پرسش ۱. زوجی با الگوی مزمن پیجو–کنارهگیر برای درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد مراجعه کردهاند. همسر نخست هنگام احساس فاصلهی عاطفی با فکر «اگر همین حالا حل نکنم، رابطه از بین میرود» درهمآمیخته میشود و با پرسشگری مکرر و انتقاد میکوشد اضطراب خود را بکاهد. همسر دوم با شنیدن انتقاد با فکر «من همیشه شکست میخورم» درهمآمیخته میشود و با سکوت و ترک گفتوگو میکوشد شرم خود را بکاهد. هر دو رفتار در کوتاهمدت تسکین میدهند و در بلندمدت صمیمیت را فرسوده میکنند. کدام صورتبندی با مدل فرایندی این رویکرد سازگارتر است؟
الف) رفتار هر دو همسر اجتنابی است، اما درمان باید نخست شدت اضطراب و شرم را با آرامسازی و مواجهه بکاهد و تنها پس از آن تمرینهای ارزشمحور و اقدام متعهدانه را آغاز کند.
ب) رفتار هر دو همسر ممکن است کارکرد اجتناب تجربی (experiential avoidance) داشته و با تسکین کوتاهمدت تداوم یافته باشد. هدف درمان افزایش انعطافپذیری روانشناختی (psychological flexibility) هر دو همسر در حضور اضطراب و شرم است، نه حذف این تجربهها.
ج) پیگیری همسر نخست چون رفتاری رویکردی است نشانهی انعطافپذیری است. بنابراین تمرکز نخست باید بر کاهش کنارهگیری همسر دوم و تقویت مشارکت او در گفتوگو باشد.
د) مسئلهی اصلی کمبود مهارتهای ارتباطی است. آموزش گوشدادن فعال و حل مسئله باید محور درمان باشد و فرایندهای این رویکرد فقط پس از تثبیت این مهارتها کاربرد دارند.
پرسش ۲. در جلسهی زوجدرمانی مبتنی بر پذیرش و تعهد، مراجعی میگوید: «ارزش اصلی من این است که همسرم همیشه به من احترام بگذارد، هرگز صدایش را بالا نبرد و در هر اختلاف نخست احساسات مرا تأیید کند.» بررسی بیشتر نشان میدهد او تحقق این شرایط را پیشنیاز هرگونه رفتار صمیمانه از سوی خود میداند. کدام پاسخ درمانگر از نظر نظری دقیقتر است؟
الف) خواستهها را ارزشهای رابطهای معتبر بپذیرد و قراردادی رفتاری تنظیم کند که همسر را به برآوردن آنها متعهد کند، زیرا ارزشها باید به رفتارهای سنجشپذیر ترجمه شوند.
ب) به مراجع بیاموزد که احترام واقعی مستلزم پذیرش بیقیدوشرط رفتار شریک است و انتظار تغییر رفتار او نشانهی کنترلگری روانشناختی محسوب میشود.
ج) ابتدا خشم و اضطراب مراجع را بکاهد، زیرا تا زمانی که هیجانهای ناخوشایند حضور دارند، شناسایی ارزشهای اصیل امکانپذیر نیست.
د) خواستهها را انتظار یا هدفی دربارهی رفتار شریک بازشناسد، معنای پشت آنها را بکاود و به مراجع کمک کند کیفیتی برگزیده از کنش خود را مستقل از رفتار همسر تعریف کند. درخواست تغییر و تعیین مرزها نیز جداگانه بررسی شود.
پرسش ۳. در جلسهی زوجدرمانی مبتنی بر پذیرش و تعهد، یکی از همسران پس از شنیدن انتقاد شریک میگوید: «او فکر میکند من بیارزشم؛ پس باید ثابت کنم اشتباه میکند.» او وارد بحثی طولانی برای اثبات شایستگی خود میشود و درمانگر میبیند این الگو بارها تعارض را تشدید کرده است. کدام مداخله با فرایندهای این رویکرد سازگارتر است؟
الف) از مراجع بخواهد فکر را بهصورت «متوجهام ذهنم میگوید باید ارزشم را ثابت کنم» بازگو کند، پیامد ورود به بحث را بررسی کند و رفتاری را برگزیند که با ارزشهایش هماهنگتر است. همسر دیگر نیز بدون رد یا اصلاح محتوا، تجربهی او را بشنود.
ب) شواهد موافق و مخالف برداشت او از نگرش همسرش را فهرست کند تا به ارزیابی واقعبینانهتری برسد و سپس پاسخی منطقی و مستدل ارائه دهد.
ج) از او بخواهد هرگاه فکر ظاهر شد آن را با جملهی «من ارزشمندم» جایگزین کند و تا فروکشکردن برانگیختگی هیجانی از گفتوگو بپرهیزد.
د) از همسر دیگر بخواهد در چنین لحظههایی بلافاصله و مکرر شایستگی شریک را تأیید کند تا فکر تهدیدکننده تضعیف شود و تعارض کاهش یابد.
پرسش ۴. در جلسهی انفرادی از زوجدرمانی مبتنی بر پذیرش و تعهد، یکی از همسران میگوید شریکش در مشاجرهها تهدید به آسیب جسمی میکند و یک بار راه خروج او را مسدود کرده است. او از طرح موضوع در جلسهی مشترک میترسد و میگوید: «شاید باید یاد بگیرم ترسم را بپذیرم و کمتر واکنش نشان دهم.» کدام تصمیم از نظر منطق این رویکرد و اخلاق بالینی مناسبتر است؟
الف) بر تمایل به تجربهی ترس تمرکز کند و او را به بیان احساساتش در جلسهی مشترک تشویق کند، زیرا پرهیز از گفتوگو ممکن است چرخهی تعارض را حفظ کند.
ب) رفتار تهدیدآمیز را اجتناب تجربی شریک تفسیر کند و با حضور هر دو همسر، تمرینهای گسلش و پذیرش را اجرا کند تا هر دو هیجانهایشان را بهتر مدیریت کنند.
ج) پذیرش را ناظر بر تجربههای خصوصی بداند، ایمنی را ارزیابی کند، محرمانگی و حدود آن را روشن سازد، از مواجههی مشترک خطرزا بپرهیزد و گزینههای ایمن و منابع حمایتی را بررسی کند، بیآنکه ماندن یا ترک رابطه را بر مراجع تحمیل کند.
د) درمان زوجی را متوقف کند و بدون ارزیابی بیشتر، با توصیهی قاطع به ترک رابطه، مراجع را ارجاع دهد، زیرا این رویکرد در حضور هرگونه تهدید ناکارآمد است.
پرسش ۱: ب. در این رویکرد کارکرد رفتار بر شکل آن تقدم دارد و پیگیری نیز میتواند کارکرد اجتنابی داشته باشد (مبنا: Hayes و همکاران ۲۰۰۶؛ Christensen و Heavey ۱۹۹۰ برای الگوی پیجو–کنارهگیر). گزینهی «الف» هدف را حذف نشانهها میگذارد، «ج» شکل رفتار را معیار انعطاف میداند و «د» مسئله را به کمبود مهارت فرومیکاهد.
پرسش ۲: د. ارزشها کیفیتهای برگزیدهی کنش خود فرد هستند و به رفتار دیگری وابسته نیستند (مبنا: Wilson و Murrell ۲۰۰۴؛ Hayes و همکاران ۲۰۱۲). گزینهی «الف» ارزش را به الزام بر دیگری بدل میکند، «ب» به تسلیم میانجامد و «ج» ارزشیابی را مشروط به کاهش هیجان میکند، در حالی که ارزشها در حضور هیجان دشوار نیز قابل انتخاباند.
پرسش ۳: الف. گسلش شناختی (defusion) رابطهی فرد با فکر را تغییر میدهد و محتوای آن را اثبات یا رد نمیکند. کارآمدی رفتار با پیامد و ارزش سنجیده میشود (مبنا: Hayes و همکاران ۲۰۱۲؛ کاربرد زوجی: Peterson و همکاران ۲۰۰۹، که مطالعهی موردی است، نه کارآزمایی قطعی). گزینهی «ب» بازسازی شناختی است، «ج» جایگزینی و اجتناب است و «د» چرخهی اطمینانجویی را تقویت میکند.
پرسش ۴: ج. پذیرش به تجربههای درونی مربوط است و به معنای تحمل تهدید بیرونی نیست. در حضور ارعاب، ارزیابی ایمنی و روشنسازی محرمانگی بر کار مشترک مقدم است (مبنا: Hayes و همکاران ۲۰۱۲؛ Stith و همکاران ۲۰۱۱؛ راهنمای سازمان جهانی بهداشت ۲۰۱۳). گزینهی «الف» مراجع را در معرض خطر میگذارد، «ب» خشونت را به اجتناب تجربی فرومیکاهد و «د» تصمیم را بر مراجع تحمیل میکند و ارزیابی را کنار میگذارد.
Christensen, A., & Heavey, C. L. (1990). Gender and social structure in the demand/withdraw pattern of marital conflict. Journal of Personality and Social Psychology, 59(1), 73–81.
Hayes, S. C., Luoma, J. B., Bond, F. W., Masuda, A., & Lillis, J. (2006). Acceptance and commitment therapy: Model, processes and outcomes. Behaviour Research and Therapy, 44(1), 1–25.
Hayes, S. C., Strosahl, K. D., & Wilson, K. G. (2012). Acceptance and commitment therapy: The process and practice of mindful change (2nd ed.). Guilford Press. (ویراست دوم، نه ویراست ۱۹۹۹)
Peterson, B. D., Eifert, G. H., Feingold, T., & Davidson, S. (2009). Using acceptance and commitment therapy to treat distressed couples: A case study with two couples. Cognitive and Behavioral Practice, 16(4), 430–442.
Stith, S. M., McCollum, E. E., & Rosen, K. H. (2011). Couples therapy for domestic violence: Finding safe solutions. American Psychological Association.
Wilson, K. G., & Murrell, A. R. (2004). Values work in acceptance and commitment therapy: Setting a course for behavioral treatment. In S. C. Hayes, V. M. Follette, & M. M. Linehan (Eds.), Mindfulness and acceptance: Expanding the cognitive-behavioral tradition (pp. 120–151). Guilford Press.
World Health Organization. (2013). Responding to intimate partner violence and sexual violence against women: WHO clinical and policy guidelines. World Health Organization.