.
تا قبل از آن روز فکر میکردم آدمها وقتی به آخر خط میرسند، نشانههای مشخصی دارند؛ گریه میکنند، پیش روانشناس میروند، به چیزهایی که دوست دارند پناه میبرند، یا در بدترین حالت تصمیم میگیرند همهچیز را رها کنند. هیچکس به من نگفته بود ممکن است یک روز، بعد از روزها فشار و بیخوابی، مغزت با آرامش کامل به این نتیجه برسد که بهترین راهحل، پیاده شدن از یک مینیبوسِ در حال حرکت است. با همان اطمینانی که آدم دربارهی یک تصمیم کاملاً منطقی صحبت میکند: «بیا و از مینیبوسِ در حال حرکت پیاده شو، شاید حالمون بهتر شد!»
از آنجایی که جامعهی علمی هنوز برای این سطح از فروپاشی، پروتکل مشخصی ارائه نکرده، مجبور شدم شخصاً دستبهکار شوم و نخستین راهنمای کاملاً علمی، کاملاً معتبر و البته کاملاً غیرقابل استناد را تدوین کنم.
قدم اول: بیخوابی!
در این مرحله، خواب از یک نیاز حیاتی به کالایی لوکس تبدیل میشود؛ پس از همان چهار پنج ساعت خوابِ حداقلی هم دل میکنیم.
نمیدانم بعد از این افشاگری چه بلایی سرم میآید، ولی باید بگویم که خواب یک شایعه است؛ یک پروژه که آدمهای موفق راه انداختهاند تا بقیه عقب بمانند!
بگذریم... بعد از حذف کامل خواب در اولین قدم، فرد با ارادهای مثالزدنی ــ یا دقیقتر بگویم، با ناچاریای مثالزدنی ــ تصمیم میگیرد تمام جزئیات درس را بخواند؛ حتی آنهایی که احتمال طرح شدنشان تقریباً هماندازهی برخورد شهابسنگ با برگهی امتحان است.
از آنجایی که کدگذاریهای ذهنی و گسترده برای حفظ اسامی و جزئیات ضروری است، مغز شروع میکند به ساختن کدهایی که اگر یک مأمور اطلاعاتی پیدایشان کند، احتمالاً تصور میکند نقشهی حمله به سه کشور همسایه را کشف کرده است.
خودت هم بعد از امتحان دیگر نمیفهمی «الکسیس سانچز و میرحسین موسوی با رَحِم عفونی از وردآورد رفتن بیروت مراسم ختمِ پوتین» دقیقاً کدِ کدام ابزار یا کدام عصب یا کدام عضله یا کدام لیگامان بوده است.
قدم دوم: ابزارهای تاریخی!
حالا باید چهار واحد را در یک روز پاس کنی؛ دو درس دو واحدی که میتوانند از نظر معنا و مفهوم، شباهتی در حد «تاریخ اسلام» و «ابزار و تجهیزات اتاق عمل» داشته باشند؛ بهگونهای که در ساعات منتهی به آزمون، به جایی برسی که با اطمینان، اشتباه اپراتورِ دستگاه الکتروسرجر در نصب نادرست پلیتهای مونوپولار را یکی از عوامل اصلیِ ماجرای سقیفه و غصب ولایت بدانی.
قدم سوم: یک امتحان نرمال!
وارد جلسه میشوی؛ در سکوت کامل به اجدادت فکر میکنی، نه از روی احترام، بیشتر برای اینکه بفهمی کجا اشتباه کردهاند که تو به این نقطه رسیدهای.
همزمان برای کودکی سختِ استاد نیز احساس تأسف میکنی، چون هیچ انسان خوشبختی چنین سؤالهایی طرح نمیکند.
بعد شروع میکنی و به سؤالهایی جواب میدهی که اگر همان لحظه از هوش مصنوعی بپرسی، مکث میکند و میگوید: «ببین، بیخیال. بیا دربارهی احساساتت حرف بزنیم.»
در نهایت، با قیافهای که سعی میکنی پس از چند روز بیداریِ ممتد، شباهتش با زامبیهای مرحلهی آخر را پنهان کنی، و البته با وقاری مثالزدنی، اعضا و جوارحت را روی کولت گذاشته و از سالن امتحان خارج میشوی.

قدم چهارم: گم کردن دست و پا!
اینجاست که پردهها کنار میروند؛ ناچاری آثار بیخوابیهای مزمن، ترافیک ذهنی و فرسایش روانی ناشی از مواجههی چندساعته با رفتارهای عجیبِ همکلاسیها را یکجا نظاره کنی. مغز رسماً اعلام ورشکستگی میکند!
با اعتمادبهنفسی منحصربهفرد، به خاطر میآوری که در آزمون آناتومی عملی، دو مولاژ دست دیدهای. بعد از امتحان، با کنجکاوی از بغلدستی میپرسی: «اون دستِ روی میز دوم چندتا لیبل داشت؟»
او چند ثانیه فقط نگاهت میکند؛ همان نگاهی که دامپزشک به گاو نری میاندازد که تازه فهمیده اینهمهوقت شیرش را نمیدوشیدهاند و ...!
بعد خیلی آرام میگوید: «اون... پا بود.»
در همان لحظه، تمام سلولهای مغز، بدون هماهنگی قبلی، استعفانامهشان را امضا میکنند و تازه میفهمی برچسبی که با اعتماد کامل رویش «رادیوس» نوشته بودی، در واقع محل قرارگیریِ «تیبیا» بوده است؛ یعنی تو نهتنها دست و پا را گم کردهای، بلکه بخشی از ساعد را هم بهزور در جای درشتنی فرو کردهای!

قدم پنجم: مزههای بدون مرز، مسافران بدون مغز!
حالا دیگر مغز، بدن و روح، هر سه درخواست بازنشستگی پیش از موعد دادهاند.
داخل مینیبوس مینشینی. راننده با سبیلی که اگر بهجای بتن در ساخت پل استفاده میشد، عمر مفید پل را پنجاه سال افزایش میداد، آمادهی حرکت است.
در همین لحظه چند دانشجوی همیشهامیدوار میگویند: «حاجی... فقط دو دقیقه صبر کن، بچهها همین نزدیکن.»
«همین نزدیک» در فرهنگ لغت این افراد، مفهومی شناور است؛ ممکن است بچهها ده پانزده متر عقبتر باشند، ممکن است هنوز در طبقهی سوم خوابگاه دنبال جوراب بگردند.
راننده پس از اعتراض و غر زدنهای فراوان، سرانجام با این درخواست موافقت میکند.
پانزده دقیقه میگذرد. سگ هم در شعاع صد متری ماشین پر نمیزند.
راننده با نورانی کردن فضای خودرو به برکت بد و بیراههای فراوان، پایش را روی گاز گذاشته و حرکت میکند.
همان دانشجوها که نقشهشان برای سوار کردن دوستانشان شکست خورده، شروع میکنند به خندیدن به شوخیهایی که آخرین بار احتمالاً در جشن ختنهسورانِ میرزا رضای شیرازی تازه و بکر محسوب میشدند.
قدم ششم: درخواست از غول چراغ جادو!
فقط چند دقیقه تا مقصد مانده، اما مقصد تو با بقیه فرق دارد.
باید از جا بلند شوی، در راهروی باریک مینیبوس خم شوی؛ نه از روی تواضع، بلکه چون سقف خودرو تصمیم گرفته رابطهی عاشقانهای با مهرههای گردنت برقرار کند. سپس با احتیاطی هرچه تمامتر به راننده نزدیک شوی تا درخواست حیاتیات، که یک ترمز کوتاه کنار خیابان است، را مطرح کنی.
هیجانِ مسافران از احتمال واکنش نهچندان دوستانهی راننده، همان رانندهای که دقایقی قبل خودشان مغزش را دچار سایش کردهاند، این موقعیت کاملاً پیشپاافتاده را به صحنهای پرتنش تبدیل میکند.
در ذهن همه، این درخواست ساده آنقدر بزرگ میشود که انگار بهجای جملهی «لطفاً همین بغل نگه دارید، پیاده میشم»، قرار است بگویی: «لطفاً همین حالا دخترتان را به عقد من درآورید.»
قدم هفتم: خداحافظ هیاهو!
در این مرحله، هیاهو به اوج میرسد. درخواست برای یک توقف چندثانیهای، فریادهای راننده ــ که هنوز مشغول تسویهحساب بابت آن پانزده دقیقه معطلی ابتدای مسیر و احتمالاً بخش قابلتوجهی از بدبیاریهای زندگیاش است ــ بهعلاوهی داد و بیدادهای ذهنی که چند روز است از کار افتاده، دست به دست هم میدهند تا مغز، برای اولین بار در تمام روز، تصمیمی کاملاً قاطع بگیرد:
«پیاده شو!»
«سرعت؟ مهم نیست.»
«آسفالت؟ بعداً بهش فکر میکنیم.»
«فقط پیاده شو.»
هنوز پای راننده درستوحسابی روی ترمز ننشسته که خودت را از مینیبوس بیرون میاندازی؛ اینکه اول کدام پا به فرمان مغز عمل کرده، جزئیاتی است که نه تو حوصلهی بررسیاش را داری، نه نیوتن!
قدم هشتم: آهای دوستداشتنیها! من هنوز زندهام!
پس از مذاکرات چندمرحلهای و بسیار فشرده با آسفالتِ کف خیابان، بالاخره متوقف میشوی. بعید است عضوی از بدنت مانده باشد که هنوز فرصت آشنایی با آسفالت را پیدا نکرده باشد.
چند ثانیه همانجا دراز میکشی و سعی میکنی بفهمی هنوز زندهای یا فقط بدنت با کمی تأخیر قرار است خبر ویژه را به مغزت برساند.
بعد نیمنگاهی به مینیبوس میاندازی. تازه متوقف شده است. هیچکس پیاده نشده؛ هیچکس هم در حال پیاده شدن نیست. کمی ناامید میشوی؛ اجرای زندهی بدلکاریات آنقدر جذاب نبوده که حتی یک نفر تنِ لَشش را از روی صندلی مینیبوس جمع کند و ایستاده به افتخارت دست بزند.
هر بخشی از بدنت که هنوز قادر به همکاری است را از روی آسفالت جمع میکنی. مثل لاکپشتی که از ارتفاع سقوط کرده، خودت را جمعوجور میکنی و رو به پشت مینیبوس دست تکان میدهی: «من خوبم... زندهام.»
بعد با لبخندی که بیشتر شبیه واکنش غیرارادی عضلات صورت است، راه افتادنِ مینیبوس و راه نیفتادنِ پاهایت را تماشا میکنی.

قدم نهم: کشف معنای زندگی!
قبلاً فکر میکردم آدم برای پیدا کردن معنای زندگی باید کتابهای قطور بخواند، در سمینار موفقیتِ آدمهایی شرکت کند که پنج صبح از خواب بیدار میشوند، یا به پادکستهایی گوش دهد که مجریشان با صدایی آرام دربارهی «زیستن در لحظه» حرف میزند.
حالا میتوانم با اطمینان بگویم گزینهی دیگری هم وجود دارد: روی جدول کنار خیابان بنشینی، زانویت بسوزد، کف دستت شبیه سمباده شده باشد و با لباسی که بیشتر به مدرک جرم شباهت دارد، به سادهترین حقیقت زندگی برسی:
اینکه هنوز زندهای!
چند دقیقه همانجا مینشینی. نه برای مراقبه، نه برای رسیدن به آگاهی برتر؛ صرفاً چون هنوز مطمئن نیستی ایستادن تصمیم عاقلانهای باشد. آدم در چنین لحظاتی استانداردهایش را پایین میآورد.
شاید قبلاً موفقیت به معنای رشد فردی بود، اما حالا همینکه بتوانی چند قدمی راه بروی و خودت را بدون کمک گرفتن از کسی به خانه برسانی، موفقترین آدم دنیایی.
مردم را میبینی؛ موجوداتی که با بیرحمی عجیبی از هر دو پایشان استفاده میکنند، بدون اینکه حتی بابتش قدردان باشند. احتمالاً بعضیهایشان هم دارند به این فکر میکنند که آیا زندگی واقعاً معنا دارد یا نه.
دلت میخواهد به آنها بگویی: «دوست عزیز، یهبار ده ثانیه قبل از توقف کاملِ یه ماشین ازش پیاده شو، بعدش دربارهی فلسفه زندگی حرف میزنیم.»
بدترین بخش ماجرا این نبود که نزدیک بود زیر مینیبوس بروم، با بلوک سیمانی کنار خیابان برخورد کنم یا به زیر پل سقوط کنم.
بدترین بخشش این بود که هنوز، تهِ دلم فکر میکنم دفعهی بعد، بهتر انجامش میدهم.
