.
از بچگی یه سؤال توی ذهنم بود که گاهی از این و اون میپرسیدم: «من بمیرم تو ناراحت میشی؟»
نمیدونم اولین بار چرا این سؤال به ذهنم رسید. حتی الان هم نمیتونم با اطمینان بگم دنبال چه جوابی بودم.
اولین بار که این سؤال رو پرسیدم، رفتم توی آشپزخونه، آروم زدم به دست مامانم و گفتم: «مامان، مامان، من بمیرم تو ناراحت میشی؟» با اخم یه نگاه بهم انداخت و گفت: «دیوونهای بچه؟ این چه حرفیه؟» از نگاهش فهمیدم که ظاهراً نباید از مامان شروع میکردم.
حالا نزدیک دو دهه از اون روز گذشته و من هنوزم گاهی میرم توی آشپزخونه، آروم میزنم روی شونهش، یه لبخند احمقانه میزنم و میپرسم: «مامان، من بمیرم تو ناراحت میشی؟»
مامانم تنها آدمیه که جواب این سؤال رو ازش میدونم و باز هم دلم میخواد بشنومش.
اما دربارهی بقیه مطمئن نیستم. نمیدونم نبودنم برای هرکدومشون چه معنایی داره یا اصلاً چهقدر طول میکشه تا متوجه جای خالیم بشن. پس بیشتر از هرچیزی، مراسم خاکسپاری خودم رو تصور میکنم. به آدمهایی فکر میکنم که میان، به اینکه کجا میایستن و توی سرشون چی میگذره. اینکه از ذهن کدومشون زودتر بیرون میرم و کدومشون وسط انجام یک کار معمولی، ناگهان یادم میفته.
توی این تصویرها، همه لزوماً ناراحت نیستن. یکی ته دلش خوشحاله و سعی میکنه کسی متوجه نشه. یکی یاد تیکههایی میفته که توی موقعیتهای جدی میانداختم و با وجود اشکهایی که از چشماش سرازیر میشن، لبخند میزنه. یکی یاد خستگیهام میفته و از اینکه دیگه راحت خوابیدم، خوشحاله. یکی هم به خاطر حرفهایی که بهم زده یا کارهایی که باهام کرده، نمیتونه خودش رو ببخشه؛ برای همین توی خاطراتش دنبال وقتهایی میگرده که از من دلخور بوده تا با یادآوری رفتارهای من، کمی راحتتر بتونه با رفتارهای خودش کنار بیاد.
شاید یکی هم از فرصت استفاده کنه و بالاخره ثابت کنه که توی آخرین بحثمون حق با خودش بوده. بعضی بحثها ظاهراً حتی با مرگ یکی از طرفین هم تموم نمیشن.
میخوام ببینم هرکس کدوم من رو به یاد میآره؛ منی که باهاش خندیده، منی که اذیتش کرده یا منی که یه روز به دادش رسیده. شاید در ذهن هرکدومشون آدم متفاوتی باشم و هیچوقت نفهمم کدوم تصویر به من نزدیکتره.
گاهی فکر میکنم چیزی که میخوام، اینه که نبودنم جایی رو خالی کنه. نه اینکه کسی دیگه نتونه زندگی کنه یا تا آخر عمرش لباس سیاه بپوشه. همین که یه جای کوچکی از روزمرگیش به من مربوط بوده باشه و بعد از من، اون قسمت دیگه مثل قبل کار نکنه.
اینکه یک روز بخواد چیزی رو برام تعریف کنه و یادش بیفته که نمیتونه؛ یا چیزی ببینه و اولین کسی که دلش میخواد بهش بگه، من باشم، اما برای چند ثانیه یادش بیاد که نیستم.
گاهی هم به جواب مخالف فکر میکنم. مثلاً اگر از کسی بپرسم «من بمیرم تو ناراحت میشی؟» و بگه «نه، خیلی هم نه»، احتمالاً شونههام رو بالا میندازم و میگم «خب، ایرادی نداره. چرا باید ناراحت بشی؟» بعد هم بحث رو عوض میکنم، طوری که انگار جوابش نهتنها ناراحتم نکرده، بلکه از صراحتش خوشم هم اومده.
همهچیز به این سادگی تموم نمیشه. دارم تمام خاطرات مشترکمون رو مرور میکنم و دنبال مدرکی میگردم که ثابت کنه ایشون از نظر عاطفی صلاحیت اظهارنظر نداشته. به این فکر میکنم که چند بار بهش کمک کردم، چند بار حتی وقتی حوصله نداشتم، به پیامهاش جواب دادم و چندبار به تمام عضلات صورتم فشار آوردم تا بتونم به شوخیهای بیمزهش طبیعی بخندم. بعد به این نتیجه میرسم که اگر قرار باشه با این سابقه، از مرگ من ناراحت نشه، یا تعریفش از ناراحت شدن با تعریف من فرق داره، یا سؤال رو درست متوجه نشده.
توی ذهنم میگم: «ابله! کوتاه بیا! از نظر روحی نیاز دارم یکی از مُردنم ناراحت بشه. چرا انقدر سختش میکنی؟»
فقط رو بهش لبخند میزنم و میگم «نه بابا، راحت باش، اصلاً مهم نیست.»
تا چند روز باهاش عادی رفتار میکنم؛ احتمالاً هر بار که فرصتی پیش بیاد، یک خاطرهی مشترک رو یادآوری میکنم یا خیلی اتفاقی میپرسم: «راستی، اگه من نباشم، کی قراره این کارها رو برات بکنه؟»
هدفم هم اصلاً این نیست که نظرش رو عوض کنم. فقط میخوام مطمئن بشم وقتی مُردم و اون تصمیم گرفت ناراحت نشه، دستکم این تصمیم رو با اطلاعات کامل گرفته باشه.
کم پیش میاد کسی وسط یه مکالمه بهم بگه بودنم چه فرقی توی زندگیش ایجاد کرده. شاید برای همین ذهنم میره سراغ موقعیتی که همهچیز در اون واضحتر به نظر میرسه؛ موقعیتی که برای فهمیدنش باید دیگه زنده نباشم. روش چندان کاربردیای نیست، مخصوصاً وقتی بدونم اگه جوابها مطابق انتظارم نباشن، دیگه فرصت اعتراض ندارم.
دو شب پیش، وقتی داشتم همین متن رو مینوشتم، یکی از دوستام چشمش به صفحهی گوشیم افتاد. با حالتی بین خنده و شوک گفت: «چیکار داری میکنی با خودت؟ از کی داری اینو میپرسی؟ بیا از خودم بپرس، من ناراحت میشم!»
بالاخره یکی جواب سؤالم رو داده بود، بدون اینکه حتی لازم باشه ازش بپرسم. بااینحال، هنوز داشتم به نوشتن ادامه میدادم.
شاید برای همین از بچگی میپرسیدم «من بمیرم تو ناراحت میشی؟» چون پرسیدنِ «من چقدر برات مهمم؟» زیادی مستقیم بود. سؤال اول رو میشد با خنده پرسید و با یک «معلومه که ناراحت میشم» جواب گرفت. لازم نبود چیزی بیشتر از این روشن بشه؛ حتی لازم نبود خودم بدونم چرا جوابش برام مهمه.
هنوز هم نمیدونم اگر کسی به این سؤال جواب مثبت بده، دقیقاً چه چیزی درون من قراره آروم بگیره. شاید هیچچیز. شاید هم برای مدتی کوتاه آروم بگیرم، قبل از اینکه دوباره به همین سؤال برگردم.
شاید هم همین روزا، بیمقدمه زل بزنم به چشمهای یکی و اینبار بپرسم:
«سلام. از اینکه زندهام خوشحالی؟»

حسن ختام: سکانسی از فیلم «جهان با من برقص»