پرسش ۱. صورتبندی تراکنشی چرخهٔ تعارض
زوجی در جلسات پیش از ازدواج دربارهٔ استقلال مالی از خانوادهٔ مبدأ اختلاف دارند. نفر اول هنگام نگرانی، خواستهاش را با طعنه و کنارهگیری بیان میکند. نفر دوم این رفتار را «نابالغی» مینامد و با استدلال منطقی، هیجان او را کماهمیت میشمارد. نفر اول شدیدتر اعتراض میکند و نفر دوم بیشتر عقب میکشد. کدام صورتبندی با مدل تراکنشی فروتزی و وورال (Fruzzetti & Worrall) سازگارتر است؟
الف) آسیبپذیری هیجانی نفر اول عامل آغازگر است؛ پس نخست باید تنظیم هیجان او تثبیت شود و اصلاح پاسخهای نفر دوم تا آن زمان مفید نیست.
ب) بیان نادقیق نفر اول و پاسخ بیاعتبارساز نفر دوم یکدیگر را تقویت میکنند؛ پس هر دو الگو، با آموزش بیان دقیق و اعتباربخشی، باید همزمان هدف مداخله باشند.
ج) چرخه دوسویه است، اما چون بیاعتبارسازی هیجان را تشدید میکند، نخست باید اعتباربخشی به نفر دوم آموزش داده شود و آموزش بیان دقیق تا آن زمان مفید نیست.
د) تعارض در اصل محتوایی است؛ پس مذاکرهٔ ساختاریافته و قرارداد رفتاری، بدون تحلیل جداگانهٔ چرخهٔ هیجانی، بهعنوان گام نخست کافی است.
---
پرسش ۲. سطوح اعتباربخشی
مراجعی میگوید: «نامزدم چند ساعت پیش از یک دیدار مهم خانوادگی به تماسهایم جواب نداد و بهشدت مضطرب شدم.» کدام پاسخ درمانگر، مشخصاً نمونهٔ سطح پنجم در مدل ششسطحی اعتباربخشی لینهان است؟
الف) «پس وقتی تماسهایت بیپاسخ ماند، فکر کردی شاید برایش اهمیتی نداری و مضطرب شدی.»
ب) «حدس میزنم زیر این اضطراب، ترسی هم از این باشد که او نسبت به ازدواج دودل شده است.»
ج) «با توجه به اهمیت آن دیدار و بیپاسخماندن تماسها، اضطراب تو با خود موقعیت جور است؛ بیشتر آدمها همین حس را داشتند.»
د) «با توجه به تجربههای قبلیات از بیتوجهی در خانواده، قابلفهم است که سکوت تلفنی برایت اینقدر تهدیدآمیز باشد.»
---
پرسش ۳. پذیرش بنیادین
در مشاورهٔ پیش از ازدواج، یکی از طرفین درمییابد که نامزدش قاطعانه تصمیم دارد فرزنددار نشود، در حالی که فرزندآوری برای او ارزشی بنیادین است. او میگوید: «اگر واقعیت را بپذیرم، یعنی از خواستهام دست کشیدهام؛ اگر نپذیرم، شاید بتوانم نظرش را عوض کنم.» کدام تبیین از پذیرش بنیادین (Radical Acceptance) در DBT دقیقتر است؟
الف) پذیرش بنیادین فقط وقتی معنا دارد که همهٔ تلاشها برای تغییر ناکام مانده باشد؛ پیش از آن، پذیرش انگیزهٔ مذاکره را از میان میبرد.
ب) پذیرش بنیادین یعنی رفع درد؛ اگر اندوه فرد کم نشده باشد، هنوز واقعیت را نپذیرفته و باید پذیرش را ادامه دهد.
ج) پذیرش بنیادین با تصمیم به ماندن در رابطه همراه است؛ پایاندادن به رابطه نشان میدهد فرد واقعیت را نپذیرفته است.
د) پذیرش بنیادین یعنی پذیرفتن واقعیت کنونی، بیتأیید و بیتسلیم؛ با تحمل اندوه، تلاش برای اثرگذاری و حتی تصمیم به پایان رابطه سازگار است.
---
پرسش ۴. استنباط پژوهشی
پژوهشگری برای بررسی کاربرد DBT در مشاورهٔ پیش از ازدواج به دو مطالعه استناد میکند.
- مطالعهٔ ۱ (Kirby & Baucom, 2007) پایلوت یک مداخلهٔ گروهی زوجی است که DBT و درمان شناختیرفتاری زوجی را تلفیق میکند. در آن دستکم یکی از زوجین فارغالتحصیل گروه یکسالهٔ مهارت DBT بود.
- مطالعهٔ ۲ (Rady et al., 2021) شامل ۲۰ زوج دارای پریشانی زناشویی است که در آنها بینظمی هیجانی (با مقیاس DERS) شرط ورود بود. طرح پیشپس بود و گروه کنترل تصادفی نداشت. بهبود در تنظیم هیجان و سازگاری زوجی گزارش شد.
کدام نتیجهگیری از نظر روششناختی دفاعپذیرتر است؟
الف) شواهد مقدماتیاند و کاربرد بالقوهٔ مهارتها را در زوجهای بالینی دارای بینظمی هیجانی نشان میدهند؛ علیت و تعمیم به زوجهای پیش از ازدواج به طرح مقایسهدار و نمونهٔ غیربالینی نیاز دارد.
ب) همزمانی بهبود تنظیم هیجان و سازگاری زوجی نشان میدهد تنظیم هیجان میانجی علّی اثر DBT است؛ پس همین سازوکار در زوجهای پیش از ازدواج هم انتظار میرود.
ج) نتایج پیشپس برای زوجهای بالینی امیدبخش است؛ پس میتوان همان پروتکل DBT را برای پیشگیری از تعارض در زوجهای پیش از ازدواج توصیه کرد.
د) نمونهها بالینی و تعمیمناپذیرند، اما طرح پیشپس برای استنباط علّی دربارهٔ همان زوجهای بالینی کافی است؛ پس اثر علّی DBT در آن گروه ثابت شده است.
---
## پاسخنامهٔ تشریحی
پرسش ۱: گزینهٔ «ب».
در مدل تراکنشی، بیان نادقیق هیجان و پاسخ بیاعتبارساز یکدیگر را در چرخه تقویت میکنند و هر رفتار هم پیامد است و هم زمینهساز. پس مداخله هر دو سو را هدف میگیرد: آموزش بیان دقیق و اعتباربخشی. گزینهٔ «الف» چرخه را به آسیبپذیری یک نفر تقلیل میدهد. گزینهٔ «ج» دوسویگی را میپذیرد، اما تعویق آموزش بیان دقیق را از مدل نتیجه میگیرد، در حالی که ترتیب مداخله تصمیمی بالینی بر پایهٔ ارزیابی است و پیامد خودِ مدل نیست. گزینهٔ «د» نقش هیجان و اعتباربخشی در چرخه را نادیده میگیرد.
پرسش ۲: گزینهٔ «ج».
سطح ۵ یعنی اعتباربخشی بر پایهٔ بافت کنونی و هنجاری: واکنش با موقعیت حاضر میخواند و بیشتر آدمها در آن بافت چنین واکنشی داشتند. «الف» سطح ۲ (بازتاب دقیق) است. «ب» سطح ۳ (بیانکردن آنچه گفته نشده) است. «د» سطح ۴ (اعتبار بر پایهٔ تاریخچهٔ یادگیری و عوامل زیستی) است. اعتباربخشی تأیید خودکار هر تفسیر نیست، بلکه یافتن هستهٔ معتبر واکنش است.
پرسش ۳: گزینهٔ «د».
پذیرش بنیادین یعنی دست کشیدن از جنگیدن با واقعیت، بیآنکه آن را تأیید کنیم یا تسلیم شویم. چون رنج برابر است با درد بهعلاوهٔ ناپذیرفتن، پذیرش درد را حذف نمیکند و فقط رنج افزوده را میکاهد. این با مذاکره، با اثرگذاری و با تصمیم به پایان رابطه سازگار است. گزینهٔ «الف» پذیرش را مرحلهای پس از شکست تغییر میداند. «ب» آن را به کاهش درد فرو میکاهد. «ج» ماندن در رابطه را شرط پذیرش میکند.
پرسش ۴: گزینهٔ «الف».
هر دو مطالعه مقدماتیاند: نمونهٔ کوچک، نمونهٔ بالینی گزینششده (بینظمی هیجانی)، و در مطالعهٔ ۲ نبود گروه مقایسهٔ تصادفی. بنابراین استنباط علّی و تعمیم به زوجهای غیربالینیِ در آستانهٔ ازدواج موجه نیست. «ب» همزمانی را به میانجیگری علّی تبدیل میکند. «ج» از پیشپس به توصیهٔ پروتکل جهش میکند. «د» طرح پیشپس را برای اثبات علّی کافی میشمارد، در حالی که تغییر پس از مداخله میتواند ناشی از گذر زمان، رگرسیون به میانگین یا انتظار بهبود باشد.
---
## منابع
- Linehan, M. M. (1993). Cognitive-behavioral treatment of borderline personality disorder. Guilford Press.
- Linehan, M. M. (1997). Validation and psychotherapy. In A. C. Bohart & L. S. Greenberg (Eds.), Empathy reconsidered. American Psychological Association.
- Linehan, M. M. (2015). DBT skills training manual (2nd ed.). Guilford Press.
- Fruzzetti, A. E., & Worrall, J. M. (2010). Accurate expression and validating responses: A transactional model for understanding individual and relationship distress. In K. T. Sullivan & J. Davila (Eds.), Support processes in intimate relationships (pp. 121–150). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780195380170.003.0005
- Kirby, J. S., & Baucom, D. H. (2007). Treating emotion dysregulation in a couples context: A pilot study of a couples skills group intervention. Journal of Marital and Family Therapy, 33(3), 375–391. https://doi.org/10.1111/j.1752-0606.2007.00037.x
- Rady, A., Molokhia, T., Elkholy, N., & Abdelkarim, A. (2021). The effect of dialectical behavioral therapy on emotion dysregulation in couples. Clinical Practice & Epidemiology in Mental Health, 17. PMID: 34733351.
ملاحظهٔ علمی: این آزمون مفاهیم DBT را برای سنجش استدلال در بافت مشاورهٔ پیش از ازدواج به کار میبرد و اثربخشی یک پروتکل استاندارد DBT برای این منظور را اثباتشده فرض نمیکند.