
پنج سال دبیر فیلم بودم قبل از اینکه اولین فیلم کوتاهم رو کارگردانی کنم. فکر میکردم آمادهام. نبودم.
این یه اعتراف نیست، یه مشاهدهست. چون فکر میکنم خیلی از آدمهایی که سالها کنار محتوا کار میکنن. تدوین، دبیری، ویرایش. همین اشتباه رو میکنن. فکر میکنن چون سالها با محتوای دیگران سروکار داشتن، برای ساختن محتوای خودشون هم آمادهن.
دبیر فیلم بودن یعنی چی؟
مسیر از ایستگاه نیوز تا خبرگزاری مهر و روزنامه صبح نو
مسیر من از دبیری چند رسانهای در روزنامه صبح نو شروع شد، بعد دبیر فیلم در خبرگزاری مهر، و بعد همون نقش رو در ایستگاه نیوز ادامه دادم. جمعاً حدود پنج سال، از ۱۳۹۵ تا ۱۳۹۹.
کار دبیر فیلم اینه: محتوای تولیدشده رو میبینی، تصمیم میگیری چی پخش بشه، چی ویرایش بشه، چی حذف بشه. هر روز دههها ساعت فیلم و کلیپ از جلوی چشمت رد میشه.
چیزی که این نقش واقعاً یادت میده: نظم، دیدلاین، انتخاب
این سالها یه مهارت خیلی مشخص بهم داد: توانایی تصمیمگیری سریع زیر فشار زمان. یه خبرگزاری منتظر تصمیم تو نمیمونه. باید انتخاب کنی، و باید سریع انتخاب کنی.
ولی یه چیز دیگه هم یاد گرفتم که اون موقع متوجهش نبودم: این نوع تصمیمگیری، کاملاً با تصمیمگیری خلاقانه فرق داره.
چرا دبیر فیلم بودن، آدم رو برای کارگردانی آماده نمیکنه
تفاوت «انتخاب کردن محتوای دیگران» با «مسئول بودن برای محتوای خودت»
وقتی دبیر فیلمی، همیشه یه گزینهی دیگه هم هست. میتونی رد کنی، میتونی بگی این خوب نیست، برو دوباره بساز. مسئولیتت انتخاب بین گزینههاست.
وقتی کارگردانی، این گزینه از بین میره. تو خودت باید تصمیم بگیری صحنه چطور نوشته بشه، بازیگر چطور بازی کنه، دوربین کجا باشه. هیچ نسخهی دیگهای نیست که بشه به جاش انتخاب کرد.
اولین باری که فهمیدم یه چیز مهم رو بلد نیستم
وقتی اولین فیلم کوتاهم رو شروع کردم، فکر میکردم چون سالها فیلم دیدم و ارزیابی کردم، میدونم یه صحنهی خوب چه شکلیه. ولی وقتی خودم پشت دوربین بودم، فهمیدم دونستن «این خوب نیست» خیلی راحتتر از دونستن «چطور خوبش کنم» است.
این جایی بود که فهمیدم تجربهی تحریریه یه پیشنیاز مفیده، نه یه معلم کافی.
چیزی که واقعاً کارگردانی رو یادم داد
تجربهی ساخت فیلمهای کوتاه «آن»، «سرنوشت»، «حادثه»
هر کدوم از این سه فیلم کوتاه یه درس متفاوت داشت. چیزی که مشترک بود این بود: هر بار مجبور بودم تصمیمی بگیرم که هیچ نسخهی از پیش تعیینشدهای براش نداشتم.
مستندهایی مثل «ستارگان» و «درخشش ابدی» یادگیری از جنس دیگه
مستندسازی یه چیز دیگه یادم داد: گاهی بهترین تصمیم، نساختن چیزیه که برنامهریزی کرده بودی، و دنبال کردن چیزیه که واقعیت جلوت گذاشته. این چیزی نبود که هفت سال دبیری بهم یاد داده باشه؛ چون دبیری همیشه با محتوای تمامشده سروکار داره، نه با واقعیت درحالشکلگیری.
سوال اصلی اینجاست
آیا تجربهی تحریریه برای ورود به کارگردانی لازم است؟
لازم نیست، ولی مفیده. چیزی که از تحریریه میگیری، شناخت از ساختار روایت و نظم کاریه. چیزی که از تحریریه نمیگیری، تجربهی تصمیمگیری خلاقانهی بدون گزینهی جایگزینه.
بهترین راه برای شروع کارگردانی فیلم کوتاه چیست؟
بهترین راه، شروع با یه پروژهی کوچیکه که مجبورت میکنه هر تصمیم رو خودت بگیری نه یه پروژهای که توش نقش انتخابگر داری. تفاوت این دو نقش، چیزیه که فقط با تجربهی مستقیم میشه فهمید.
چیزی که این مسیر بهم یاد داد
پنج سال دبیر فیلم بودن، من رو برای کارگردانی آماده نکرد. ولی چیزی بهم داد که بدون اون احتمالاً کارگردانی رو خیلی سختتر یاد میگرفتم: نظمی که هر روز، زیر فشار دیدلاین، تمرین کرده بودم.
نمونهی این فیلمهای کوتاه و مستند رو میلاد بقایی در آرشیو پروژههاش مستند کرده. اگه شما هم از یه نقش به نقش دیگهای رفتید که فکر میکردید آمادهاید و نبودید، خوشحال میشم بدونم چی بود.