https://virgool.ir/Reeraaaaa/feedشعر،ادبیات،هنر،فلسفهfa2026-11-11 09:36:59https://files.virgool.ir/upload/publication/sn8iacwdovep/fvi9yh.pnghttps://virgool.ir/Reeraaaaahttps://virgool.ir/Reeraaaaa/کلیدر-کتابی-که-باید-بخوانیم-m1xshuacbplvبه نام خدای کلمه و کتاب  ماه‌های آخر سال ۱۴۰۱ بود که همراه با تنی چند از عزیزان گروه کفشدوزک بر آن شدیم که از فروردین ۱۴۰۲ کلیدر خوانی را با هم بیاغازیم و هر ماه یک جلد را به فرجام برسانیم،سالها وسوسه و شوق خواندن کلیدر در من بود اما به دلایلی این پیش آمد هیچگاه رخ نداد.از بد اقبالی من در همان ماه‌های آغازین خوانش کلیدر درگیر بیماری سختی شدم که موجب شد  نتوانم همراه با دیگر عزیزان کتاب را پیش ببرم، به خاطر شرایط جسمی‌ام پیش می‌آمد که برخلاف میل درونی‌ام هفته‌ها از کلیدر دور بمانم و از خانواده کلمیشی و اهالی کلیدر بی‌خبر، اما دلم همواره در لابلای اوراق کتاب بود .تصویرسازی ها در کلیدر اگر بی مانند نباشند بسیار کم نظیر هستند.دولت آبادی در کلیدر چنان تصاویر زنده ای به ذهن خواننده متبادر می کند که در ذهن و ضمیر او عکس می شود و تا همیشه می ماند. تصویر سازی هایی ناب و بکر که برای نمونه می توان به زیر کشیدن قرآت اسب یکه شناس مارال بدست گلمحمد را مثال زد و یا درگیری و کشته شدن مدیار و حاج حسین چارگوشلی ،فرار ماه درویش با شیرو،خشم بیگ محمد و بریدن گیس شیرو و خشتک ماه درویش،جان باختن گورکن گورستان برک شاهی در نیمه شب و با نیش مار و....کلیدر کتابی است که هم شخصیت محور است و هم حادثه محور ،در واقع شخصیت‌ها به اندازه رویدادها مهم اند ،شخصیت‌ها وارد صحنه می‌شوند تاثیر خود را می‌گذارند و می‌روند اما آنان که حضورشان لازم است هرگز محو و ناپدید نمی‌شوند و برمی‌گردند. استاد دولت آبادی در داستان پردازی و خلق شخصیت‌های کتاب به قدری دقیق و ظریف کار کرده که حتی اگر کسی اهل مطالعه نباشد با خواندن چند ورق از این شاهکار ادبی بی‌گمان تا انتهای این قصیده همراه کتاب می‌ماند جلوه‌های زیباشناسی و نثر شاعرانه کلیدر دارای چنان نیرویی است که یکباره هم بر می‌انگیزاند و هم عنان سرکش احساس را می‌گیرد گلوی آدم را می‌چسبد و مجال نمی‌دهد نفس تازه کنی. جادوی زبان دولت آبادی خواننده را به وجد می‌آورد؛ در کنار نثر ساده ، دلنشین و آهنگین کلیدر شاعرانگی کم نظیری در جای جای متن نهفته است. کلیدر دایره المعارف   کاملی از کلمات و لغات است   گنجینه‌ای از واژگان ؛ خواننده با خواندن کلیدر به چنان توقعی از کلمات ، عبارات ،الفاظ ، استعارات و توصیفات می‌رسد که بعد از آن خواندن هر کتابی او را این چنین سرمست و سرخوش نمی‌کند و در ادامه بعد از خواندن این رمان بلند کتاب بعدی‌اش را با دیدی عمیق‌تر و بالاتر و وسواسی بیشتر انتخاب می‌کند و به خواندنش می‌پردازد .دولت آبادی چنان تصاویر نیرومند و زنده‌ای در این رمان روایت می‌کند که در لحظه لحظه ی کتاب همراه قهرمانان قلب به تپش می‌افتد و روح میان کلمات به پرواز در می‌آید .از دیگر جذابیت‌های کلیدر برای من تغییر احساسم نسبت به شخصیت‌ها بود چنانکه در بخشی از کتاب دلم به حال یکی از شخصیت‌ها می‌سوخت و در جایی دیگر حرص مرا در می‌ آورد ، در جایی دوستش داشتم بعد در جایی دیگر از او متنفر می‌شدم .استاد دولت آبادی با قلم و ذهن زیبا و سرشارش تمام احساسات زنانه را چنان به وضوح و با جزئیات بیان می‌کند که به روح آدم چنگ می‌زند عشق و نفرت و حسادتی که در دل زیور بود شرم و شهوت مارال ،قلب بزرگ و سخت بلقیس، دلدادگی شیرو و بسیاری مثال دیگر.کلیدر بر روی سه بافت عشایری و ایلیاتی، روستایی و شهری پیش می‌رود؛ ستار پینه دوز نماینده ضلع شهری مثلث است باب قلی بندار نماینده ضلع روستایی و گل محمد یاغی قهرمان نماینده ضلع ایلیاتی که قهرمان رمان نیز هست.تعدد شخصیت‌های در کلیدر نه تنها آسیبی به این اثر فاخر نزده بلکه با پیش بردن موازی بی نقص ده ها روایت زیبا و جذاب چشم و ذهن خواننده را به کتاب منگنه می کند. روابط میان شخصیت‌ها نیز چنان با مهارت بیان شده که در ذهن خواننده حک می‌شود ،در اینجا به برخی از آنها اشاره می‌کنیم  زیور با هوویش مارال، عباس جان با پدرش کربلایی خداداد ، شیرو با شویش ماه درویش، گل محمد با رفیق شفیقش ستار، خان عمو با دامادش صبراو،بندار با فرزندانش اصلان و شیدا، نادعلی با نامزدش سوقی ،بلخی با پدرزنش، آتش با دخترش رعنا ،مندلو با موسی ،لالا با چپاو، آلاجاقی با پسرش جلیل و ... تمام این روابطی که در هم تنیده اند شاهکاری شده به نام کلیدر .خواننده در حین خواندن کلیدر ترس،غم،حسرت، کینه،شادی،غرور،رندی،رذالت،شهامت،افتخار ،پستی ،تردید، تعجب،عشق،شهوت و هر احساس دیگری را که در ذهن و ضمیر انسان می گذرد تجربه می کند،مثلاً عباس جان شخصیتی رذل، پست ،فرومایه، فریبکار، دروغگو، خبرچین، بدبخت و بیچاره است که حتی برای یک کف دست نان یا یک پیک عرق جاسوسی می‌کند  و کارش به جایی می‌رسد که دست به قتل پدرش می‌زند، یا غدیر لمپن روستایی که هرچند تلاش می‌کند آدم بماند اما در حقیقت بی‌فایده است یا مثلاً ماه درویش عاشق سینه چاک ،رند تمام عیار ،عارف صوفی که کارش گدگی و نوکری خانه باقلی بندار است ؛پهلوان بلخی دروگر نمونه، مرد عیال واری که فشار بی‌امان روزگار هم باعث نمی‌شود که گردن خم کند ؛موسی جوان پرکار و خوش ذوق و باهنر،استاد قالیباف ،مبارز کم تجربه و بسیاری شخصیت دیگر ،و اما ستار پینه دوز شخصیت مورد علاقه من در رمان کلیدر،  ستار  از شخصیت‌های اصلی رمان است،  پینه دوزی که پیامبر گونه ناگهان کنار گل محمد کلمیشی قهرمان داستان ظاهر می‌شود و به نوعی نقش عقل منفصل گل محمد را ایفا می‌کند ،ستار توده‌ای است و تفکرات چپ دارد ،ستار آنقدر به گلمحمد نزدیک می شود که گل محمد واگویه ها و  درد دل های خود را با ستار در میان می‌گذارد و ستار خواه ناخواه تفکرات و مجاهدت‌های گل محمد را تئوریزه می‌کند.چه خوب که هر مجاهدی، هر عصیانگری، هر گل محمدی، بلکه هر انسانی در زندگی ستاری در رکاب خود داشته باشد .دولت آبادی حتی در انتخاب نام‌ها برای شخصیت‌های رمان نیز وسواس و دقت بسیار  زیادی به خرج داده و در اینجا نیز ظرافت هنر و هوش خود را به رخ مخاطبش می کشد ، اگر ریز بینانه به نام‌ شخصیت ها بنگریم به راز عمیق آن ها پی خواهیم برد ،سرآمد انتخاب نام ها ستار پینه دوز است. ستار؛ کسی که عیوب را می‌پوشاند و در عین حال کارش وصله پینه کردن است.کلیدر رمان عشق و مرگ و زندگی ست؛ روایت عشق است: مثلث عشقی صوقی مدیار و نادعلی، مدیار جان بر سر عشق می‌بازد و نادعلی زندگی را و صوقی آبرو ،آرامش ،پدر و خانواده را. عشق شیرو به ماه درویش که شیرو ترک خانمان می‌کند ،فرار می‌کند و به همه چیز پشت پا می‌زند اما شکست می‌خورد و سرافکنده می گردد و عشق بزرگ گل محمد به مارال ،عشقی سنت شکنانه که در میان سنت های طایفه ای شکل می گیرد و سرآغاز عناد و خصومتی بزرگ بین اقوام ساکن در آن منطقه می شود.کلیدر رمان مرگ است: مرگ‌های فراموش نشدنی  که باز هم با مرگ مدیار شروع می‌شود مرگ حاج حسین چهارگوشلی ، علی اکبر حاج پسند پسرخاله گل محمد مرگ سرباز مزدور افغان مرگ پدر غدیر کربلایی خداداد پدر کشی عباس جان  مرگ بیگ محمد خان عمو ستار و در پایان مرگ جانانه گل محمد.کلیدر رمانِ امید است :چنان که به ما می گوید از پس هر نیستی جوانه ی امیدی برای ادامه دادن می رویدامید الماسیخرداد1403_ری را _امید الماسیFri, 25 Apr 2025 02:34:44 +0330