خیلی از دوستان که تازه میخوان سمت برنامه نویسی اندروید بیان، بعد یه جستجوی ساده به این نتیجه میرسن که منابع و مقاله های زیادی تو اینترنت موجوده و هرکدوم هزاران خط درباره "چگونه و از کجا برنامه نویسی رو شروع کنیم؟"، نوشتن. مشکل اکثر این مقاله ها اینه که نمیشه بعد خوندنش به یه نتیجه کلی رسید و مجبورین برین سراغ چنتا مقاله دیگه.
برا همین تو این مقاله سعی کردم برا کسایی که میخوان این مسیر رو انتخاب کنن، یه سری نکات مفید بنویسم تا بتونن به یه نتیجه اولیه برسن. همچنین سعی کردم این مقاله، بیشتر بخش های لازم رو پوشش بده و در عین حال زیاد زمان بر نباشه.

سامان ستاری هستم، متولد سال 71. مدرک کارشناسی مهندسی مکانیک دارم ولی از بچگی علاقه زیادی به برنامه نویسی داشتم (بماند که چرا کلا رشته مرتبط نرفتم). حدود 4 سال سابقه برنامه نویسی اندروید دارم و قبل از اون با چند زبان برنامه نویسی دیگه مثل CPP، Basic، VisualBasic و... کار کردم.
از این لینک میتونین رزومه مرتبطم با برنامه نویسی اندروید رو مشاهده کنین.


قبل از اینکه خود برنامه نویسی رو شروع کنین باید کار رو برای یه پایه قوی فراهم کنین:
ساختمان داده: از بنیادیترین مباحث مورد نیاز جهت یادگیری و درک بسیاری از مفاهیم عمده در علوم رایانه است.
الگوریتم: روشی گام به گام برای حل مسئله است. مفهوم الگوریتم را معمولاً با تشبیه به دستور آشپزی توضیح میدهند. مثلاً اگر بخواهیم آبگوشت درست کنیم (عمل مورد نظر) با فرض اینکه مواد خام را داریم (حالت اولیه) مراحل مشخصی را باید طبق دستور آشپزی طی کنیم (دستورالعملها) تا به آبگوشت آماده (حالت پایانی) برسیم.
ساختمان داده روشهای ذخیره دادهها در کامپیوتر با هدف دسترسی آسان تر و بهینه تر هست در حالیکه الگوریتم روشی به منظور حل مسئله به وسیله کامپیوتر هست.
در کل اگه میخواین این پیش نیاز رو جدی نگیرین (میدونم الان خیلیاتون این فکر رو میکنین D: )، حداقل براش یه جزوه کوتاه پیدا کنین و از روش رد نشین. به عنوان یه نکته کلی اگه مبحث الگوریتم رو یاد بگیرین و بتونین مسائلشو حل کنین، مطمئن باشین یادگیری همه زبان های برنامه نویسی براتون خیلی آسون خواهد بود. ولی اگه نتونستین تو این بخش موفق بشین کلا سمت برنامه نویسی نیاین چون احتمالا استعداد برنامه نویسی رو ندارین (از نظر من برنامه نویسی مثل هنر طراحی، استعداد میخواد و هرکسی نمیتونه با تلاش زیاد برنامه نویس ماهری بشه).
به عنوان سورس های فارسی من اینارو خوندم و بنظرم خوبن:



میرسیم بجایی که همیشه اونایی که میخوان برنامه نویسی اندروید رو شروع کنن به مشکل برمیخورن. سوالاتی از قبیل "از کدوم زبان برنامه نویسی استفاده کنم؟". خب بسته به توضیحاتی که خواهم داد میتونین یکی از روش های زیر رو انتخاب کنین:
البته روش های دیگه ای هم موجودن (مثل B4A - PhoneGap - AS+NDK - Corona و ...) ولی بخاطر دو دلیل عمده ( مورد اول خیلی خیلی خیلی مهمه) زیر سراغشون نرین کلا:

خب بریم سراغ تک تک زبان ها و ابزارهای برنامه نویسی اندروید:

اندروید استودیو
از بین 5 تا از ابزارها و فریمورک هایی که بهتون معرفی کردم، اندروید استودیو بیشترین جامعه رو داره. به عنوان ابزار رسمی توسعه اپلیکیشن اندروید، توسط گوگل (که صاحب اندروید هم هست) معرفی شده و فک کنم همین به اندازه کافی دلیل قانع کننده ای برای انتخابش باشه. اندروید استودیو ابزار زیادی رو جهت راحتی و توسعه کد در اختیارتون قرار میده و خیلی بیشتر با پلتفرم اندروید مچ هستش. همچنین این نرم افزار بر پایه IntelliJ IDEA هستش که یکی از قوی ترین محیط های برنامه نویسی برای جاوا هست.
اما مشکلاتی که باهاش خواهید داشت: تنها برای ساخت اپ های اندروید کاربرد داره و نمیتونین باهاش اپلیکیشن های کراس پلتفرم (Cross-Platform) بسازین که همزمان توی پلتفرم های دیگه ای مثل iOS کار بکنن. مصرف رم خیلی بالایی داره و حافظه زیادی هم لازم داره. برا همین اگه سیستمتون ضعیفه جز اعصاب خورد کنی چیزی براتون باقی نمیمونه. ممکنه در بارهای اول، نصب و آپدیتش براتون به یه دردسر جدی تبدیل بشه.

اگه انتخابتون اندروید استودیو هست، برای یادگیری اول سر برین سراغ آموزش های مبتدی تا متوسط جاوا. به عنوان سورس فارسی من خودم آموزش های سکان آکادمی رو دیدم که استادش آقای بهزاد مرادی هستن و بنظرم برای کسی که تازه میخواد بره سراغ برنامه نویسی خیلی خوبن. به عنوان سورس انگلیسی هم آموزش های ویدیویی کانال Slidenerd توی یوتیوب که مدرسش آقای ویوک رامش هست عالین. اینم لینک هاش: Java Unleashed و Object Oriented Java
همینکه مباحث جاوا (یادگیری متغیرها، حلقه ها، عبارت های شرطی و مفاهیم شی گرایی) رو یاد گرفتین، برین سراغ نصب اندروید استودیو و شروع کنین به یادگیری خود اندروید. برای سورس فارسی متاسفانه سورسی که رایگان باشه من نمیشناسم، البته آموزش رایگان زیاد هست و شاید چنتاشون هم خیلی خوب باشن ولی متاسفانه من نمیشناسم. ولی آموزش سون لرن که مدرسش آقای سعید شاهینی هست بنظرم خیلی خوبه (با اینکه خودم ندیدم ولی تعریفشو شنیدم). سورس انگلیسی خوب خیلی زیاده خوشبختانه (ولی متاسفانه اکثرا یا تحریمیم یا *یلتر و باید از قند شکن استفاده کنین). سایت یوداسیتی و سایت رسمی اندروید بهترین سورس ها هستن. این آموزش هم از سایت یودمی خیلی خوبه و جدید. توی یوتیوب هم آموزش های رایگان خوبی هست مثل : Android development tutorial series 2018 و Android App Development for Beginners Playlist

کاتلین یا جاوا؟
بنظر من حتما بعد اینکه زبان جاوا رو یاد گرفتین و تونستین باهاش چنتا اپ متوسط و نیمه حرفه ای طراحی کنین، بلافاصله سوییچ کنین به زبان کاتلین. اکثر دوستان فکر میکنن که باید بین این دو یکی رو انتخاب کنن ولی بنظر من تنها انتخاب کاتلین هست. زبان کاتلین مزیت های خیلی زیادی نسبت به جاوا داره: کدهای کمتر و خواناتر، سازگاری کامل با جاوا (میتونین یه جای از اپ رو کامل با جاوا بنویسین و جای دیگه رو با کاتلین) و خیلی دلایل دیگه که توضیح دادنشون بدلیل مورد "7 شفاف سازی"، فایده ای نداره. تنها بعد از یادگیری کاتلینه که میفهمین زندگی با جاوا چقدر عذاب آور بوده براتون. حالا شاید براتون سوال باشه پس چرا از همون اول شروع نکنم به یادگیری کاتلین بجای جاوا :| ؟؟؟ علت اصلیش باز برمیگرده به جامعه برنامه نویسان. اکثر کتابخونه ها، آموزش ها و سوال و پاسخ ها با زبان جاوا توضیح داده شده ان. حتی کتابخونه های جدید خود گوگل که پیشنهاد میکنه بریم سمت کاتلین. اگه شما نتونین معادل کد جاوا رو تو کاتلین بفهمین، مطمئنا به مشکل برخواهید خورد. برا همین دونستن جاوا قبل از کاتلین ضروریه به همون اندازه که سوییچ کردن به کاتلین بعد از یادگیری جاوا ضروریه.
فعلا سورس فارسی خیلی خوب برای کاتلین من ندیدم ولی تعریف آموزش های آقای مهرداد دولتخواه رو شنیدم، اینم لینکش. سورس انگلیسی خوب بخوام معرفی کنم، من خودم کاتلین رو با این آموزش شروع کردم: Learn Kotlin in one video که تو یه ساعت اومده و کاتلین رو یاد داده (برا کسایی که جاوا بلدن و زیاد کار کردن همین کافیه برا شروع D: ). همچنین آموزش های رسمی خود کاتلین به نظرم خیلی عالین. اینم یه آموزش خوب از سایت یودمی.
بعد اینکه مراحل بالا رو طی کردین دیگه کاملا آماده نوشتن اپلیکیشن های نیمه حرفه ای هستین و بقیه راه رو خودتون میتونین پیدا کنین تا به یه برنامه نویس حرفه ای اندروید تبدیل بشین (چیزایی از قبیل یادگیری معماری اپلیکیشن، نوشتن تست برای اپلیکیشنتون دیزاین پترن ها، برنامه نویسی Reactive و ...)

ری اکت نیتیو
مزیت اصلی که برنامه نویسا سمت این فریمورک میرن کراس پلتفرم بودنش هست. یعنی کد رو یه جا مینویسن بعد برا پلتفرم Android و iOS و... خروجی میگیرین. شرکت های زیادی هم الان دنبال برنامه نویسای ری اکت کار میگردن. جامعه زیادی هم داره و میتونین آموزش های زیادی راجبش پیدا کنین. مزیت مهم دیگش اینه که چون زبان این فریمورک جاوا اسکریپت هست(شباهت جاوااسکریپت با جاوا تقریبا مثل شباهت فرشته هست به فرش :|، ینی فقط اسمشون شبیه همه)، راحت تر میتونین سمت برنامه نویسی وب هم برین و یا اینکه اگه قبلا جاوا اسکریپت کار کردین راحت تر میتونین سمتش بیاین. همچنین برا کار باهاش به سیستم قوی نیاز ندارین و میتونین کدتونو با استفاده از نرم افزارهای ویرایش متن مثل Sublime ، VSCode و ... بزنین.
مطلب مهمی که در این زمینه باید بدونین اینه که زبان جاوااسکریپت بر خلاف زبان های جاوا و کاتلین، زبان وابسته به نوع نیست. این به این معنی هست که متغیرها در هر لحظه میتونین هر نوع مقداری داشته باشن و کامپایلر هیچ کمکی نمیتونه بهتون بکنه. به زبان ساده تر اگه هنگام کد زدن دقت کافی نداشته باشین (در صورتی که اولین بار میاین سمت برنامه نویسی مطمئنا این خطاها اتفاق میافتن)، پیدا کردن ارور و باگ (ایراد) اپلیکیشن براتون به یه چالش واقعی تبدیل میشه. به همین دلیل هم اکثر برنامه نویسایی که میرن سمت این فریمورک بنظرشون کار باهاش، خیلی سخته.
اگه انتخاب شما ری اکت نیتیو هست، ابتدا باید آشنایی ساده ای با HTML و CSS داشته باشین و بعدش برین سراغ یادگیری JavaScript. بعد از اون باید زبان ES6 رو یاد بگیرین که زبان اصلی React هستش (به زبان ساده همون جاوااسکریپت هست با یه سری تغییرات). سپس برین سراغ یادگیری Redux و در نهایت React Native
به عنوان منبع انگلیسی بنظرم دوتا آموزش براتون کافیه. یکی آموزش React+Redux هست که توسط مدرس Maximilian Schwarzmüller (یه مدرس آلمانی که به نظرم نظیر نداره) تهیه شده. اینم لینک آموزش ولی متاسفانه آموزش پولی هست. و بعدش یادگیری React Native که آموزش های Caster رو من در این زمینه دیدم و عالین (متاسفانه پولین ولی ارزش هزینه کردن رو دارن)

فلاتر
مانند ری اکت نیتیو، فریمورکی برای ساخت اپلیکیشن های کراس پلتفرم هست، با تفاوت اینکه زبان برنامه نویسیش Dart هست. همچنین بخاطر جدیدتر بودنش جامعه کمتر و پایداری کمتری نسبت به ری اکت نیتیو داره. از جمله مزایای این فریمورک نسبت به ری اکت نیتیو، پرفورمنس بیشتر و داکیومنتیشن قویترشه.

زامارین
این فریمورک هم مثل ری اکت نیتیو و فلاتر کراس پلتفرم هست. بنظرم تنها دلیلی که برنامه نویسا میرن سراغش استفاده از زبان #C هست. زبان #C واقعا زبان قدرتمندیه و کسایی که از قبل باهاش آشنایی دارن میتونن ازش براحتی استفاده کنن. همچنین زامارین با سایر تکنولوژی های مایکروسافت مچ هست (مثل Net.) که باعث میشه حتی بعضی شرکت های بزرگ برن سمتش. ولی تعداد کتابخانه های کمتری داره و همچنین جامعه کمتری هم نسبت به اندروید استودیو و ری اکت نیتیو داره.
برای شروع اول زبان #C رو یاد بگیرین. سورس فارسی بهترینش آموزش های آقای مهرداد نادری هستش. (البته مثل اینکه به درخواست خودشون لینک های دانلود رو برداشتن و دارن خودشون یه سایت آموزشی میسازن تا فایلاشونو اونجا آپلود کنن. ولی باز با جستجو شاید تونستین پیدا کنین آموزشاشو). بعد یادگیری اصول و پایه زبان سی شارپ، برین سمت زامارین و آموزش برنامه نویسی اندروید با زامارین.

یونیتی
در نهایت اگه انتخابتون توسعه بازی های موبایل هست، برین سمت یونیتی، که هم کراس پلتفرم هستش، هم زبان قدرتمندی داره (#C) و هم موتور قدرتمندی. موتورهای دیگه ای هم برای بازی سازی وجود دارن ولی یونیتی در قسمت بازی سازی "موبایل" بیشترین جامعه و استفاده رو داره.

اگه نگاه کنین شما باید بین "اپ سازی" (منظور از اپ سازی هر نرم افزاری که بازی نباشه) و "بازی سازی" یکی رو انتخاب کنین. انتخاب بین بازی سازی و اپ سازی کار راحتیه و نیاز به توضیح اضافی نیست. اما اگه میخواین اپلیکیشن بسازین، باید بین "کد نیتیو" (با ری اکت نیتیو اشتباه نگیرین، منظور از نیتیو زبان نیتیو اندروید که جاوا/کاتلین هست) و "کراس پلتفرم" یکی رو انتخاب کنین. برا همین یه توضیح مختصر راجب کد نیتیو و کراس پلتفرم میدم:
نیتیو یا کراس پلتفرم؟
خب همونطور که توضیح دادم با استفاده از کراس پلتفرم میتونین یه جا کد بزنین و توی چند پلتفرم مثل Android و iOS اجرا کنین. این کار به نظر خیلی عالی میاد، چون باعث میشه منابع کمتری استفاده بشه (چه از نظر زمانی و چه از نظر انسانی). برای همین هم مخصوصا شرکت های کوچیک و استارت آپ ها دنبال برنامه نویسای کراس پلتفرمن. ولی یه سری معایب هم بدنبال داره.

مطمئنا میدونین که هر دو پلتفرم برای خود یه سری دستورالعمل (Guideline) برای طراحی رابط کاربریشون دارن. Human Interface برای iOS و Material Design برای Android. برای همین شما نمیتونین همزمان اصول طراحی مربوط به هردو رو رعایت کنین. این مشکل میتونه مرتفع تر هم بشه. باتوجه به اینکه شرکت اپل دسترسی محدودتری به سیستم رو در اختیار برنامه نویس و کاربر قرار میده، در حالیکه سمت اندروید آزادی بیشتری نسبت به iOS هست و برای همین باید هنگام کدنویسی محدودیت های هردو پلتفرم رو در نظر گرفت.
مطلب مهم دیگه اینه که هرچقدر هم فریمورک های کراس پلتفرم بخوان موارد استفاده رو هندل کنن، نمیتونن همه شونو پوشش بدن و نیاز به ماژول های نیتیو دارن که توسط جاوا/کاتلین نوشته شده(به عنوان مثال پوش ناتیفیکیشن، ماژول دوربین و...) و باید کدشون رو به اونا لینک کنن، به عبارت ساده تر کسی که ری اکت نیتیو کار میکنه بهتره قبل از اون با کدهای نیتیو هردو پلتفرم آشنایی داشته باشه تا بتونه همچین مشکلاتی رو رفع کنه. برا همین بنظرم برای کسی که تازه میخواد وارد دنیای برنامه نویسی موبایل بشه و با کدهای نیتیو پلتفرم ها آشنایی نداره، خوب نیست.
چند نکته هم هست که به نظرم اگه در طول یادگیری و کد نویسی تون رعایت کنین، خیلی موفق تر خواهید شد.
یه سری از دوستان هم بعد از مطالعه همه موارد فوق احتمالا یه سری سوالا داشته باشن که من اونارو اینجا قرار میدم.
سوال) من سنم x هست. بنظرتون میتونم برنامه نویسی اندروید انجام بدم؟
پاسخ) برای همچین چیزی نمیشه بازه دقیق گفت. ولا من خودم از سن 12 سالگی برنامه های خیلی ساده تو QBasic مینوشتم (البته داداش بزرگم یادم میداد). همچنین دو نفر از دوستان که 16 ساله و 38 ساله هستن رو میشناسم که کمتر از یه ساله شروع کردن به برنامه نویسی اندروید و اپ های نسبتا خوبی هم نوشتن.
سوال) چقدر طول میکشه تا برنامه نویس در سطح x بشم؟
پاسخ) این سوال کلا از پایه غلطه. این که چه مدت طول میکشه، به عوامل زیادی بستگی داره، اینکه هر روز چقدر وقت میزارین، اینکه استعدادتون در زمینه برنامه نویسی چقدره، اینکه قبلا برنامه نویسی انجام دادین و ... احتمالا قبل از این هم تو نت جستجو کردین و همچین چیزایی هم دیدین: "یادگیری جاوا در 60 دقیقه"، "یادگیری فلان در 30 روز". بنظرم برای اینکه در زمینه برنامه نویسی اندروید به حداقل مهارت برسین حداقل یک سال باید وقت بزارین (منظورم این نیس که بعد یه سال تازه میتونین اپ بسازین). البته یه سالی ک گفتم، بازم بستگی داره به عواملی که بالا اشاره کردم ولی قطعا تو 30 روز برنامه نویس نمیشین و اگه همچین چیزی در نظر دارین همین الان کنار بکشین.
سوال) چقدر میتونم درآمد داشته باشم؟
پاسخ) اگه طرح خودتون رو داشته باشین و بتونین ایده های خودتونو عملی کنین، این سوال جواب دقیقی نخواهد داشت. ولی اگه دنبال استخدام تو شرکت خاصی هستین، الان حقوق برنامه نویسای جونیور اندروید (مبتدی تا متوسط) چیزی حدود ماهی 800 تومن تا 3 میلیون تومن هست و حقوق برنامه نویسای سنیور (متوسط تا حرفه ای) چیزی حدود ماهی 3 میلیون تومن تا 10 میلیون تومن هست.
خب اگه تمامی مطالب رو مطالعه کردین به این نتیجه خواهید رسید که از نظر من بهترین راه بعد از یادگیری الگوریتم، شروع برنامه نویسی با زبان جاوا و همزمان یادگیری زبان انگلیسی هست (اگه در این بخش ضعیف باشین). علت اینکه من همون اول نیومدم و بگم برین سراغ جاوا این بود که شما در مورد هرکدوم از فریمورک ها و ابزارها یه سری اطلاعات کسب کنین و بدونین برای چی دارین از اندروید استودیو استفاده میکنین.
خوشحال میشم برای بهبود این مطلب نظراتتونو بدونم :)