاری و مشارکت و غمگساری و نوعی برابری داشتند. (نگاه کنید به: ستاری، جلال.۱۳۹۸ کتاب سیمای زن در فرهنگ ایران. ص۲۳)
در لینک زیر کوتاه نوشتههای زن؛ زندگی، آزادی بعدی را نیز مطالعه فرمائید.