
یکپارچهسازیِ نظریههای امید، خودکارآمدی، نیاز به قطعیت و کنترل کنش در مداخلات رواندرمانی مبتنی بر تصویرسازی
چکیده
بسیاری از مراجعانی که با تعللورزی (Procrastination)، فلج تحلیلی (Analysis Paralysis)، یا ناامیدیِ ناشی از نامعلومبودنِ آینده به درمان مراجعه میکنند، فاقدِ انگیزهٔ صرف نیستند؛ بلکه در نقطهای گیر کردهاند که کنشِ رو به جلو مستلزمِ پذیرشِ اطلاعاتِ ناقص دربارهٔ نتیجهٔ نهایی است. این مقالهٔ مفهومی (Conceptual Paper) با تکیه بر چهار چارچوب نظریِ مستقل و تثبیتشده در روانشناسیِ بالینی و انگیزشی—نظریهٔ امید اسنایدر (Hope Theory)، نظریهٔ خودکارآمدی بندورا (Self-Efficacy Theory)، نظریهٔ نیاز به بستارِ شناختی کروگلانسکی (Need for Cognitive Closure)، و نظریهٔ کنترل کنش کوهل (Action Control Theory)—یک استعارهٔ بالینیِ یکپارچهساز (Integrative Clinical Metaphor) معرفی میکند: تصویرِ گذر از یک طاقِ نیمهتاریک به سوی مسیری که مقصدِ نهاییِ آن پوشیده مانده است. نویسنده تأکید میکند که این استعاره ادعای کشفِ سازهای تازه در روانسنجی (Psychometrics) ندارد، بلکه ابزاری برایِ کاوشِ بالینی و تسهیلِ گفتوگوی درمانی است. در ادامه، یک پروتکلِ سهجلسهایِ پرسشگریِ سقراطی (Socratic Questioning) مبتنی بر این استعاره برای استفادهٔ رواندرمانگران ارائه میشود و اندیکاسیونها، منعِ کاربرد، و محدودیتهای آن مورد بحث قرار میگیرد.
واژگان کلیدی: استعارهٔ درمانی (Therapeutic Metaphor)، تعللورزی (Procrastination)، ابهامِ معرفتی (Epistemic Ambiguity)، نظریهٔ امید (Hope Theory)، خودکارآمدی (Self-Efficacy)، نیاز به قطعیت (Need for Closure)، جهتگیریِ کنش (Action Orientation)
۱. مقدمه: مسئلهٔ بالینیِ آیندهٔ مبهم
بخشِ قابلتوجهی از مراجعانی که در حوزهٔ رواندرمانیِ فردی یا زوجدرمانی با شکایاتی نظیر تعللورزیِ مزمن، اضطرابِ تصمیمگیری، یا احساسِ گیرافتادگی (Feeling Stuck) مواجه میشویم، در واقع با یک مانعِ مشترک دستوپنجه نرم میکنند: ناتوانی در حفظِ کنشِ رو به جلو در شرایطی که اطلاعات دربارهٔ ماهیت، شکل، یا حتی دستیافتنیبودنِ نتیجهٔ نهایی ناقص است. این پدیده را میتوان «ابهامِ معرفتی» (Epistemic Opacity/Ambiguity) نامید؛ حالتی متمایز از عدمقطعیتِ احتمالاتی (Aleatory Uncertainty) که در آن نتیجه تصادفی است، زیرا در ابهامِ معرفتی مسئله نبودِ دسترسی به اطلاعات است، نه ماهیتِ ذاتاً تصادفیِ رویداد.
درمانگرانِ شناختی-رفتاری (Cognitive-Behavioral Therapists) و درمانگرانِ مبتنی بر پذیرش و تعهد (Acceptance and Commitment Therapy - ACT) از دیرباز از ابزارهای کلامی برای توضیحِ مفاهیمی چون «تحملِ ابهام» یا «اقدام ارزشمحور در غیابِ قطعیت» بهره بردهاند. با این حال، در ادبیاتِ بالینی، استفادهٔ نظاممند از یک محرکِ بصریِ واحد که بهطور همزمان چند فرایندِ روانشناختیِ مرتبط با این مسئله را فعال کند، کمتر صورتبندی شده است. هدفِ این مقاله، معرفیِ چنین محرکی—تصویرِ گذر از یک طاقِ گیاهیِ نیمهتاریک به مسیری سنگی که به نوری دوردست و نامشخص ختم میشود—و پیوندِ نظاممندِ آن با چهار چارچوبِ نظریِ تثبیتشده است.
پیش از ورود به بحثِ نظری، لازم است یک محدودیتِ روششناختی بهصراحت بیان شود: این مقاله مدعیِ کشفِ یک سازهٔ روانسنجیِ (Psychometric Construct) تازه نیست. شباهتِ استعاریِ یک محرکِ بصری به یک سازهٔ روانشناختی، بهخودیِ خود اعتبارِ سازهای (Construct Validity) ایجاد نمیکند. آنچه در ادامه ارائه میشود، یکپارچهسازیِ کاربردیِ نظریههای موجود برای اهدافِ بالینی است، نه ادعایِ بداعتِ مفهومی در حوزهٔ روانسنجی.
۲. مبانیِ نظری: چهار ستونِ استعاره
۲.۱. نظریهٔ امیدِ اسنایدر (Snyder's Hope Theory)
چارلز اسنایدر (Charles R. Snyder) در دههٔ ۱۹۹۰ و در تدوینِ کاملترِ آن در سال ۲۰۰۲، امید را نه یک احساسِ کلیِ خوشبینانه، بلکه یک فرایندِ شناختیِ هدفمحور تعریف کرد که از دو مؤلفهٔ بههمپیوسته تشکیل شده است: عاملیت (Agency Thinking)، یعنی باورِ فرد به توانِ خود برایِ حرکت در مسیر، و مسیریابی (Pathways Thinking)، یعنی توانایی تصورِ راهها یا گزینههای جایگزین برای دستیابی به هدف. اسنایدر همچنین مؤلفهٔ سومی به نامِ اندیشهٔ هدف (Goal Thinking) را مطرح کرد که به توانِ فرد برای تعریفِ هدف—حتی بهصورتِ انتزاعی و کلی—اشاره دارد.
آنچه استعارهٔ گذر از طاق را از سازهٔ امید متمایز میکند، نقطهٔ تمرکز است: در نظریهٔ اسنایدر، چالشِ اصلی معمولاً یافتن یا طراحیِ مسیر است. در مداخلهٔ پیشنهادیِ این مقاله، مسیر (طاق و راهِ سنگی) از پیش موجود و قابلِمشاهده است؛ چالشِ اصلی، پوشیدهماندنِ مقصد است. به بیانِ بالینی، مراجعی که «میداند چه باید بکند اما نمیداند نتیجه چه خواهد شد» با مانعی روبروست که بیشتر به بُعدِ عاملیت و کمتر به بُعدِ مسیریابی مربوط میشود.
۲.۲. نظریهٔ خودکارآمدیِ بندورا (Bandura's Self-Efficacy Theory)
آلبرت بندورا (Albert Bandura) در سالِ ۱۹۹۷ خودکارآمدی را باورِ فرد به تواناییِ خود برای اجرایِ موفقِ رفتارهایِ لازم جهتِ دستیابی به یک نتیجهٔ مشخص تعریف کرد. نکتهٔ محوریِ نظریهٔ بندورا، تمایزِ میانِ دو نوع انتظار است: انتظارِ کارآمدی (Efficacy Expectancy)، یعنی باور به توانِ خود برای انجامِ یک رفتار، و انتظارِ پیامد (Outcome Expectancy)، یعنی باور به اینکه آن رفتار به نتیجهٔ مطلوب منتهی میشود. این تمایز برایِ استعارهٔ بالینیِ حاضر اهمیتِ بنیادین دارد: فردی که در آستانهٔ طاق ایستاده میتواند انتظارِ کارآمدیِ بالایی برایِ برداشتنِ گامِ بعدی داشته باشد، حتی اگر انتظارِ پیامدِ او—یعنی باور به اینکه این مسیر قطعاً به نتیجهٔ دلخواه میرسد—نامشخص یا ضعیف باشد. تفکیکِ این دو نوع انتظار در گفتوگویِ درمانی، به مراجع کمک میکند دریابد که کنشِ او مشروط به قطعیتِ پیامد نیست.
بندورا همچنین چهار منبعِ اصلیِ شکلگیریِ خودکارآمدی را برشمرد: تجربههای تسلط (Mastery Experiences)، یادگیریِ جانشینی (Vicarious Learning)، ترغیبِ کلامی (Verbal Persuasion)، و حالاتِ فیزیولوژیک و عاطفی (Physiological and Affective States). استعارهٔ بصری در این مقاله عمدتاً در ردیفِ ترغیبِ کلامی/تصویری عمل میکند و باید بهعنوانِ مکملی برای تجربههای واقعیِ تسلط در نظر گرفته شود، نه جایگزینی برای آنها.
۲.۳. نظریهٔ نیاز به بستارِ شناختیِ کروگلانسکی (Kruglanski's Need for Cognitive Closure)
آری کروگلانسکی (Arie Kruglanski) در سالِ ۱۹۸۹ و در تدوینهای بعدی به همراهِ دونا وبستر (Donna Webster) در دههٔ ۱۹۹۰، نیاز به بستارِ شناختی را میلِ فرد به یافتنِ پاسخی قطعی برایِ یک پرسش تعریف کرد؛ در تقابل با حالتِ مبهم و نامشخص. افرادِ با نیازِ بالا به بستار، تمایل دارند فرایندِ پردازشِ اطلاعات را زودتر متوقف کنند و به اولین تبیینِ قابلِقبول بسنده کنند، در حالی که افرادِ با نیازِ پایینتر، توانِ بیشتری برای تحملِ حالتِ باز و نامعین دارند.
این چارچوب برایِ درمانگران اهمیتِ ویژهای دارد، زیرا نشان میدهد که برخی از مراجعانِ دچار تعللورزی، در واقع در تلاش برای کاهشِ ناراحتیِ ناشیِ از بستارِ ناقص هستند: آنها اقدام را به تعویق میاندازند تا زمانی که «همهچیز روشن شود»، در حالیکه این روشنشدنِ کامل، در بسیاری از موقعیتهای زندگیِ واقعی، هرگز پیش از عمل حاصل نمیشود. تصویرِ طاقِ نیمهتاریک، با نمایشِ آشکارِ این واقعیت که مقصد از پیش دیده نمیشود، میتواند مبنایی عینی برایِ گفتوگو دربارهٔ این الگو فراهم کند.
۲.۴. نظریهٔ کنترلِ کنشِ کوهل (Kuhl's Action Control Theory)
یولیوس کوهل (Julius Kuhl) در سالِ ۱۹۸۵ و در توسعههای بعدی، تمایزِ میانِ دو جهتگیریِ فراگیر در تنظیمِ رفتار را مطرح کرد: جهتگیریِ حالت (State Orientation)، که با نشخوارِ فکری دربارهٔ وضعیتِ کنونی، گذشته، یا نتیجهٔ احتمالیِ آینده مشخص میشود و اغلب به تعویقِ عمل میانجامد، و جهتگیریِ کنش (Action Orientation)، که با توانِ تمرکز بر گامِ بعدی و اجرایِ آن، بدونِ گیرافتادن در تحلیلِ بیشازحد، مشخص میشود. کوهل ابزارِ روانسنجیِ Action Control Scale-90 (ACS-90) را برای سنجشِ این سازه در سه حیطهٔ ناکامی (Failure-related)، تصمیمگیری (Decision-related)، و عملکرد (Performance-related) طراحی کرد.
استعارهٔ گذر از طاق میتواند بهعنوانِ محرکی برایِ کاوشِ بالینیِ—نه سنجشِ روانسنجیِ—این تمایز به کار رود: پرسشِ «آیا در برابرِ این تصویر، اولین گام را برمیداشتید یا منتظر میماندید؟» دریچهای گفتوگومحور به سویِ الگویِ غالبِ مراجع میگشاید. لازم به تأکید است که چنین پرسشِ واحدی، جایگزینِ ابزارِ استانداردِ ACS-90 نیست و صرفاً نقشِ یک محرکِ کاوشیِ بالینی را ایفا میکند.
۳. استعارهٔ درمانی بهمثابهٔ ابزارِ بالینی
استفاده از استعاره در رواندرمانی سابقهای دیرینه دارد. جورج لیکاف و مارک جانسون (George Lakoff & Mark Johnson) در اثرِ کلاسیکِ خود در سالِ ۱۹۸۰ نشان دادند که استعاره صرفاً آرایهای ادبی نیست، بلکه ساختاری بنیادین در شناختِ انسانی است که تجربههای انتزاعی را از طریقِ تجربههای عینی و ملموس قابلِفهم میسازد. در حوزهٔ رواندرمانی، استیون هیز و همکاران (Steven Hayes et al.) در تدوینِ درمانِ مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT) در سالِ ۲۰۰۶ و منابعِ بعدی، استفادهٔ گسترده از استعارهها (مانندِ استعارهٔ «مسافر در اتوبوس» یا «باتلاقِ شنیِ روان») را بهعنوانِ ابزاری برایِ دورزدنِ مقاومتِ کلامی و ایجادِ تجربهٔ مستقیمتر از مفاهیمِ انتزاعی به کار گرفتند. جیمز استات و همکاران (James Stott et al.) نیز در سالِ ۲۰۱۰ چارچوبی نظاممند برایِ طراحی و ارزیابیِ استعارههای درمانی ارائه دادند که بر معیارهایی چون همخوانیِ تجربیِ استعاره با مسئلهٔ مراجع و قابلیتِ گسترشِ آن در طولِ درمان تأکید دارد.
تصویرِ گذر از طاق، از این منظر، واجدِ چند ویژگیِ مطلوب برایِ استعارهٔ درمانی است: نخست، عناصرِ آن (تاریکی، مسیر، نورِ دوردست) با تجربهٔ زیستهٔ اکثرِ مراجعان از «تصمیمگیری در نبودِ اطلاعاتِ کامل» همخوانیِ شهودی دارد. دوم، ساختارِ آن اجازه میدهد درمانگر و مراجع، بدونِ نیاز به اصطلاحاتِ فنیِ روانشناختی، دربارهٔ فرایندهایی مانندِ خودکارآمدی و نیاز به قطعیت گفتوگو کنند. سوم، این تصویر—برخلافِ استعارههای کاملاً کلامی—بُعدِ بصری دارد که میتواند در جلساتِ حضوری یا آنلاین بهسادگی نمایش داده شود.
با این حال، باید هوشیار بود که استعاره، در صورتِ استفادهٔ نسنجیده، میتواند تجربهٔ مراجع را سادهانگارانه جلوه دهد یا با فرافکنیِ معنایی که درمانگر برایِ آن قائل است، بر تفسیرِ مراجع تحمیل شود. اصلِ راهنما در کاربردِ استعارههای درمانی—که در ادبیاتِ استات و همکاران نیز بر آن تأکید شده—این است که استعاره باید از دلِ گفتوگو با مراجع شکل گیرد یا دستِکم توسطِ خودِ مراجع بازتفسیر شود، نه آنکه بهصورتِ یکطرفه توسط درمانگر تحمیل گردد.
۴. پروتکلِ بالینیِ پیشنهادی: پرسشگریِ سقراطیِ مبتنی بر تصویر
در ادامه، یک پروتکلِ سهجلسهای برایِ بهکارگیریِ این استعاره در چارچوبِ درمانهای شناختی-رفتاری یا مبتنی بر پذیرش پیشنهاد میشود. این پروتکل جنبهٔ راهنمای بالینی دارد و باید متناسب با نیازهایِ هر مراجع و چارچوبِ درمانیِ کلی تعدیل شود.
جلسهٔ نخست—مواجهه (Exposure to the Metaphor): درمانگر تصویر را به مراجع نشان میدهد و از او میخواهد آزادانه دربارهٔ تجربهٔ نگاهکردن به آن صحبت کند، پیش از آنکه هرگونه تفسیرِ نظری ارائه شود. سپس پرسشِ کاوشیِ زیر مطرح میشود: «اگر اکنون در برابرِ این مسیر قرار میگرفتید، اولین گام را برمیداشتید یا منتظر میماندید تا نور بیشتر شود؟» این پرسش، دریچهای به سویِ کاوشِ الگویِ غالبِ کنش/حالتِ مراجع (به معنایِ کوهل) میگشاید، بدونِ آنکه ادعایِ سنجشِ روانسنجیِ دقیق داشته باشد.
جلسهٔ دوم—واگرایی از نیازِ قطعیت (Divergence from Closure): درمانگر پرسشِ زیر را مطرح میکند: «اگر هرگز بهطور کامل نمیفهمیدید آن نور چیست، آیا همچنان مسیر را ادامه میدادید؟ چه چیزی این تصمیم را برایتان سخت یا آسان میکند؟» هدف از این پرسش، برجستهکردنِ رابطهٔ میانِ نیازِ فردیِ مراجع به بستارِ شناختی و الگویِ تعویقِ او، و همزمان تقویتِ گفتوگو دربارهٔ خودکارآمدیِ او برایِ کنشِ بدونِ بازخوردِ قطعی است.
جلسهٔ سوم—تثبیت و تعمیم (Consolidation and Generalization): در این جلسه، درمانگر مراجع را به تعریفِ یک «هدفِ گامبهگام» (Incremental Goal) در حوزهای واقعی از زندگیِ او—مثلاً یک تصمیمِ شغلی یا رابطهای معلق—راهنمایی میکند؛ هدفی که تنها گامِ بلافصلِ بعدی را مشخص میکند، بدونِ آنکه مراجع ملزم به ترسیمِ کاملِ تصویرِ نهایی باشد. این تمرین با ساختارِ مسیرِ سنگفرششده در استعاره—که از قدمهایِ مجزا تشکیل شده—همراستا است.
لازم به ذکر است این پروتکل صرفاً چارچوبی برایِ گفتوگویِ بالینی است و جایگزینِ ارزیابیِ رسمیِ روانشناختی یا برنامهٔ درمانیِ جامع نیست. استفاده از آن باید در کنارِ فرمولبندیِ بالینیِ استانداردِ مراجع و در چارچوبِ رویکردِ درمانیِ اصلیِ درمانگر (مثلاً CBT یا ACT) صورت گیرد.
۵. ملاحظاتِ بالینی: اندیکاسیون و منعِ کاربرد
این استعاره برایِ مراجعانی مناسبتر است که شکایتِ اصلیِ آنها حولِ تعللورزیِ مرتبط با ابهامِ نتیجه، فلجِ تصمیمگیری، یا اضطرابِ مرتبط با آیندهٔ نامعلوم (مانندِ تغییرِ شغل، تصمیماتِ مهمِ زندگی، یا مراحلِ اولیهٔ یک رابطه) میچرخد. همچنین میتواند در زوجدرمانی، برایِ کاوشِ تفاوتِ زوجین در تحملِ ابهام نسبت به آیندهٔ مشترک، به کار رود.
در مقابل، استفاده از این استعاره برایِ مراجعانی که در وضعیتِ حادِ بحرانِ روانی، افکارِ خودکشی، یا علائمِ شدیدِ افسردگیِ بالینی هستند، توصیه نمیشود؛ زیرا تصویرِ تاریکی و مسیرِ نامعلوم ممکن است در چنین مراجعانی معانیِ منفی یا آشفتهسازی برانگیزد که با هدفِ مداخله در تضاد است. همچنین در مراجعانی با سابقهٔ تجربههایِ آسیبزایِ (Traumatic) مرتبط با فضاهایِ تاریک، بسته، یا محدود، ارزیابیِ دقیقِ واکنشِ احتمالیِ آنها پیش از استفاده از این تصویر ضروری است.
۶. محدودیتها
نخستین و مهمترین محدودیتِ این چارچوب، ماهیتِ کاملاً مفهومی و فاقدِ شواهدِ تجربیِ آن است. آنچه در این مقاله ارائه شد، یکپارچهسازیِ نظری بر اساسِ چهار چارچوبِ تثبیتشده است، نه گزارشِ یک کارآزماییِ بالینی یا مطالعهٔ اثربخشی. کارآمدیِ این پروتکل باید در پژوهشهای آینده، ترجیحاً از طریقِ طرحهایِ آزمایشیِ کنترلشده یا دستِکم مطالعاتِ موردیِ مستندِ چندگانه با پیروی از استانداردهایِ گزارشدهیِ موردی (مانندِ راهنمایِ CARE)، بررسی شود.
دومین محدودیت، خطرِ خلطِ میانِ «ابزارِ گفتوگویِ بالینی» و «سازهٔ سنجشپذیرِ روانسنجی» است. پرسشهایِ مطرحشده در این پروتکل صرفاً محرکِ کاوشِ بالینیاند و هیچگاه نباید بهجایِ ابزارهایِ استانداردِ سنجش (مانندِ مقیاسِ امیدِ بزرگسالان، مقیاسِ خودکارآمدیِ عمومی، یا Action Control Scale-90) به کار روند یا بهعنوانِ معادلِ روانسنجیِ آنها تلقی شوند.
سومین محدودیت، وابستگیِ فرهنگی و فردیِ تفسیرِ استعاره است. معنایِ تصاویرِ تاریکی، نور، و گذر ممکن است در زمینههایِ فرهنگیِ متفاوت، یا برایِ مراجعانی با تجربههایِ زیستهٔ متفاوت، بهگونهای متفاوت از آنچه در این مقاله فرض شده تعبیر شود. درمانگران باید همواره اجازه دهند مراجع، معنایِ شخصیِ خود را از تصویر شکل دهد، بهجایِ آنکه معنایِ از پیش تعیینشدهای را بر او تحمیل کنند.
سرانجام، این مقاله بر ترکیبِ چهار نظریهٔ مجزا (امید، خودکارآمدی، نیازِ به قطعیت، کنترلِ کنش) استوار است که هرکدام از سنتِ پژوهشیِ مستقلِ خود برخاستهاند. اگرچه این چارچوبها از نظرِ مفهومی مکمل یکدیگرند، ادغامِ آنها در یک مداخلهٔ واحد مستلزمِ آن نیست که خودِ این چارچوبها همپوشانیِ تجربیِ کاملی داشته باشند؛ پژوهشِ آینده باید رابطهٔ تجربیِ میانِ این سازهها را در جمعیتهایِ بالینی بررسی کند.
۷. نتیجهگیری
استعارهٔ گذر از طاقِ نیمهتاریک به سویِ مسیری با مقصدِ نامعلوم، ابزاری است که میتواند به رواندرمانگران در گفتوگو با مراجعانِ دچار تعللورزی یا فلجِ تصمیمگیری کمک کند. ارزشِ این استعاره نه در ادعایِ کشفِ یک سازهٔ روانشناختیِ تازه، بلکه در توانِ آن برایِ یکپارچهسازیِ شهودیِ چهار فرایندِ روانشناختیِ بهخوبی مستندشده—عاملیت در نظریهٔ امید، خودکارآمدی، نیازِ به بستارِ شناختی، و جهتگیریِ کنش—در یک تجربهٔ بالینیِ واحد و قابلِفهم برایِ مراجع نهفته است. کاربردِ مسئولانهٔ این ابزار مستلزمِ آن است که درمانگران آن را بهعنوانِ مکملی برایِ فرمولبندیِ بالینیِ دقیق و رویکردِ درمانیِ اصلی به کار گیرند، نه جایگزینی برایِ سنجشِ روانشناختیِ رسمی یا ارزیابیِ بالینیِ جامع.
منابع
Bandura, A. (1997). Self-Efficacy: The Exercise of Control. New York: W. H. Freeman.
Hayes, S. C., Strosahl, K. D., & Wilson, K. G. (2006). Acceptance and Commitment Therapy: An Experiential Approach to Behavior Change. New York: Guilford Press.
Kruglanski, A. W. (1989). Lay Epistemics and Human Knowledge: Cognitive and Motivational Bases. New York: Plenum Press.
Kruglanski, A. W., & Webster, D. M. (1996). Motivated closing of the mind: "Seizing" and "freezing." Psychological Review, 103(2), 263–283.
Kuhl, J. (1985). Volitional mediators of cognition-behavior consistency: Self-regulatory processes and action versus state orientation. In J. Kuhl & J. Beckmann (Eds.), Action Control: From Cognition to Behavior. Berlin: Springer-Verlag.
Kuhl, J. (1994). Action versus state orientation: Psychometric properties of the Action Control Scale (ACS-90). In J. Kuhl & J. Beckmann (Eds.), Volition and Personality: Action versus State Orientation. Göttingen: Hogrefe.
Lakoff, G., & Johnson, M. (1980). Metaphors We Live By. Chicago: University of Chicago Press.
Snyder, C. R. (2002). Hope theory: Rainbows in the mind. Psychological Inquiry, 13(4), 249–275.
Snyder, C. R., Irving, L. M., & Anderson, J. R. (1991). Hope and health. In C. R. Snyder & D. R. Forsyth (Eds.), Handbook of Social and Clinical Psychology: The Health Perspective. Elmsford, NY: Pergamon Press.
Stott, R., Mansell, W., Salkovskis, P., Lavender, A., & Cartwright-Hatton, S. (2010). Oxford Guide to Metaphors in CBT: Building Cognitive Bridges. Oxford: Oxford University Press.