https://virgool.ir/Rahist/feedراهیست، دائو ده جینگfa2026-11-11 09:13:13https://files.virgool.ir/upload/publication/ddh1a6etubr7/ujbxwt.jpeghttps://virgool.ir/Rahisthttps://virgool.ir/Rahist/راهیست-دائو-ده-جینگ-لائوتزه-سهند-آقایی-c047ie5zkkg7مقدمهدائو ده جینگ اثری­ست فلسفی و ادبی سروده­ی فرزانه­ی چینی لائوتزه[1]، حدود پانصد یا ششصد قبل از میلاد مسیح، معاصر کنفسیوس، سیذارتا گئوتمه یا بودا، تالس و فیثاغورس.دائو[2]یعنی راه، ده[3]یعنی فضیلت و جینگ[4]یعنی کتاب رسمی. دائو ده جینگ[5]کتابی­ست که از فضیلت[6]کنش بی­کنشی سخن می­راند چنانکه بی­کنشی یا بی­عملی را با کاری نکردن و کاهلی برابر نمی­داند و بر آن است که باید به کارها سامان داد با کمترین دخالت در امور چنانکه گویی خودشان راست می­شوند. باید نبض­شان را گرفت و طبیعت­شان را شناخت و با فضیلت بی­کنشی یا وو-وِی[7]پیش رفت. وو منفی­ساز است به معنی «بی» و کنار وِی می­نشیند و «بی­کنشی» را می­سازد.لائوتزه به معنی «کودک پیر» است و این نام همچنین قابل مقایسه است با زال در کتاب شاهنامه سروده­ی ابوالقاسم فردوسی، مهم­ترین منبع حماسه­ی ملی ایران. در شاهنامه زال از بدو تولد موی سفید دارد و در جوانی خویشکاری جهان­پهلوانی را به پسرش رستم می­بخشد زیرا می­خواهد از همه­ی عقل و هوش رسیده­ی خود برای رایزنی و سامان­دادن به کارهای ایران­زمین و کنارنگی ناحیت سیستان مایه بگذارد. او بر فراز کوه کیهانی البرز با آتش­زدن پر سیمرغ، پرنده­ی مقدس مادر را فرامی­خواند و با کمک وی بر سختی­ها غلبه می­کند. زال برجسته­ترین مشاور حکومتی شاهان کیانی است و از این حیث نیز قابل مقایسه با لائوتزه است زیرا دائو ده جینگ به خواست دربار چین در آئین «مملکت­داری» نوشته شده است. درواقع «حکومت کردن» در مرکز توجه نویسنده­ بوده است چنانکه این کتاب با سیاست­نامه­ها و اندرزنامه­هایی که فرزانگان و فیلسوفان سیاسی در قرون مختلف خطاب به شاهان و به سفارش ایشان می­نوشته­اند، قرابت دارد.در دائوئیسم (/ تائوئیسم) سکون و بی­جنبشی مقدم بر حرکت و جنبش است. در اعتقاد چین باستان بی­جنبشی یا بی­کُنشی، از خصیصه­های زمین و «یین»[8](تاریکی، مادینگی و آبگونگی) است و به تبع آن در ادبیات تائویی به تفوقِ «یین» نسبت به یانگ[9] (روشنی، نرینگی، سختی) برمی­خوریم. در دائو ده جینگ آمده است: «بهترین خلق آب را مانَد» زیرا او در پستی­ها نیز قرار می­گیرد و با کمترین کوشش به همه چیز و همه کس بهره می­رساند. جایگاه او در گودترین گودال­هاست و در این موضع است که به دائو (=راه) نزدیک می­شود. دائو ده جینگ می­گوید «بازگشتن حرکت دائو است» یا «به دورها رفتن فراز رسیدن است به نزدیکی» و این یعنی کمال در رجعت به تاریکی و سرچشمه­ی اسرارآمیز حیات است.فضیلت بی­کنشی یا وو-وِی که با کنش بی­کنشی نیز از آن تعبیر می­شود، در حکمت ایران باستان در مسئله­ی «پیمان» به دید می­رسد. «پیمان» در دین، اسطوره و حماسه­ی ایران بیرون از «قرارداد» در معنی فلسفی و اصطلاحی اعتدال و میانه­روی در کارها آمده است و برآمده از یک اصطلاح جاافتاده در متون دینی آئین مزدیسنا است. پیمان شکستن برهم­زدن اعتدال است و با نظر به این سخن معروف عرب عین جهل است: الجاهل امّا مُفرِط او مُفَرَّط (جاهل کسی­ست که افراط و تفریط می­کند). بی­کنشی با تنبلی و دست­کشیدن از کارها از سویی و با دست­بردن در طبیعت چیزها و دخالت­کردن در امور از سویی دیگر می­ستیزد. در دائو ده جینگ می­خوانیم: بنیاد هستی از تهیاست / به دم آهنگران ماند: / در بی­کنشی همه را دارد / در کنش است که می­زایاند (فصل 5).در دائو ده جینگ طنزی خلق می­شود برآمده از سخن «فرزانه» که می­توان آن را با قید «چون شوخ» همراه آورد. تناقض خبر یا پیامِ چون شوخ در متن بارز است. پیام پیغام­بران و پیام­گزاران تاریخ نیز چون شوخ است؛ گستاخ­وار و ناگهانی و مُسکِت (به سکوت آورنده)؛ از مرگ و روز شمار انذار می­دهد و چون سخنان نادره و عجائب به سکوت وامی­دارد. در دائو ده جینگ عبارت «حقیقت متناقض­نماست» [یا حقیقت بر خلاف­آمد عادت[10] کار می­کند] (فصل 78) به این سطرها بازمی­گردد: سخن­های راست، بسا بینی که پتیاره­اند / سخن­های پتیاره بسا راست (فصل 81) میان نرمی آب و سختی خارا / هر چه چون سنگ است «دود می­شود و به هوا می­رود»[11] (فصل 78).در ادامه ترجمه­ی دوازده فصل از هشتاد و یک فصل کتاب دائو ده جینگ را می­خوانید.(1)راهی که توان رفت خود راه نیست[12]نامی که توان گفت خود نام نیستآفرینش از هیچ استشکفتنِ هست را نام نیستبی‌نام را نام هستمامِ آسمان و زمینهمواره در شگفت نگاه می‌کنم نهانِ راه رابی‌ هیچ خواهشیو باز درمی‌نگرم آشکارِ راه رابه خواهشیدو چیز و یک آفتابرازی که راه می‌برد به دیگر رازدرگاهِ راهِ شگفت(2)زیبائیِ بر زبان آمده زشت می‌پروردو هر خوبیِ تصدیق شده نیزپس بودن است و نبودنسختی است و آسانیبلندی و پستیصدا و لحنوَ پیش و پساین‌ها راتخالفشان می‌پروردپس فرزانه تعلیم می‌دهدبی سخن ساز کردنو سازوکار می‌بخشدبی دستِ دخالت به کار بردنهمه‌ چیز بی­وقفه می­بالد(3)مردمانبهترین کسان راو گزیده‌ترین چیزها رااحترام که برگیرند،دست از ستیزه بدارندثمین را که ارج بردارنددل از سودِ حرام برگیرندپس دل­ها آرام یابندچون از تن­هاآرزوهای خویش بردارندپس فرزانه می­پروراندبا وانهادنِ تن­هابا واگرفتنِ خواستکنش چون از بی‌کنشی‌ستپرورده خواهد کرد(4)کُنشِ راهاز نیستیِ آن استاو را پُر نمی‌توان انگاشتژرف استکُند می‌کند تندیِ خود رایگانه می‌شود با خاک(5)آسمان و زمینبا ده‌هزار آفریدهسر گران دارندبنیادِ هستی از تُهیاستبه دمِ آهنگران مانَددر بی‌کنشی همه را دارددر کنش است که می‌زایاندهمه‌چیز پیش از شکفتن خوش‌تر استبا کلمات برستیزیدنبه ورطه انجامدبه ورطه انجامد(6)روحِ درّه چشمه­ای­سترازِ پذیرندگی­اش خواننددروازه­ی آسمان و زمینبه کارش گیرجاودان و آرام استو رازانگیزو رازانگیز(7)آسمان و زمیندیرنده برجایندکه هستِ خویش را از هست نه انگارندفرزانه را نگاه بر ایشان استدر پس که بمانددر پیش مانده استپس به یاد آورد خویش راآن دم که پاک از یاد رفته است(8)بهترین خلق آب را مانَدکه در مغاک­ها [نیز] بیاسایدفرزانه می­بارددر نشیب می­رانددل می­شکند در سنگو سخن­های باد را چون موج نگاه می­داردچون نمی­کوشدسرزنش نمی­شنوداو راه می­پویدجان باز می­جوید(9)به چیزی فریفته شدن همان مایه تلخ است که از دست دادنشلبالب پر کردنِ ظرف است و سرریز کردنشسرای زرّینه را برآوردن آسان استاما آن را نگاه نتوان داشتسرِ پر باد را نیزپا فشردن بر چیزیلگدمال کردنِ آن استپس آن به که به هنگامش دست باز کشیراه آسمان این است(10)نوباوه‌گی‌ات راباز توانی جُست؟از آینه‌ات گَرد باز توانی کرد؟در نیستی توانی شد؟و آنگاهباز توانی گشت؟مردمان را با مهر گِرد توانی کرد؟کُنش راهاز نیستی آن استفرا گیر و تصاحب مکنفرا گیر و از آن روی برمگیراین را فضیلتِ راه خوانند(11)سی پرّه در نقطه‌ی پرگاریِ چرخ به هم رسیده‌انداز خالی میان­شانچرخ ا‌ست بی‌گمانسبو سرشته‌ی خاک است و آب و دستاز خالی درون آنظرف‌ است بی‌گمانخانه از چوب است و سنگ و خشتوآنجا که هیچ نیستخوانی‌ست بی‌گمانآنجا که هیچ نیستآنجاست چیزهاناف زمین زمانه وناف خزان، بهارسی پرّه در کشاکش ویک چرخ در گذار(12)رنگ‌های بسیار تار می­کنند چشم راصداهای بسیار پرده می­درند از گوش­هاو مزه‌های بسیار تلخ می­دارد دهانگران­بها اضطراب می­آوردو شکار سنگ می­کند دل چون آینه راپس فرزانه را نگاه بر دل استنه بر آنچه می­نگرد[1] . Lao Tze[2] . dao[3] . de[4] . jing[5] . dao de jing / tao te ching[6] . virtue[7] . wu wei[8] . Yin[9] . Yang[10] . از خلاف آمد عادت بطلب کام که من / کسب جمعیت [=فراغت] از آن زلف پریشان کردم «حافظ»[11] . کارل مارکس: هر چه سخت و استوار است، دود می­شود و به هوا می­رود.[12] . چنانکه پیشتر گفتیم، ترجمه­ی تحت اللفظی نخستین سطری که در دامن لائوتزه افتاد، این است: «دائویی که او را بدائوند، دائو نیست»راهیستسهند آقاییMon, 25 Jul 2022 12:53:06 +0430