*دستورالعمل: ده پرسش چهارگزینهای است و هر پرسش یک پاسخ درست دارد. برخی گزینهها تا حدی درستاند؛ ملاک، دقیقترین گزینه و سازگارترین آن با شواهد پژوهشی و چارچوب نظری پرسش است.*
**پرسش ۱.** بر پایهٔ مدل آسیبپذیری–استرس–سازگاری (Vulnerability–Stress–Adaptation Model) کارنی و برادبری، کدام گزاره با ساختار نظری مدل سازگارتر است؟
الف) آسیبپذیریهای پایدار تنها از راه پدیدآوردن رویدادهای استرسزا بر کیفیت زناشویی اثر میگذارند و بر فرایندهای سازگاری اثری ندارند.
ب) رویدادهای استرسزا و فرایندهای سازگاری اثرهایی افزایشی و مستقل بر کیفیت زناشویی دارند و میان آنها تعاملی وجود ندارد.
ج) اثر رویداد استرسزا به فرایندهای سازگاری زوج وابسته است؛ این فرایندها از آسیبپذیریها اثر میپذیرند و کیفیت زناشویی بر آنها بازخورد میدهد.
د) فرایندهای سازگاری پیامد کیفیت زناشوییاند و نقش تعدیلکننده ندارند، هرچند از آسیبپذیریهای پایدار اثر میپذیرند.
**پرسش ۲.** پژوهش کریستنسن و هیوی (۱۹۹۰) دربارهٔ الگوی مطالبهگری–کنارهگیری (demand/withdraw) کدام تفسیر را بیشتر پشتیبانی میکند؟
الف) الگو ویژگی پایدار تنظیم هیجان در هر جنس است و با تغییر موضوع گفتوگو دگرگون نمیشود.
ب) همسر خواهان تغییر بیشتر مطالبهگری و همسر مقاوم در برابر تغییر بیشتر کنارهگیری میکند؛ پس تفاوت جنسیتی با تغییر موضوع بحث کاهش مییابد.
ج) الگو حاصل جفتشدن اضطراب دلبستگی در یک همسر با اجتناب دلبستگی در دیگری است و جایگاه ساختاری در آن نقشی ندارد.
د) الگو بیشتر در زوجهای دارای تعارض شدید دیده میشود و نقش جنسیت در آن کاملاً با شدت تعارض تبیین میشود.
**پرسش ۳.** در زوجدرمانی رفتاری یکپارچهنگر (Integrative Behavioral Couple Therapy)، کدام مداخله مصداق «فاصلهگیری مشترک» (unified detachment) است؟
الف) درمانگر از همسران میخواهد در جلسه رفتار آزارندهٔ یکدیگر را عمداً بازآفرینی کنند تا حساسیت واکنشی آنان کاهش یابد.
ب) درمانگر هیجانهای نرم و آسیبپذیر زیر واکنشهای سخت هر همسر را برمیانگیزد تا مسئله پیامد دردی قابلفهم دیده شود.
ج) درمانگر قراردادهای مبادلهٔ رفتاری تنظیم میکند تا هر همسر رفتارهای مطلوب مشخصی را بهطور متقابل انجام دهد.
د) درمانگر همسران را یاری میدهد چرخهٔ تعارض را همچون «آن»ی مشترک و بیرونی، با زبانی توصیفی و ناظرانه، بازگو کنند.
**پرسش ۴.** بر پایهٔ ساختار نُهگامی و سهمرحلهای زوجدرمانی هیجانمدار (Emotionally Focused Couple Therapy) در ویراست دوم کتاب جانسون (۲۰۰۴)، کدام گزاره دربارهٔ رویدادهای تغییر دقیقتر است؟
الف) بازگشت همسر کنارهگیر به رابطه و نرمشدن همسر سرزنشگر هر دو در مرحلهٔ دوم رخ میدهند و بازگشت به رابطه پیش از نرمشدن میآید.
ب) نرمشدن همسر سرزنشگر در مرحلهٔ دوم رخ میدهد و باید پیش از بازگشت همسر کنارهگیر به رابطه روی دهد.
ج) هر دو رویداد در مرحلهٔ نخست و ضمن بازچارچوببندی مشکل در قالب چرخه رخ میدهند و مرحلهٔ دوم به مهارتآموزی اختصاص دارد.
د) نرمشدن همسر سرزنشگر آخرین گام درمان و مصداق تثبیت راهحلهاست و بازگشت به رابطه رویدادی بیرون از مدل نُهگامی است.
**پرسش ۵.** بائوکام و همکاران (۱۹۸۹) پنج مقولهٔ شناخت زناشویی را برمیشمارند: توجه گزینشی (selective attention)، اسناد (attribution)، انتظار (expectancy)، فرض (assumption) و معیار (standard). زنی در جلسه چهار گزاره بیان میکند: (۱) «او سالگرد ازدواجمان را فراموش کرد چون برایش مهم نیستم.» (۲) «شوهر دلسوز باید بدون گفتن، نیاز مرا بفهمد.» (۳) «اگر دوباره بگویم، باز ساکت میشود.» (۴) «مردها اساساً توان سخنگفتن از احساساتشان را ندارند.» کدام نگاشت درست است؟
الف) ۱ اسناد، ۲ فرض، ۳ انتظار، ۴ معیار
ب) ۱ انتظار، ۲ معیار، ۳ اسناد، ۴ فرض
ج) ۱ اسناد، ۲ معیار، ۳ انتظار، ۴ فرض
د) ۱ توجه گزینشی، ۲ معیار، ۳ انتظار، ۴ فرض
**پرسش ۶.** فانک و راگ (۲۰۰۷) در توسعهٔ شاخص رضایت زوجی (Couples Satisfaction Index) از نظریهٔ پاسخ به گزاره (item response theory) بهره گرفتند. کدام نتیجهگیری دربارهٔ مقیاسهای سنتی، مانند مقیاس سازگاری زوجی (Dyadic Adjustment Scale)، با یافتههای آنان سازگارتر است؟
الف) گویههای مقیاسهای سنتی اطلاعات یکسانی دربارهٔ رضایت فراهم میکنند و برتری شاخص جدید فقط از کوتاهبودن آن ناشی میشود.
ب) بسیاری از گویههای مقیاسهای سنتی دربارهٔ رضایت اطلاعات اندکی میدهند و گویههای برگزیدهٔ شاخص جدید دقت و توان آماری را افزایش میدهند.
ج) افزودن گویه به مقیاسهای سنتی دقت را بالا میبرد و بلندترین نسخهٔ آنها همچنان بهترین سنجه برای پژوهشهای بالینی است.
د) ضعف اصلی مقیاسهای سنتی نقص روایی صوری است و دقت اندازهگیری آنها با شاخص جدید تفاوت چندانی ندارد.
**پرسش ۷.** در الگوی نظاممند–تراکنشی (systemic-transactional model) باودنمان، همسری از فشار کاری شدید خود سخن میگوید و از شریکش میخواهد یک هفته مسئولیت رساندن فرزندان را بپذیرد. شریک میپذیرد، اما با لحن و گفتارش نشان میدهد این کار را با اکراه انجام میدهد و باور دارد همسرش باید خودش از عهدهٔ کارش برآید. این پاسخ در کدام مقوله جای میگیرد؟
الف) مقابلهٔ دوتایی واگذارشده (delegated dyadic coping)
ب) مقابلهٔ دوتایی حمایتی (supportive dyadic coping)
ج) مقابلهٔ دوتایی خصمانه (hostile dyadic coping)
د) مقابلهٔ دوتایی دوسوگرا (ambivalent dyadic coping)
**پرسش ۸.** زوجی بهسبب تعارضهای مکرر مراجعه میکنند. در جلسهٔ مشترک هر دو میگویند در مشاجرههای برخاسته از اختلافی مشخص یکدیگر را هل داده و اشیا را پرتاب کردهاند و هیچیک ارعاب، کنترل مالی، انزوای اجتماعی یا ترس از دیگری را گزارش نمیکند. کدام صورتبندی و اقدام با گونهشناسی مایکل جانسون و ملاحظات انتخاب قالب درمان سازگارتر است؟
الف) خشونت زوجی موقعیتی (situational couple violence) بهمنزلهٔ فرضیهٔ اولیه؛ پیش از درمان همزمان، غربالگری جداگانه و محرمانه و برنامهٔ ایمنی لازم است.
ب) تروریسم صمیمانه (intimate terrorism)، زیرا مبنای طبقهبندی شمار و شدت کنشهای خشونتآمیز است و درمان همزمان در خشونت دوسویه ممنوع است.
ج) خشونت زوجی موقعیتی است و گزارش مشترک همسران برای آغاز فوری درمان همزمان، بدون ارزیابی جداگانه، کافی است.
د) مقاومت خشونتآمیز (violent resistance) در هر دو همسر، زیرا خشونت دوسویه همواره نشانهٔ دفاع در برابر الگوی کنترل است.
**پرسش ۹.** در میانهٔ زوجدرمانی، همسر نخست گزارش میدهد درمانگر او را درک میکند، اما همسر دوم احساس میکند درمانگر جانب همسرش را میگیرد و غیبتهایش افزایش یافته است؛ درمانگر مداخلات را مطابق مدل اجرا میکند. بر پایهٔ ادبیات اتحاد درمانی در زوجدرمانی (پینسوف و کاترال، ۱۹۸۶؛ فریدلندر و همکاران، ۲۰۱۱)، کدام تصمیم و تفسیر موجهتر است؟
الف) میانگین نمرهٔ اتحاد دو همسر گزارش شود؛ چون میانگین مناسب است، شکاف میان دو همسر اهمیت بالینی ندارد.
ب) درمانگر جهتگیری خود را به سوی همسر دوم جابهجا کند تا شکاف بسته شود؛ شواهد نشان میدهد همین جابهجایی علت بهبود پیامد است.
ج) اتحاد با هر همسر و حس هدف مشترک میان آنها جداگانه ارزیابی شود؛ پیوند اتحاد با پیامد عمدتاً همبستگی است و جایگزین مداخلات اختصاصی نیست.
د) اتحاد سازهای انفرادی است و باید در هر همسر مستقل از دیگری سنجیده شود؛ وفاداری به مدل بر نگرانیهای مربوط به اتحاد مقدم است.
**پرسش ۱۰.** مروری گزارش میکند دو رویکرد زوجدرمانی در کارآزماییهای بالینی تصادفیشده هر دو بهبود چشمگیر ایجاد کردهاند و تفاوت آماری معناداری میان آنها دیده نشده است. کدام نتیجهگیری موجهتر است؟
الف) نبود تفاوت معنادار همارزی دو درمان را اثبات میکند و تفاوت در سازوکارهای تغییر از نظر علمی بیاهمیت میشود.
ب) نبود تفاوت معنادار همارزی را اثبات نمیکند؛ ادعای همارزی حاشیهٔ همارزی از پیشتعیینشده، فاصلهٔ اطمینان و توان آماری کافی میخواهد.
ج) چون دو درمان بر کانونهای نظری متفاوتی تأکید دارند، مقایسهٔ تجربی آنها شدنی نیست و هر مقایسهای بیاعتبار خواهد بود.
د) اگر اندازهٔ اثر یکی عددی بزرگتر باشد، برتری آن اثبات شده است و آزمون معناداری برای این استنتاج لازم نیست.
**کلید و پاسخ تشریحی**
**۱. ج.** مدل سه عنصر دارد: آسیبپذیریهای پایدار، رویدادهای استرسزا و فرایندهای سازگاری. فرایندهای سازگاری اثر استرس را تعدیل میکنند، از آسیبپذیریها اثر میپذیرند و کیفیت زناشویی در بازخورد بر آنها میگذارد. گزینهٔ «الف» نادرست است، زیرا آسیبپذیریها افزون بر تولید استرس بر سازگاری نیز اثر دارند. گزینهٔ «ب» تعامل استرس و سازگاری را نفی میکند. گزینهٔ «د» نقش تعدیلکنندهٔ سازگاری را حذف میکند. (کارنی و برادبری، ۱۹۹۵)
**۲. ب.** کریستنسن و هیوی نشان دادند جایگاه ساختاری در الگو مؤثر است: همسر خواهان تغییر به مطالبه و همسر مقاوم به کنارهگیری گرایش دارد. از این رو تفاوت جنسیتی با تغییر موضوع بحث کاهش مییابد. تبیین صرفاً صفتبنیان («الف») یا صرفاً دلبستگیمحور («ج») این وابستگی به موضوع را توضیح نمیدهد. گزینهٔ «د» نیز پشتوانهٔ پژوهشی ندارد. (کریستنسن و هیوی، ۱۹۹۰)
**۳. د.** فاصلهگیری مشترک یعنی توصیف مسئله همچون «آن»ی مشترک و بیرونی با موضع ناظرانه، تا بار سرزنش و شدت هیجانی کاهش یابد. گزینهٔ «الف» فن تحملافزایی (tolerance building) است. گزینهٔ «ب» همدلی پیوندی (empathic joining) است. گزینهٔ «ج» از راهبردهای تغییر رفتاری سنتی است. (جاکوبسون و کریستنسن، ۱۹۹۶)
**۴. الف.** گامهای ۱ تا ۴ مرحلهٔ کاهش تشدید، گامهای ۵ تا ۷ مرحلهٔ بازساخت جایگاههای تعاملی و گامهای ۸ و ۹ مرحلهٔ تثبیتاند. بازگشت همسر کنارهگیر و نرمشدن همسر سرزنشگر هر دو رویدادهای تغییر مرحلهٔ دوماند و بازگشت پیش از نرمشدن میآید. گزینهٔ «ب» ترتیب را وارونه میکند. گزینههای «ج» و «د» رویدادها را در مرحلهٔ نادرست جای میدهند. ارجاع صفحهای باید با ویراست دوم تطبیق داده شود؛ ویراست سوم این کتاب چاپی جداگانه است. (جانسون، ۲۰۰۴)
**۵. ج.** گزارهٔ (۱) استنباطی علّی دربارهٔ رفتار همسر و از مقولهٔ اسناد است. گزارهٔ (۲) دربارهٔ آنچه رابطه یا همسر «باید» باشد، یعنی معیار است. گزارهٔ (۳) پیشبینی رخداد آینده و از مقولهٔ انتظار است. گزارهٔ (۴) باور دربارهٔ آنچه همسر یا رابطه «هست»، یعنی فرض است. جابهجایی فرض و معیار، یا نسبتدادن گزارهٔ (۱) به توجه گزینشی، خطای رایج است. توجه گزینشی به این مربوط است که همسر کدام رویدادها را برمیگزیند و درنظر میگیرد. (بائوکام و همکاران، ۱۹۸۹)
**۶. ب.** فانک و راگ با نظریهٔ پاسخ به گزاره نشان دادند گویهها از نظر اطلاعات دربارهٔ سازهٔ رضایت نابرابرند. بسیاری از گویههای مقیاسهای سنتی اطلاعات اندکی دارند و شاخص جدید در همان اندازهٔ نمونه دقت و توان آماری بیشتری فراهم میکند. گزینهٔ «الف» برتری را به کوتاهبودن نسبت میدهد و گزینهٔ «ج» افزودن گویه را ملاک دقت میگیرد. گزینهٔ «د» مسئلهٔ اصلی را روایی صوری میداند. (فانک و راگ، ۲۰۰۷)
**۷. د.** در طبقهبندی باودنمان، مقابلهٔ واگذارشده شکلی مثبت است و در آن همسر به درخواست شریک وظایف را بر عهده میگیرد. اگر حمایت با اکراه و باور به اینکه شریک باید خود از پس کار بربیاید همراه باشد، مقابلهٔ دوسوگرا است. مقابلهٔ خصمانه با طعنه، بیاعتنایی و کماهمیتشمردن استرس همسر شناخته میشود و اینجا چنین نشانهای نیست. (باودنمان، ۲۰۰۵؛ فالکونیر و همکاران، ۲۰۱۵)
**۸. الف.** در گونهشناسی جانسون مبنای طبقهبندی وجود و جهت الگوی کنترل قهرآمیز است، نه شمار یا شدت کنشهای خشونتآمیز. در نبود الگوی کنترل، خشونت زوجی موقعیتی فرضیهٔ نخست است. چون ترس و کنترل ممکن است در حضور همسر افشا نشوند، گزارش مشترک کافی نیست. غربالگری جداگانه و محرمانه و برنامهٔ ایمنی باید پیش از هر قالب همزمان یا گروهی انجام شود. در اینگونه موارد، پس از غربالگری، قالبهای همزمان یا چندزوجی قابل بررسیاند. در تروریسم صمیمانه درمان همزمان عموماً مجاز نیست. (جانسون، ۲۰۰۸؛ جانسون و فراارو، ۲۰۰۰؛ استیث و همکاران، ۲۰۰۴؛ بوگرد و مدروس، ۱۹۹۹)
**۹. ج.** اتحاد در زوجدرمانی سازهای نظاممند است: اتحاد هر همسر با درمانگر و حس هدف مشترک میان همسران، جداگانه اهمیت دارند. اتحاد شکافدار (split alliance) میتواند نشانهٔ خطر ترک درمان باشد، اما شواهد عمدتاً همبستگیاند و جهت علّیت را اثبات نمیکنند. میانگینگرفتن («الف») شکاف را پنهان میکند. جابهجایی جهتگیری درمانگر («ب») ادعای علّی بیپشتوانه است و اتحاد را از طرف دیگر نیز مخدوش میکند. گزینهٔ «د» اتحاد را انفرادی و نگرانیهای اتحادی را کماهمیت میشمارد. (پینسوف و کاترال، ۱۹۸۶؛ سیموندز و هورواث، ۲۰۰۴؛ فریدلندر و همکاران، ۲۰۱۱)
**۱۰. ب.** عدم رد فرض صفر برابر با اثبات همارزی نیست. ادعای همارزی به آزمون و طرح اختصاصی نیاز دارد: حاشیهٔ همارزی از پیش مشخص، فاصلهٔ اطمینان درون آن حاشیه و توان آماری کافی. کیفیت مطالعات و خطر سوگیری نیز باید ارزیابی شود. گزینهٔ «الف» عدم معناداری را شاهد همارزی میگیرد. گزینهٔ «ج» مقایسهٔ تجربی را ناممکن میشمارد. گزینهٔ «د» از معناداری و عدم قطعیت برآورد چشم میپوشد. (پیاجیو و همکاران، ۲۰۰۶؛ لبو و همکاران، ۲۰۱۲)
**منابع**
Baucom, D. H., Epstein, N., Sayers, S., & Sher, T. G. (1989). The role of cognitions in marital relationships: Definitional, methodological, and conceptual issues. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 57(1), 31–38.
Bodenmann, G. (2005). Dyadic coping and its significance for marital functioning. In T. A. Revenson, K. Kayser, & G. Bodenmann (Eds.), Couples coping with stress: Emerging perspectives on dyadic coping (pp. 33–49). American Psychological Association.
Bograd, M., & Mederos, F. (1999). Battering and couples therapy: Some therapeutic dilemmas. Journal of Marital and Family Therapy, 25(3), 291–312.
Christensen, A., & Heavey, C. L. (1990). Gender and social structure in the demand/withdraw pattern of marital conflict. Journal of Personality and Social Psychology, 59(1), 73–81.
Falconier, M. K., Jackson, J. B., Hilpert, P., & Bodenmann, G. (2015). Dyadic coping and relationship satisfaction: A meta-analysis. Clinical Psychology Review, 42, 28–46.
Friedlander, M. L., Escudero, V., Heatherington, L., & Diamond, G. M. (2011). Alliances in couple and family therapy. Psychotherapy, 48(1), 25–33.
Funk, J. L., & Rogge, R. D. (2007). Testing the ruler with item response theory: Increasing precision of measurement for relationship satisfaction with the Couples Satisfaction Index. Journal of Family Psychology, 21(4), 572–583.
Jacobson, N. S., & Christensen, A. (1996). Integrative couple therapy: Promoting acceptance and change. W. W. Norton.
Johnson, M. P. (2008). A typology of domestic violence: Intimate terrorism, violent resistance, and situational couple violence. Northeastern University Press.
Johnson, M. P., & Ferraro, K. J. (2000). Research on domestic violence in the 1990s: Making distinctions. Journal of Marriage and the Family, 62(4), 948–963.
Johnson, S. M. (2004). The practice of emotionally focused couple therapy: Creating connection (2nd ed.). Brunner-Routledge.
Karney, B. R., & Bradbury, T. N. (1995). The longitudinal course of marital quality and stability: A review of theory, method, and research. Psychological Bulletin, 118(1), 3–34.
Lebow, J. L., Chambers, A. L., Christensen, A., & Johnson, S. M. (2012). Research on the treatment of couple distress. Journal of Marital and Family Therapy, 38(1), 145–168.
Piaggio, G., Elbourne, D. R., Altman, D. G., Pocock, S. J., & Evans, S. J. W. (2006). Reporting of noninferiority and equivalence randomized trials: An extension of the CONSORT statement. JAMA, 295(10), 1152–1160.
Pinsof, W. M., & Catherall, D. R. (1986). The integrative psychotherapy alliance: Family, couple and individual therapy scales. Journal of Marital and Family Therapy, 12(2), 137–151.
Stith, S. M., Rosen, K. H., McCollum, E. E., & Thomsen, C. J. (2004). Treating intimate partner violence within intact couple relationships: Outcomes of multi-couple versus individual couple therapy. Journal of Marital and Family Therapy, 30(3), 305–318.
Symonds, D., & Horvath, A. O. (2004). Optimizing the alliance in couple therapy. Family Process, 43(4), 443–455.