
آرین دهساله است.
پدرش وقتی دربارهٔ او حرف میزند، بیشتر از «پیشرفت» میگوید:
«نمرههایش هنوز آن چیزی نیست که باید باشد. باید جلوتر برود. اگر همینطور ادامه بدهد، از همکلاسیهایش عقب میماند.»
مادر اما چیزهای دیگری میبیند:
«البته هنوز جای کار دارد، اما نسبت به سال گذشته تغییر کرده. وقتی ناراحت میشود، بهتر میتواند دربارهٔ احساسش حرف بزند. قبلاً با کوچکترین شکست تکلیفش را رها میکرد؛ حالا گاهی دوباره تلاش میکند. خودش هم بیشتر برای انجام کارهایش برنامه میریزد.»
پدر میپرسد:
«اما بالاخره به هدف رسیده یا نه؟»
مادر میپرسد:
«در مسیر رسیدن به آن هدف، چه چیزهایی در او در حال شکلگرفتن است؟»
هیچکدام لزوماً اشتباه نمیکنند.
پدر دارد «progress» را میبیند؛ یعنی میزان حرکت کودک نسبت به یک هدف یا معیار.
مادر بیشتر «development» را میبیند؛ یعنی تغییر و تحول ظرفیتهای کودک در طول زمان.
مشکل از جایی آغاز میشود که یکی از این دو، دیگری را حذف کند.
اگر فقط progress را ببینیم، ممکن است کودکی را ببینیم که هنوز به اندازهٔ کافی خوب نیست.
اگر فقط development را ببینیم، ممکن است فراموش کنیم که کودک برای رشد، به جهت، بازخورد و هدفهای متناسب با سن و توانایی خود نیز نیاز دارد.
کودک فقط نباید «بهتر نتیجه بگیرد»؛ باید در فرایند رسیدن به نتیجه، ظرفیتهایی مانند خودتنظیمی، پشتکار، انعطافپذیری، حل مسئله و توانایی کمکخواستن را نیز توسعه دهد.
این همان جایی است که «رشد» از «پیشرفت» متمایز میشود.
ممکن است نمرهٔ کودک هنوز تغییر نکرده باشد، اما شیوهٔ مواجههٔ او با شکست تغییر کرده باشد.
ممکن است هنوز برای انجام تکلیف به کمک نیاز داشته باشد، اما این بار خودش کمک بخواهد.
ممکن است هنوز به هدف نرسیده باشد، اما تواناییهایی در او شکل گرفته باشند که رسیدن به هدفهای بعدی را امکانپذیرتر کنند.
در مقابل، رشد بدون توجه به جهت نیز کافی نیست.
والد قرار نیست فقط شاهد تغییرات کودک باشد؛ باید به او کمک کند بفهمد کجا میخواهد برود و چگونه میتواند قدم بعدی را بردارد.
در یادگیری و رشد، حمایت بزرگسال نیز قرار نیست برای همیشه جای توانایی کودک را بگیرد. حمایت مناسب باید به کودک امکان دهد کاری را که هنوز بهتنهایی نمیتواند انجام دهد، با کمک انجام دهد و با افزایش شایستگی، بهتدریج استقلال بیشتری پیدا کند؛ همان چیزی که در ادبیات یادگیری از آن با مفهوم «داربستزنی» یاد میشود.
پس شاید گفتوگوی سالم والدین این نباشد که:
«بالاخره progress مهمتر است یا development؟»
بلکه:
«چگونه هم ببینیم کودک چقدر جلو رفته و هم ببینیم در این مسیر چه چیزی در او در حال شکلگیری است؟»
برای والدین امروز، بهویژه در جهانی که عملکرد کودکان دائماً با نمره، رتبه، سرعت و داده قابل مقایسه است، این تمایز اهمیت بیشتری دارد.
کودک پروژهای نیست که باید دائماً بهینه شود.
اما موجودی هم نیست که صرفاً باید منتظر رشد طبیعیاش بمانیم.
او انسانی در حال شدن است؛
و والد خوب همزمان دو چیز را میبیند:
«مقصد کجاست؟»
و
«در مسیر رسیدن، چه کسی دارد ساخته میشود؟»
شاید بلوغ فرزندپروری از جایی آغاز شود که والد دیگر مجبور نباشد بین «نتیجه» و «رشد» یکی را انتخاب کند.
پیشرفت، جهت حرکت را نشان میدهد؛
رشد، آنچه را در مسیر حرکت شکل میگیرد.