ویرگول
ورودثبت نام
Alireza Pilehforooshha
Alireza Pilehforooshhaبمان برای کسی که میداند معنی ماندن را
Alireza Pilehforooshha
Alireza Pilehforooshha
خواندن ۷ دقیقه·۲ ماه پیش

تاریخچه پول

سکه ۵ سنت تصویر ملکه الیزابت سال ۲۰۰۱
سکه ۵ سنت تصویر ملکه الیزابت سال ۲۰۰۱

  • تاریخچه پول؛ منشا پول و سیر تکامل آن در جهان

تاریخچه پول؛ منشا پول و سیر تکامل آن در جهان

آشنایی با تاریخچه پول، درک بهتری از این ابزار که تمام زندگی ما را تحت تاثیر قرار داده است، به دست می‌دهد. اینکه مخترع پول کیست؟ و یا اینکه دقیقا از چه زمانی استفاده از اسکناس‌‌ و سکه در جهان رایج شد، از زمره سوالاتی هستند که در این مقاله به آنها پاسخ خواهیم داد.

در ادامه، چگونگی سیر تحول پول از سکه‌های ضرب شده ابتدایی تا اسکناس‌ها و حتی ارزهای دیجیتال را دنبال خواهیم کرد تا متوجه شوید بشر چگونه از یک سیستم ساده مبتنی بر مبادله کالاها به سیستم مالی پیچیده امروزی با چندین ارز مختلف در جهان رسیده است. جهت خرید اسکناس و سکه به شهر پول مراجعه کنید

پول چیست؟

پول، ابزاری است که افراد یک اقتصاد از آن برای خرید کالاها یا خدمات استفاده می‌کنند. همه شما روزانه با پول و ارزش آن سروکار دارید، بنابراین شاید تاکنون به مفهوم پول و تاریخچه پیدایش آن توجه نکرده باشید اما یک لحظه فرض کنید پول اصلا وجود ندارد!

اگر پول وجود نداشت، چه می‌شد؟

اگر پول وجود نداشت، بایستی به مبادله کالا به کالا ادامه می‌دادیم. فرض کنید یک تعمیرکار ماشین به تخم‌مرغ نیاز دارد. بنابراین او باید کشاورزی را پیدا کند که مرغ و تخم‌مرغ پرورش می‌دهد. البته تنها یافتن کشاورز کافی نیست چون این کشاورز باید ماشینِ مشکل‌داری داشته باشد تا تعمیرکار و کشاورز بتوانند خدمات و کالای خود را با یکدیگر مبادله کنند.

البته مشکل به همین جا ختم نمی‌شود چون حتی اگر تعمیرکار و کشاورز بر سر ارزش نوع خدمت و میزان تخم‌مرغ معادل آن به توافق برسند، در صورتی که مُزد تعمیرکار، معادل تعداد زیادی تخم‌مرغ شود و او نتواند از همه‌ی آنها استفاده کند، چه می‌شود؟

مشکلاتی از این دست بسیارند و احتمالا شما تا بدینجا به اهمیت پول به عنوان ابزار اندازه‌گیری ارزش، پی برده‌اید. حال بهتر است از طریق مبحث بعدی یعنی تاریخچه پول، به درک جایگاه این ابزار در اقتصاد و زندگی روزمره بپردازیم.

سیر تحول پول؛ بررسی تاریخچه پول از منظر ماهیت

در این قسمت بحث تاریخچه پول را با توجه به ماهیت ابزارهایی که در گذشته از آنها به عنوان پول استفاده می‌شد را بررسی خواهیم کرد.

۱- مبادله کالا به کالا

در گذشته بسیار دور، مردم از مبادله کالا به کالا (Bartering) بدون داشتن یک معادل ارزشی استفاده می‌کردند. برای مثال یک ماهیگیر، ماهی اضافه خود را با گندمِ یک کشاورز مبادله می‌کرد. قبایل بین‌النهرین اولین کسانی بودند که در ۶۰۰۰ سال پیش از میلاد مسیح از این سیستم استفاده کردند.

۲- پول کالایی

پول کالایی (Commodity money)، کالاهایی بودند که به دلیل کاربرد بیشتر در جوامع، به عنوان پول یا ابزاری جهت سنجش ارزش سایر کالاها از آنها استفاده می‌شد. از جمله‌ی این کالاها می‌توان به گاو و نمک اشاره کرد.

۳- فلزات

پس از کشف فلز، بشر از آن برای ساخت ظروف، زیورآلات و ابزارهای جنگی استفاده کرد. از آنجایی که فلز قابلیت تقسیم شدن و جابه‌جایی داشت، از آن به عنوان پول استفاده شد. البته در ابتدا وزن فلز و میزان خلوص آن را برای تجارت اندازه‌گیری می‌کردند اما بعدها که پول فلزی به شکل سکه ضرب شد، شکل و وزن یکسانی یافت و به معادلی برای مقدار مشخصی از ارزش تبدیل شد.

جهت تهیه سکه قدیمی به شهر پول مراجعه کنید و کلکسیونی عالی تهیه کنید

۴- طلا و نقره

طلا و نقره از دیگر ابزارهای رایج تجارت در گذشته بسیار دور بودند. با ضرب اولین سکه‌های طلا و نقره در قرن ششم پیش از میلاد، مردم توانستند به معیار نسبتا مناسبی برای خرید کالاها و خدمات دست پیدا کنند.

۴- اسکناس (پول کاغذی)

با ظهور سیستم بانکداری و ارائه رسید کاغذی در برابر طلا و بالعکس، اسکناس یا پول کاغذی که به شکل امروزی با آن سروکار داریم، به وجود آمد.

تاریخچه پول در جهان

اگر بخواهیم به شکل مختصر و مفید تاریخچه پول به زبان ساده را توضیح دهیم بایست از ذکر انواع کالاهای مبادله‌ای خودداری کرده و فقط به سکه‌های طلا، اسکناس‌ها و مسکوکات فلزی بپردازیم.

۱- نشانه‌های اولین سکه‌های ضرب شده

به نقل از وبسایت دانشگاه کمبریج و به نقل از مطالعاتی که در سال ۲۰۲۱ انجام شده، علائم اولین سکه‌های ضرب شده در جهان در سال ۷۷۰ قبل از میلاد در کشور چین شناسایی شده است.

۲- نشانه‌های اولین پول کاغذی چاپ شده

علاوه بر این، آثار اختراع سیستم پول کاغذی در چین در سال ۷۰۰ قبل از میلاد مسیح نیز مشاهده شده است.

۳- اولین پول جهان (سکه)

در۶۰۰ سال قبل از میلاد مسیح، اولین پول رسمی جهان در قالب سکه‌هایی از جنس ترکیب طلا و نقره در کشور لیدیه (تمدن باستانی در غرب آناتولی) ضرب شد. لیدیه توانست با استفاده از این واحد پول، تجارت داخلی و خارجی را افزایش داده و به یکی از ثروتمندترین کشورهای آسیای صغیر تبدیل شود.

۴- سفته؛ زمینه‌ساز ظهور پول کاغذی

در قرن هفتم میلادی، بازرگانان چینی استفاده از آنچه که ما امروزه به آن سفته می‌گوییم، را آغاز کردند. دشواری حمل سکه‌های طلا و احتمال دزدیده شدن آنها در سفر دو دلیل عمده چاپ پول در آن زمان بود. چینی‌ها، سکه‌های طلای خود را به یک شخص یا نهاد مورد اعتماد می‌سپردند و به جای آن رسیدی که مقدار طلای آنها را در آن نوشته شده بود را برای معامله کردن استفاده می‌کردند.

۵- اولین پول کاغذی جهان

 دولت چین که به مزایای اقتصادی چاپ پول پی برده بود، اولین کشوری بود که در قرن دهم میلادی چاپ اولین پول کاغذی در جهان را به صورت انحصاری آغاز کرد و در اواخر قرن دوازدهم میلادی بود که قابلیت تبدیل پول را به حالت تعلیق درآمد.

۶- چاپ اسکناس توسط بانکها

بسیاری از کشورهای اروپایی تا قرن ۱۶ میلادی همچنان از سکه‌های ضرب شده به عنوان پول استفاده می‌کردند. در نهایت بانکها، اسکناس‌های کاغذی را چاپ کرده و از آنها برای خدمات‌دهی به سپرده‌گذاران و وام‌گیرندگان استفاده کردند. در نتیجه مردم می‌توانستند با این پول کاغذی به خرید کالاها و خدمات بپردازند و با پس دادن اسکناس‌‌ به بانک نیز، طلا یا نقره معادل آن را دریافت کنند.

۷- استفاده از پول در خارج از کشور

اولین شکل صادرات پول توسط فرانسه به کشور مستعمره‌اش (کانادا) در سال ۱۶۸۵ انجام شد. در واقع دولت‌های استعماری از IOU‌ها (نوعی سند که نشان‌دهنده بدهی است) استفاده می‌کردند. برای مثال سربازان فرانسوی در کانادا از کارت‌های بازی که مهر دولت فرانسه را بر خود داشت، به جای پول نقد استفاده می‌کردند.

۸- استاندارد طلا

در دهه ۱۸۷۰ استاندارد طلا شکل گرفت. بر اساس این استاندارد، هر کشور مجاز به چاپ پول به اندازه مقدار ذخایر طلای موجود در کشور خود بود.

۹- پول بدون پشتوانه

در سال ۱۹۷۱، آمریکا اعلام کرد که دلار دیگر به پشتوانه طلا چاپ نخواهد شد. از آن موقع تاکنون کشورها بدون پشتوانه طلا یا نقره، به چاپ پول می‌پردازند. این قضیه، مفهومی به نام پول بدون پشتوانه یا فیات (Fiat Currency) را به وجود آورده است.

پولی که ما در روزمره با آن سروکار داریم از دلار و یورو گرفته تا ریال ایران، از نوع فیات است. با این حال حاضر پشتوانه پول کاغذی در زمان حاضر، اقتصاد کشور صادرکننده و میزان عرضه و تقاضا برای آن است.

۱۰- پول الکترونیکی

در اواخر قرن بیستم ما شاهد مفهوم دیگری از پول به نام پول الکترونیکی بودیم. کارت بانکی (Debit Card) که با استفاده از به خرید کالاها می‌پردازید، نمونه‌ای از پول الکترونیکی است. از دیگر نمونه‌های آن می‌توان به دِبیت کارت (Credit card)، پی پال، وبمانی و ... اشاره کرد.

۱۱- ارز دیجیتال

در اوایل قرن بیست و یکم بود که رمزارزها به وجود آمدند. رمز ارزها نیز نوعی پول است که با استفاده از پروتکل‌های رمزنگاری شده، طراحی شده است. با این حال، ارز دیجیتال هنوز نتوانسته همچون ارز فیات یا همان پول کاغذی در جوامع برای خرید و فروش کالاها و خدمات استفاده شود.

ظهور انواع ارزهای کاغذی در جهان

در ادامه مبحث تاریخچه پول در جهان باید به چاپ پول کاغذی توسط کشورهای اروپایی اشاره کرد. رواج پول کاغذی، تجارت بین‌المللی را گسترش داد و بازرگانان با خرید ارز کاغذی کشورهای دیگر به تجارت پرداختند. خرید و فروش ارز کشورهای خارجی منجر به تشکیل بزرگترین بازار مالی در جهان شد.

تاریخ‌نگاران از این دوره با عنوان «جنگ ارزی» یاد می‌کنند چرا که در این مبادله جهانی، ارزش ارز کاغذی هر کشوری که ثبات بیشتر و وضعیت اقتصادی بهتری داشت، بیشتر بود.

تاریخچه پول در ایران

قبل از انتشار اسکناس در ایران، انواع سکه‌ها با نام‌های مختلف به عنوان پول، استفاده می‌شده است.

۱- دریک؛ هخامنشیان

دریک، سکه‌ای از جنس طلا بود که روی آن نقش یک کماندار حکاکی شده بود.

۲- پشیز؛ ساسانیان

پشیز، به سکه‌های مسی و برنزی گفته می‌شد که معادلِ درصدی از واحد پولی «درم» بود.

۳- دینار؛ ساسانیان

دینا یا دنار، سکه‌ای از جنس طلا بود که بعدها به زبان عربی وارد شد.

۴- محمودی؛ غزنویان

واحد پولی ایران در زمان سلطان محمود غزنوی، «محمودی» بود.

۵- چاو؛ ایلخانیان

اولین پول کاغذی ایران، چاو بود که با حمله مغول‌ها و تسلط به ایران، تولید شد. جالب است بدانید که اولین اسکناس ایرانی در شهر تبریز و در مکانی به نام «چاوخانه» چاپ می‌شد.

پولتاریخچه پولاسکناس
۷
۰
Alireza Pilehforooshha
Alireza Pilehforooshha
بمان برای کسی که میداند معنی ماندن را
شهر اسکناس و پول
شهر اسکناس و پول
تاریخچه اسکناس و سکه در تاریخ آغاز تمدن در دنیا و انواع سکه و اسکناس های قدیمی و ارزش مند ایرانی و خارجی
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید