میگرن چیست و چه زمانی سردرد نیاز به بررسی تخصصی دارد؟

میگرن یکی از شایع‌ترین اختلالات نورولوژیک و از علل مهم سردردهای عودکننده است. با این حال، هر سردردی میگرن نیست و تشخیص صحیح آن فقط بر اساس شدت درد انجام نمی‌شود.

در میگرن، الگوی سردرد، مدت حمله، علائم همراه و سابقه بیمار اهمیت زیادی دارند. به همین دلیل، شناخت ویژگی‌های میگرن می‌تواند به تشخیص دقیق‌تر و انتخاب درمان مناسب کمک کند.

میگرن چه علائمی دارد؟

میگرن بدون اورا معمولاً به صورت حملات تکرارشونده سردرد ظاهر می‌شود. بر اساس معیارهای طبقه‌بندی بین‌المللی اختلالات سردرد (ICHD-3)، حمله میگرنی معمولاً بین ۴ تا ۷۲ ساعت طول می‌کشد و سردرد می‌تواند یک‌طرفه، ضربان‌دار و با شدت متوسط تا شدید باشد.

تشدید سردرد با فعالیت‌های معمول مانند راه رفتن یا بالا رفتن از پله‌ها نیز از ویژگی‌های مهم میگرن است.

تهوع یا استفراغ و همچنین حساسیت به نور و صدا از علائم همراه شایع هستند.

البته همه افراد تمام این علائم را با هم تجربه نمی‌کنند و شکل بروز میگرن می‌تواند بین افراد متفاوت باشد.

میگرن با اورا چیست؟

برخی افراد پیش از شروع سردرد یا همزمان با آن، علائم عصبی موقتی را تجربه می‌کنند که به آن «اورا» گفته می‌شود.

اورا می‌تواند به شکل اختلالات بینایی، علائم حسی یا اختلالات گفتاری ظاهر شود. این علائم معمولاً برگشت‌پذیر هستند.

در میگرن با اورای تیپیک، علائم می‌توانند به‌تدریج ایجاد شوند و معمولاً هر علامت مدت محدودی دارد.

با این حال، اولین بروز چنین علائمی، به‌خصوص اگر الگوی آن غیرمعمول باشد، نباید خودسرانه به میگرن نسبت داده شود؛ زیرا بعضی بیماری‌های دیگر نیز می‌توانند علائم مشابه ایجاد کنند.

چه زمانی سردرد نیاز به بررسی پزشکی دارد؟

وجود سردردهای مکرر، تغییر الگوی سردردهای قبلی یا بروز علائم عصبی جدید می‌تواند دلیلی برای ارزیابی پزشکی باشد.

بررسی تخصصی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند اگر:

• سردردها به‌طور قابل توجهی بیشتر یا شدیدتر شده باشند.

• الگوی سردرد نسبت به گذشته تغییر کرده باشد.

• سردرد برای اولین بار با علائم عصبی جدید همراه شده باشد.

• ضعف، اختلال تکلم، اختلال هوشیاری یا اختلالات بینایی غیرمعمول ایجاد شود.

• سردرد ناگهانی و بسیار شدید ایجاد شود.

• مصرف داروهای مسکن به شکل مکرر افزایش پیدا کرده باشد.

در چنین شرایطی، هدف پزشک فقط تشخیص میگرن نیست؛ بلکه باید احتمال سایر علل سردرد نیز بررسی شود.

آیا برای تشخیص میگرن همیشه MRI لازم است؟

خیر.

تشخیص میگرن در بسیاری از بیماران بر اساس شرح حال، ویژگی‌های سردرد و معاینه عصبی انجام می‌شود و تصویربرداری به‌صورت روتین برای همه بیماران لازم نیست.

تصمیم درباره انجام MRI یا سایر بررسی‌ها به شرایط هر بیمار، معاینه عصبی، الگوی سردرد و وجود علائم هشدار بستگی دارد.

به همین دلیل، انجام تصویربرداری بدون ارزیابی بالینی مناسب همیشه بهترین راه برای تشخیص علت سردرد نیست.

میگرن چگونه درمان می‌شود؟

درمان میگرن را می‌توان به دو بخش اصلی تقسیم کرد:

درمان حمله

هدف درمان حمله، کاهش شدت و مدت سردرد و بازگرداندن عملکرد طبیعی بیمار است.

انتخاب دارو به شدت حمله، علائم همراه، بیماری‌های زمینه‌ای، داروهای مصرفی و شرایط فرد بستگی دارد.

درمان پیشگیرانه

اگر حملات میگرنی مکرر، شدید یا ناتوان‌کننده باشند، ممکن است درمان پیشگیرانه مطرح شود.

انتخاب درمان پیشگیرانه نیز باید بر اساس شرایط فردی بیمار انجام شود. راهنماهای جدید درمان میگرن بر انتخاب درمان بر اساس ویژگی‌های بیمار، اثربخشی، عوارض و شرایط بالینی تأکید دارند.

دفترچه ثبت سردرد چه کمکی می‌کند؟

یکی از ابزارهای ساده و مفید برای ارزیابی میگرن، ثبت حملات سردرد است.

بیمار می‌تواند تاریخ شروع سردرد، مدت آن، شدت درد، علائم همراه، داروهای مصرف‌شده، عوامل احتمالی تحریک‌کننده و پاسخ به درمان را یادداشت کند.

این اطلاعات در مراجعه پزشکی می‌تواند به تشخیص الگوی سردرد و ارزیابی پاسخ به درمان کمک کند.

آیا هر سردردی میگرن است؟

خیر.

سردردها انواع مختلفی دارند و علاوه بر میگرن، سردرد تنشی، سردردهای خوشه‌ای و انواع مختلف سردردهای ثانویه نیز وجود دارند.

حتی در افرادی که سابقه میگرن دارند، تغییر قابل توجه در الگوی سردرد باید مورد توجه قرار گیرد.

بنابراین بهتر است به جای تمرکز صرف بر شدت درد، به الگوی سردرد، علائم همراه، دفعات حمله و تغییرات جدید توجه شود.

جمع‌بندی:

میگرن یک اختلال نورولوژیک قابل تشخیص و درمان است، اما تشخیص آن فقط بر اساس اینکه «سر درد شدید است» انجام نمی‌شود.

شرح حال دقیق، شناخت الگوی حملات، بررسی علائم همراه و در صورت نیاز معاینه و بررسی‌های تکمیلی، پایه تشخیص صحیح هستند.

اگر سردردها مکرر شده‌اند، عملکرد روزانه را مختل می‌کنند یا الگوی آنها تغییر کرده است، ارزیابی توسط پزشک می‌تواند به تشخیص دقیق‌تر و انتخاب درمان مناسب کمک کند.

منابع:

* International Headache Society. International Classification of Headache Disorders, 3rd edition (ICHD-3).

* Diagnosis and management of migraine in ten steps. Consensus Statement endorsed by the European Headache Federation and European Academy of Neurology.

* Evidence-based guidelines for the pharmacological treatment of migraine, 2025.

درباره نویسنده:

دکتر محمدحسین صفاری محمدآبادی، متخصص مغز و اعصاب و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی است. زمینه‌های فعالیت علمی و بالینی ایشان شامل نورولوژی، بیماری ام‌اس، میگرن و اختلالات سردرد است.