ویرگول
ورودثبت نام
ایلیار منازاده
ایلیار منازادهیادگیری، تنها چیزی است که ذهن هرگز از آن خسته نمی‌شود، هرگز نمی‌ترسد و هرگز پشیمان نمی‌شود. بنیانگذار موسسه ی سیمیاک : simiak.ir
ایلیار منازاده
ایلیار منازاده
خواندن ۹ دقیقه·۱۰ روز پیش

تحلیل درس دوم فارسی دوازدهم (معنی ، ارایه ، دستور)

تحلیل درس دوم فارسی دوازدهم

عنوان : مست و هُشیار

شاعر : پروین اعتصامی

قالب شعر : قطعه

لطفا برای حمایت از من این مطلب را در سایت سیمیاک( simiak . ir ) مطالعه فرمایید .

معنی واژگان :

مُحتَسَب = مأمور حکومتی شهر که کار او نظارت بر اجرای احکام دین و رسیدگی به اجرای احکام شرعی بود.

• افسار = تسمه و ریسمانی که به سر و گردن اسب و الاغ و ... می بندند.

• زان سبب = به این علت

• گریبان = یقه

• افتان و خیزان = تلوتلو خوران

• جُرم = گناه

• می باید = لازم است

• والی = حاکم، فرمانروا

• سرای = خانه

• شویم = برویم

• خَمّار = می فروش

• خانه ی خمار = میخانه

• داروغه = پاسبان و نگهبان، شب گَرد

• دینار = واحد پول، سکّۀ طلا که در گذشته رواج داشته است. در متن درس، مطلق پول است؛ وزن و ارزش دینار در دوره ها و مناطق مختلف، متفاوت بوده است.

• وارهان = نجات بده

• شرع = دین

• درهم = دِرَم، مسکوک نقره، که در گذشته، به عنوان پول رواج داشته و ارزش آن کسری از دینار بوده است؛ در متن درس، مطلق پول مورد نظر است.

• از بهر = از برای

• غرامت = تاوان، جبران خسارت مالی و غیر آن

• جامه = لباس

• عار = عیب

• حَد = کیفر و مجازات شرعی برای گناهکار و مجرم

• زاهِد = پارسای گوشه نشین که میل به دنیا و تعلّقات آن ندارد.

• اِکْراه = ناخوشایندبودن، ناخوشایند داشتن امری

• مُلک = پادشاهی، سرزمین

• دارِ مُلک = سرزمین

• اشنایی = عشق و دوستی

• صنعت = پیشه، کار، حرفه

• اندُه = مخفف اندوه

• صواب = درست، پسندیده، مصلحت

• حاضر جوابی = زود جواب دادن

• مُدام = همیشه، پیوسته، مِی

• عیش = خوشی، خوشگذرانی

• واعظ = پند دهنده، سخنورِ اندرزگو

• تزویر = نیرنگ، دورویی، ریاکاری

• هان = آگاه باش

• گِرو = دارایی یا چیزی که برای مطمئن ساختن کسی در به انجام رساندن تعهّدی به او داده می شود؛ گرو بردن: مال کسی را به عنوان وثیقه گرفتن و نزد خود نگه داشتن؛ موفّق شدن در مسابقه و به دست آوردن گرو

• گرو بردن = دارایی کسی را به عنوان وثیقه گرفتن

تحلیل ابیات :

بیت 1 : محتسب، مستی به ره دید و گریبانش گرفت***مست گفت: ای دوست، این پیراهن است، افسار نیست

معنی : مأمور حکومتی شهر ، مستی را در راه دید و یقه اش را گرفت . مست گفت : << دوست من ، این پیراهن است که تو گرفتی نه تسمه و ریسمان حیوان >> .

قلمرو ادبی : گریبان و پیراهن = مراعات النظیر / محتسب و مست = تضاد / مست و است = جناس ناقص ( = ناهمسان )

قلمرو زبانی : «ـَش» در «گریبانش» = مضاف الیه ، گریبان او را / حذف فعل به قرینه ی معنایی بعد از منادای دوست / پیراهن = مسند / افسار = مسند / است و نیست = فعل اسنادی

نکته : بعد از منادا ، همواره فعل به قرینه ی معنایی حذف شده است .

نکته : « ای دوست » لحنی طنز امیز دارد زیرا رفتار محتسب دوستانه نیست .

بیت 2 : گفت: مستی، زان سبب افتان و خیزان می‌روی***گفت: جرم راه رفتن نیست، ره هموار نیست

معنی : محتسب گفت : « تو مست هستی به این علت تلوتلو خوران راه می روی .» مست گفت :« راه رفتن من گناه نیست . در جامعه فساد وجود دارد و اوضاع اجتماعی جامعه نامساعد است . »

قلمرو ادبی : افتان و خیزان = تضاد / افتان و خیزان رفتن = کنایه از در راه رفتن تعادل نداشتن و تلوتلو خوران راه رفتن / ره = استعاره از شرایط جامعه / ره هموار نیست = کنایه از وجود فساد و نامساعد بودن اوضاع اجتماعی جامعه

قلمرو زبانی : « ی » در « مستی » = فعل اسنادی و به معنی هستی / زان سبب = قید علت / افتان و خیزان = قید حالت / جرم و همواره = مسند / ره = نهاد / نیست = فعل اسنادی / عبارت « جرم راه رفتن نیست، ره هموار نیست » = مفعول برای گفت / عبارت « مستی، زان سبب افتان و خیزان می‌روی » = مفعول برای گفت / راه و راح = هم اوا

نکته : جمله ای که بعد از فعل گفت می اید ، نقش دستوری مفعول دارد .

بیت 3 : گفت: می‌باید تو را تا خانهٔ قاضی بَرَم***گفت: رو، صبح آی، قاضی نیمه‌شب بیدار نیست

معنی : محتسب گفت : « لازم است که تو را به خانه ی قاضی ببرم . » مست گفت : « برو ، صبح بیا ، زیرا قاضی ، نیمه شب بیدار نیست . (= قاضی ، اگاه و هوشیار نیست . ) »

قلمرو ادبی : « رو » و « ای » = تضاد / صبح و نیمه شب = تضاد / بیدار = ایهام : ۱ ـ متضاد خواب ۲ ـ اگاه و هوشیار / بیدار نبودن = کنایه از اگاه و هوشیار نبودن

قلمرو زبانی : را = نشانه مفعول / قاضی و غازی = هم اوا / این بیت ۳ مفعول دارد : ۱ ـ می‌باید تو را تا خانهٔ قاضی برم ۲ ـ رو صبح آی، قاضی نیمه‌شب بیدار نیست ۳ ـ تو / این بیت ۷ جمله دارد : ۱ ـ گفت ۲ ـ می باید ۳ ـ برم ۴ ـ گفت ۵ ـ رو ۶ ـ ای ۷ ـ نیست / می باید = لازم است = مضارع اخباری / تا = حرف اضافه / خانه = متمم / قاضی = مضاف الیه / برم = ببرم = مضارع التزامی / « رو » و « ای » = فعل امر / نیمه شب = قید / بیدار = مسند / نیست = فعل اسنادی

بیت 4 : گفت: نزدیک است والی را سرای، آنجا شویم***گفت: والی از کجا در خانهٔ خمّار نیست؟

معنی : محتسب گفت : « خانه ی حاکم نزدیک است به انجا برویم . » مست گفت : « از کجا معلوم است که حاکم در میخانه نیست . »

قلمرو ادبی : جا و کجا = جناس ناقص (= ناهمسان)

قلمرو زبانی : « را » در « والی را سرای » = فک اضافه = سرای والی / والی در مصراع اول = مضاف الیه / شویم = به معنی برویم = فعل غیر اسنادی / نیست = به معنی وجود ندارد = فعل غیر اسنادی / بیت ۶ جمله دارد : ۱ ـ گفت ۲ ـ است ۳ ـ شویم ۴ ـ گفت ۵ ـ معلوم است = حذف به قرینه معنایی بعد از « از کجا » ۶ ـ نیست / والی در مصراع دوم = نهاد

بیت 5 : گفت: تا داروغه را گوییم، در مسجد بخواب***گفت: مسجد خوابگاه مردم بدکار نیست

معنی : محتسب گفت : « تا وقتی که به پاسبان و نگهبان خبر بدهیم ، در مسجد بخواب » مست گفت : « مسجد خوابگاه انسان های گناهکار نیست . »

قلمرو ادبی : –

قلمرو زبانی : تا = حرف ربط / « را » در « داروغه را گوییم » = حرف اضافه به معنی « به » ، به داروغه گوییم / داروغانه = متمم / مسجد در مصراع اول = متمم / مسجد در مصراع دوم = نهاد / خوابگاه = مسند / نیست = فعل اسنادی / مردم = مضاف الیه / بدکار = صفت مضاف الیه

بیت 6 : گفت: دیناری بده پنهان و خود را وارهانگفت: کار شرع، کار درهم و دینار نیست

معنی : محتسب گفت : « پنهانی پولی بده ( = رشوه ای بده ) و خودت را نجات بده . » مست گفت : « موضوعات دینی با پول و رشوه حل نمی شود . »

قلمرو ادبی : درهم و دینار = مراعات النظیر / درهم و دینار مجاز از پول ( = رشوه خواری )

قلمرو زبانی : دینار در مصراع اول = مفعول / دینار در مصراع دوم = معطوف به مضاف الیه / « و » در مصراع اول = حرف ربط وابسته ساز / « و » در مصراع دوم = حرف عطف / پنهان = قید / « کار » در مصراع دوم بترتیب = نهاد و مسند

بیت 7 : گفت: از بهر غرامت، جامه‌ات بیرون کنم***گفت: پوسیده‌ست، جز نقشی ز پود و تار نیست

معنی : محتسب گفت : « برای تاوان ، لباست را از تو میگیرم . » مست گفت : « لباس من ، پوسیده و نخ نما است . »

قلمرو ادبی : جامه ، پود و تار = مراعات النظیر / نقشی ز پود و تار نبودن = کنایه از نخ نما و پوسیده بودن

قلمرو زبانی : از بهر = حرف اضافه / غرامت = متمم / « -َ ت » در « جامه ات » = مضاف الیه ، جامه تو را / جامه = مفعول / در ابتدای مصراع ، جامه به عنوان نهاد حذف شده است = حذف به قرینه لفظی / پوسیده = مسند / است = فعل اسنادی / نیست = به معنی وجود ندارد ، فعل غیر اسنادی

بیت 8 : گفت: آگه نیستی کز سر در افتادت کلاه***گفت: در سر عقل باید، بی‌کلاهی عار نیست

معنی : محتسب گفت : « متوجه نیستی که به خاطر مستی ، کلاه از سرت افتاده و بی ابرو شده ای . » مست گفت : « در سر انسان باید عقل باشد ، بدون کلاه بودن ، عیب نیست . »

قلمرو ادبی : سر و در = جناس ناقص ( = ناهمسان ) / سر و کلاه = مراعات النظیر / کلاه از سر افتادن = کنایه از در راه رفتن تعادل نداشتن ، بی ابرو شدن / مصراع دوم = ضرب المثل

قلمرو زبانی : « -َ ت » در « درافتادت » = جهش ضمیر ، مضاف الیه ، از سر تو درافتاد / کلاه = نهاد / باید = فعل / عقل = نهاد / عار = مسند / « نیستی » و « نیست » = فعل اسنادی

مفهوم : برتری باطن در برابر ظاهر

بیت 9 : گفت: مِی بسیار خوردی، زان چنین بیخود شدی***گفت: ای بیهوده‌گو، حرف کم و بسیار نیست

معنی : محتسب گفت : « شراب ، زیاد خورده ای ، به این علت بی اختیار شده ای . » مست گفت : « ای بیهوده گو ، نوشیدن شراب به هر اندازه ای که باشد ، حرام است . »

قلمرو ادبی : کم و بسیار = تضاد / حرف = مجاز از سخن / بی خود شدن = کنایه از شدت مستی

قلمرو زبانی : می = مفعول / بسیار = قید / بی خود = مسند / شدی = فعل اسنادی / بیهوده گو = صفت فاعلی

مفهوم : گناه به هر اندازه ای که باشد ، حرام است .

بیت 10 : گفت: باید حد زند هشیار مردم، مست را***گفت: هشیاری بیار، اینجا کسی هشیار نیست

معنی : محتسب گفت : « مردم هوشیار باید مست را مجازات شرعی کنند . » مست گفت : « انسان هوشیاری را پیدا کن ، همه ی مردم جامعه در فساد و مستی به سر میبرند . »

قلمرو ادبی : مست و هوشیار = تضاد / حد زدن و مست = مراعات النظیر

قلمرو زبانی : هشیار مردم = ترکیب وصفی مقلوب / مردم = نهاد / مست = مفعول / کسی = نهاد /هشیار در مصراع دوم بترتیب = مفعول و مسند / نیست = فعل اسنادی


نویسنده : ایلیار منازاده

علوم انسانیامتحان نهاییکنکور
۰
۰
ایلیار منازاده
ایلیار منازاده
یادگیری، تنها چیزی است که ذهن هرگز از آن خسته نمی‌شود، هرگز نمی‌ترسد و هرگز پشیمان نمی‌شود. بنیانگذار موسسه ی سیمیاک : simiak.ir
ادبیات فارسی
ادبیات فارسی
ادبیات فارسی آیینه‌ای زرین است که در آن شور عشق و عمق خرد ایرانیان به زیباترین کلام گره خورده است.
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید