همه میگویند زندگی را خودمان مینویسیم، اما فراموش میکنند که برخی صفحات را نمیتوان پاک کرد و دوباره نوشت. این قصه، روایتِ زخمی است که هیچ گاه التیام نخواهد یافت.
کلاس سوم دبستان بود که اولین بار طعم بیرحمی را چشیدم. معلم، دوستم را از کلاس بیرون کرد؛ تنها به این دلیل که نتوانسته بود پاسخ سوالی را روی تخته بنویسد. جملات او را هنوز هم با تمام وجودم حس میکنم. او با گریهای لرزان التماس میکرد: 《خانم، به خدا تقصیر من نیست...خواهش میکنم به خدا آبروم میره، اگه یکی از کلاسها بیاد بیرون، همه میفهمن...》 اما معلم، مثل یک کوه یخِ بیصدا، از کنار التماسهای او گذشت و در را پشت سرش بست. نگاه آخر او... آن نگاهِ پر از غمی که گویی از میان چشمهایش به من میگفت که چقدر خسته ودرمانده است، هنوز هم در ذهنم نفس میکشد.
آن روز، در میان هیاهوی بچهها، با خود میگفتم: 《چقدر سادهلوح است! باید درس میخواندی تا به این حال و رورنیفتی.》اما حالا میفهمم که آن «احمق»خواندنش در واقع قضاوتِ بیرحمانهای بود که فقط نادانی و جهل مرا فریاد میزد.
زنگ تفریح، من را به حیاط کشاند. او را پیدا کردم؛ در گوشهای دنج، روی زمین نشسته بود و با انگشتان کوچکش، چیزی را روی خاک مینوشت. کنارش نشستم. سکوت میانمان سنگین بود. بالاخره با لحنی که شاید کمی تند بود، گفتم: 《چرا درس نخوندی؟ میدونستی قراره سوال بپرسه!》
سرش را بالا آورد. لبخندی تلخ بر لبانش نشست و گفت: 《بیخیال! چه اهمیتی داره؟》
گفتم: 《برای من مهمه! تو اونطوری که بقیه میگن خنگ یا تنبل نیستی، تو یه مشکلی داری!》
آهی سرد کشید: 《اینکه من مشکل دارم چه ربطی به تو داره؟ مگه دوست منی؟》
عصبانی شدم. خواستم بروم، اما چیزی در وجودم مچ مرا گرفت. برگشتم. نشستم کنارش و گفتم: 《شاید دوستت نباشم، اما میخوام کمکت کنم. من همکلاسیت که هستم، چه بخوای چه نخوای.》
آن لحظه، نگاهش تغییر کرد. لبخند تلخ جای خود را به بغضی داد که در آستانهی انفجار بود. ناگهان زیر گریه زد و خودش را در آغوش من رها کرد و من بهت زده از این رفتار ناگهانی فقط توانستم سکوت کنم. آن روز چیزی نگفت، فقط میگفت: «ممنونم.» آن تشکرها را آن زمان نفهمیدم، اما حالا که خودم در برابر طوفانِ زندگی بیدفاع ماندهام، معنای آن «ممنونم» را میفهمم.
آن سال باهم دوستان خوبی شدیم. او سال بعد مدرسه را ترک کرد و رفت.حتی اسمش را به خاطر ندارم امّا خاطرهی او، و آن صدای خشخش انگشتانش روی خاک، در ذهن من باقی ماند.گاهی اوقات فکر میکنم دلیل درس نخواندن دیده شدن بودمیخواست کسی او را ببیند و بشنود. شايد نیچه راست میگفت؛ آدمها بیشتر از حقیقت، تشنهی «دیده شدن» هستند. و بدترین بخش ماجرا اینجاست: خیلیها برای دیده شدن، همان چیزهایی را تخریب میکنند که میتوانستند دوستداشتنیشان کند.
دیروز، تمام آن خاطرات مثل سیل به سرم ریخت. وقتی صاحبخانه با نگاهی تند و بیرحم برای بیرون انداختن ما آمد، تمام آن سالها از جلوی چشمانم گذشت. از روزهایی که جنگ آمد و کارِ پدر از نفس افتاد، تا روزهایی که مادرم در میانهی معتادیتِ پدر،برای تسکین دردهایش به مواد پناه برد.قسط،قرض، بدهی،خرج خانه،همه در کنارهم دست به دست هم داده بودند تا خانواده مارا از پا درآوردند؛جالب اینجاست که موفق هم شدند! حالا من یازده ساله خسته و درمانده در میان این خانوادهی درهمشکسته ایستاده بودم و هیچ کاری برای کنار هم قرار دادن این تکه ها از من برنمی آمد.
التماسهایم، اشکهایم و حتی آن نگاهِ پر از شرمِ پدرم، دقیقاً مشابه همان لحظهی بیرون رفتن دوستم از کلاس بود. ما هم بیدفاع بودیم. ما هم میخواستیم کسی بگوید: 《این کار را با آبرویشان نکنید!.》 امّا کسی نبود.
آن شب، زیر لرزشِ سرما، همراه پدر و مادری که زیر بارِ قولهای پوچِ خودشان کمر خم کرده بودند، خوابیدم. صبح که بیدار شدم، دنیا عوض شده بود.
کوچه در سکوتی مرگبار فرو رفته بود. رفتم سراغ پدر و مادر. مادر با چادری رنگین روی مبل دراز کشیده بود و پدر در پایین مبل، در خوابی عمیق فرو رفته بود. رفتم کنار پدر نشستم. خیلی آرام بودند، اما صدای رد و شدّ آمد و رفت همسایهها که با نگاهی تأسفبار ما را میدیدند، مرا وادار کرد بیدارش کنم. پدر را صدا زدم، جوابی نداد. بلندتر صدا زدم، باز هم سکوت. چند بار صورتش را لمس کردم، تکانش دادم، اما بیفایده بود. ناگهان کلمهی «مرگ» در ذهنم جرقه زد. جیغ کشیدم و مادرم را صدا زدم: 《مامان! مامان بلند شو! ببین بابا بیدار نمیشود... مامان پاشو! هرچه صدا میزنم جواب نمیدهد! توروخدا بلندش کنید... غلط کردم مامان، ببخشید، تقصیر شما نبود، همه تقصیر من است! بابا پاشو... مامان این کار را با من نکنید، تنهام نگذارید... خدایا کجایی؟ چرا این بلا را سر من میآوری؟ توروخدا بابا پاشو، مامان ولم کن...》
ناگهان صدایی آمد: 《بلند شو زن! بلندشو برو دختر را بیدار کن. مردم، همه دارند نگاهمان میکنند!》
مادرم با وحشت بلند شد: 《یعنی چه؟ من که اینجام! چه اتفاقی دارد میافتد؟》
چرخیدم و به سمت جایی که خواب بودم نگاه کردم. وقتی جسم بیجان خودم را دیدم، تازه فهمیدم آن که مرده، من بودم، نه پدرم. باورم نمیشد. مادرم با فریاد مرا صدا میزد و من هر چه جواب میدادم، او نمیشنید. ناگهان جیغی کشید. پدر دوید سمت ما؛ ،مادرفریاد میزد: 《رضا نفس نمیکشد! رضا بیا ببین چه خاکی بر سرم شده!رضا بدنش سرده آرزو...》《 آرزو جان، بابا بلند شو... آرزو نکن این کار را با ما جون بابا بلند شو... خدااااا!》
فریاد پدر و اشکهایش مرا دیوانه میکرد. من در آن لحظه، مثل یخی در گوشه ایستاده بودم. از میان جمعیت، نگاهی به مردم انداختم؛ کسانی که به جای کمک، گوشیهایشان را بالا گرفته بودند و این تراژدی غمگین مرگ را ثبت می کردند. چقدر میتوانست یک انسان وقیح و پست باشد که از این صحنه فیلم بگیرد.مگر می شود انسان تا این حد پیش برود؟ آنها دلشان برای ما نسوخته بود؛ آنها فقط میخواستند «دیده شوند».
در میان آن آشوب، نجوایی شنیدم. صدایی که انگار از ته چاه میآمد: «وقت رفتنه...»
پرسیدم: «پس مامان و بابا چی میشن؟»
صدا گفت: «خودشون انتخاب میکنن که چطور ادامه بدن.»
گریه میکردم. میخواستم فقط یک بار دیگر با آنها حرف بزنم. اما آن صدا گفت: «فرصتی نیست... باید بریم دختر، این کار به نفعشون نیست.»
《میشه فقط دیگه صبر کنیم؟خواهش میکنم》صدا ساکت ماند.آمبولانس رسید، نمی توانست از میان جمعیت رد شود.جمعبت داخل کوچه را بسته بود.حتی تکنسین ها هم نمی توانستند وارد کوچه شوند.نگاهم به پدرم افتاد مرا به بغل گرفت.تمام جمعیت را به هر سختی که بود کنار زد و مرا به آمبولانس رساند.تمام مسیر بیمارستان گریه میکرد.ناگهان همجا تاریک شد.سکوتی عجیب دنیای مرا پوشاند.ترسیده بودم.صدایی آمد《این آخرین فرصت است از آن استفاده کن!》
ناگهان، انگار از ته چاهی تاریک، نوری تند و سوزان به چشمانم هجوم آورد. صدای بوقهای ممتد و فشارِ سردِ ماسکِ اکسیژن روی صورتم، تمامِ حسم بود. پلکهایم را با هزار زحمت باز کردم. سقف سفید و بیروح بیمارستان بالای سرم بود. مادرم بالای سرم بود؛ صورتش از گریه چنان متورم بود که انگار سالهاست نخوابیده. میخواستم چیزی بگویم، اما انگار گلویم پر از خاک بود. فقط نگاهش کردم؛ نگاهی که هنوز در میانهی آن دنیای نورانی و اینجا سرگردان بود. او چیزی نگفت، فقط دستان سردم را لای دستهایش فشار داد.
دوربینِ ذهنم انگار از اتاق بیرون رفت و پشت درِ شیشهایِ بخش مراقبتهای ویژه نشست. پدرم آنجا بود؛ روی صندلیهای فلزیِ سرد، در حالی که سرش را میان دستهای پینهبستهاش گرفته بود، میلرزید. صدای هقهقش در راهرو میپیچید. شنیدم که با صدایی گرفته و لرزان، با خدا حرف میزد: «خدایا! من که چیزی ندارم. خودت میدونی دستم خالیه، ولی این دختر، همه زندگیِ منه. به همون امام رضا که همیشه پناه بیپناهای بود قسمت میدم، آرزو رو از من نگیر. غلط کردم، اشتباه کردم، قول میدم دیگه حتی نزدیک اون بساط لعنتی نرم. فقط برگردونش، این بار به خاطر جونِ بچهم، قسم میخورم آدم بشم!»
هنوز حرفش تمام نشده بود که پرستاری با عجله از کنارش گذشت و با صدای بلند گفت: «بیمار تختِ ۴ به هوش اومد!»
پدرم، انگار که برق او را گرفته باشد، از جا پرید. لحظهای بعد، در باز شد و او با چهرهای که هنوز خیسِ اشک بود، با تردید و امیدی که در چشمهایش موج میزد، وارد اتاق شد.
من خیره به صورتشان ماندم؛ به پدر که حالا نگاهش بویِ عهدِ تازهای میداد و به مادر که انگار دوباره متولد شده بود. فضای بیمارستان سنگین بود، اما یک حس عجیب در هوا شناور بود؛ حسی که میگفت شاید این بار، ورق برگردد. به یادِ هزینههایی افتادم که قرار بود روی دوششان سنگینی کند؛ به یادِ بیپولیمان. با همان صدای ضعیف و خشک، گوشه لبم را کج کردم و با طنزی تلخ که همیشه در خونم بود، گفتم:《بابا من بیمه دارم؟》پدر خندید و گفت:《بیمه برای چی؟》گفتم: 《پس ندارم!حالا این همه شلوغش کردید که چی بشه؟ من که بیمه ندارم... پولِ این بیمارستان رو از کجا میخواید بیارید؟》
صدایِ خندهی پدر، در میانِ هقهقهای باقیماندهاش، به خنده مادر پیوست. خندهای که هم بویِ تلخیِ فقر میداد، هم بویِ گرمِ زندگی. من هم میانِ درد، همراهشان خندیدم. به پدر نگاه کردم که داشت با دستهایش اشکش را پاک میکرد و به مادر که لبخندش، زخمی اما واقعی بود. در آن لحظه، میانِ دیوارهای سردِ بیمارستان، فهمیدم که زخمها هنوز هستند، مشکلات هنوز حل نشدهاند، اما یک جایِ کار تغییر کرده است؛ ما حالا برایِ جنگیدن، دوباره کنار هم ایستادهایم.من حالا میدانم که زندگی، همیشه آن پایانِ رؤیایی و بینقص نیست. زندگی همان است که ما در میانهی ویرانیها، با تمام زخمها و فقر و سختیها، تصمیم میگیریم دوباره از نو شروع کنیم. من هنوز هم آن دخترِ کلاس سوم هستم که فهمید تنهایی چقدر دردناک است، اما حالا میدانم که حتی در تاریکترین شبها، اگر کسی قرار باشد پتو را دور تو بپیچد، یعنی هنوز راهی برای ادامه دادن هست.
سپاس از اینکه در این سفرِ کلمهها، کنارم هستید.»