یادش بخیر، محصّل که بودم جوری درس میخواندم که پدر و مادرم دغدغهی خاصی بابت درس و مشقم نداشته باشند. وظایف دانشآموزیام را تماموکمال انجام میدادم و کسی لازم نبود هر روز بالای سرم بایستد که «بچه برو درست را بخوان.»
اما فقط درس نبود. از همان سالها در کارهای کشاورزی و مرغداری هم دست راست پدرم بودم و هر کاری از دستم برمیآمد انجام میدادم. پدرم روی کمک من حساب میکرد و لازم نبود برای بردن من سر زمین یا مرغداری زور بزند. میرفتم و با تمام وجود کار میکردم.
اما برادر بزرگم اینقدر زیر درس و مشق فرار کرد که سوم راهنمایی رفوزه شد. در کارهای کشاورزی و مرغداری هم همیشه از زیر کار در میرفت؛ گاهی با زور و اجبار میبردنش سر کار، اما باز هم کاری نمیکرد. تا جایی که دیگر پدرم بیخیال کمک او در کارهایش شد.
وقتی برادرم برای دومین بار سوم راهنمایی را با پنج تا تجدید و بالاخره در شهریور به پایان رساند، پدرم با شوق و ذوق نشاندش توی ماشین و برد برایش یک دوربین عکاسی کداک آبی کاربنی خرید؛ پنج هزار و پانصد تومان وجه رایج مملکت.
برای اینکه بدانید پنج هزار و پانصد تومان آن روز چقدر پول بوده، کافی است قیمت طلا را با امروز مقایسه کنید. من حساب کردم ارزش آن پول امروز چیزی حدود صد و ده میلیون تومان میشود.
حالا شاید بپرسید پدرم برای من چه جایزهای گرفت؟ هیچ.
نه وقتی چهار سال در هنرستان شاگرد اول بودم، نه وقتی دانشگاه رفتم و جزو دانشجویان برتر شدم و نه حتی وقتی کارت بنیاد نخبگان گرفتم.
البته آن موقعها هنوز نفهمیده بودم چرا.
بعدها فهمیدم شاید دلیلش خیلی ساده بوده: من کاری را انجام داده بودم که از یک دانشآموز و دانشجو و یک فرزند سربهراه انتظار میرفت.
گفتم که علاوه بر درس خواندن، در کشاورزی و مرغداری هم کمکش میکردم؛ اما ظاهراً اینها هم از نظر پدرم جزو همان وظایفی بود که باید انجام میدادم.
پدرم احتمالاً با خودش گفته بود درس خواندن و قبول شدن وظیفهی توست؛ کمک کردن در کار کشاورزی و مرغداری هم وظیفهی توست؛ برای انجام وظیفه که به کسی جایزه نمیدهند.
اما برادرم پنج تجدید داشت، یک سال هم رفوزه شده بود و در کارهای کشاورزی و مرغداری هم هر بار باید با زور میبردنش سر کار. حالا بالاخره سوم راهنمایی را تمام کرده بود. بنابراین موفقیت او، برای پدرم اتفاق بزرگی بود؛ آنقدر بزرگ که میارزید برایش یک دوربین کداک آبی کاربنی پنج هزار و پانصد تومانی بخرد.
این روزها که ذوقزدگی بعضی انقلابیون از سخنرانی پزشکیان در سازمان ملل را میبینم، دوباره یاد همان ماجرای دوربین آبی کاربنی میافتم.
وقتی آدم سالها به کمکاری و شکست و عقبماندگی عادت کرده باشد، انجام دادن سادهترین وظیفه هم میتواند برایش تبدیل به یک موفقیت تاریخی شود.
آنوقت کسی که فقط کاری را که باید انجام میداده انجام داده، با تشویق و کف و سوت بدرقه میشود؛ نه به این دلیل که کار خارقالعادهای کرده، بلکه چون انتظارات آنقدر پایین آمده که انجام وظیفه هم شبیه فتح قله به نظر میرسد.
من آن روز از اینکه برای درس خواندن جایزه نگرفتم ناراحت نبودم؛ امروز اما وقتی میبینم برای انجام دادن بدیهیترین وظایف سیاسی و دیپلماتیک، جشن و سرور برپا میشود، بیشتر میفهمم چرا پدرم آن دوربین را برای من نخرید.
شاید بعضی وقتها جایزه ندادن، خودش یک جور اعتراف است:
«تو داری وظایفت را درست انجام میدهی.»

حُسن ختام:
