فکر میکنم اگر نامه نوشتنم را جدی میگرفتم جراح خوبی میشدم، همانطور که نقاشی، نگاشتش را جدی گرفت و معمار شد...
نامه به خودم مینویسم... قمارباز ها از این کار ها میکنند...
من قمارباز خوبی نیستم؛ اگرچه عمده قمارهای زندگیام را در قلمرو عواطف انجام دادهام و اغلب نیز باختهام... البته از باخت بیزار نیستم؛ مسئله این است که واقعیت، پس از بعضی کلمات، بوی خون میگیرد و لبههای تیزش را چنان به تن آدمی میکشد که دیگر نمیتواند نسبت خود را با خویشتن انکار کند. انگار هر شکست، پیش از آنکه چیزی را از من بگیرد، پردهای را از روی چیزی برمیدارد که ترجیح میدادم نبینم. هنوز نمیدانم نام این خصلت چیست، مهربانی، هراس از تنهایی، تقدم بخشیدن به یک توهم، ساختن آشیانهی گنجشکی بر دهانهی آتشفشان، انتظار یا جنون؟ شاید مسئله اساساً نامگذاری نباشد؛ شاید آنچه در این میان تکرار میشود، نوعی ناتوانی در حفظ فاصلهی میان میل و واقعیت است؛ گویی هر بار پیش از آنکه جهان امکانی به من عرضه کند، من تمام هستی عواطفم را به وثیقه گذاشتهام...
گاهی آنچه آدمی را از پا درمیآورد، فقدان یک واقعه نیست، بلکه فروپاشیِ تصویری است که پیش از وقوع واقعه، با مصالحی بهغایت ناچیز در ذهن خود بنا کرده است. ما پیش از آنکه به جایی برسیم، بارها در آن قدم زدهایم؛ خیابانهایی را که هنوز ندیدهایم به خاطر سپردهایم، در کافههایی که هنوز ننشستهایم سکوت کردهایم و برای لحظههایی که هنوز نیامدهاند، خاطره ساختهایم. آینده، پیش از آنکه به شکل واقعیت بر ما ظاهر شود، در هیئتِ خاطرهای پیشاپیش زیسته، درون ما سکونت میکند... شاید به همین دلیل است که گاهی یک تعویق ساده میتواند چنین ویرانگر باشد... زیرا چیزی که به تعویق افتاده، صرفاً یک دیدن ساده نیست؛ شهری است که پیشتر در خیال فتح کرده بودیم و اکنون ناگهان از نقشهی جهان حذف شده است. در این لحظات، زمان دیگر خطی ممتد از گذشته به آینده نیست؛ به خرابهای بدل میشود که در آن، خاطراتِ اتفاقنیفتاده نیز همچون اشیای مدفون، حقِ سوگواری مطالبه میکنند...
در اقتصاد پنهانِ عواطف، هیچ میلی به اندازه میلی که هنوز نام خود را آشکار نکرده، در معرض آسیب نیست... میل، تا هنگامی که در قلمرو امکان باقی مانده، از نوعی مصونیت برخوردار است؛ میتواند بی آنکه با مقاومت جهان برخورد کند، هر صورتی به خود بگیرد. اما کافی است واقعیت، با بیاعتناییِ سرد و اداریِ خود، تاریخ دیگری را روی میز بگذارد تا تمام آن معماری نامرئی ترک بردارد... آن وقت آدمی درمییابد که خشمش شاید نه از امتناع دیگری، بلکه از کشف ناگهانیِ نامتقارن بودنِ دو جهان سرچشمه میگیرد... در یکی، لحظهای پیشاپیش به واقعهای یگانه بدل شده و در دیگری، هنوز باید جایی میان انبوهی از ضرورتها برای آن پیدا شود. این همان لحظه هولناکِ مواجهه با تفاوتِ شدتها است؛ جایی که درمییابیم آنچه برای ما به مرتبه یک رویداد ارتقا یافته، ممکن است برای دیگری هنوز در حد یک احتمال باقی مانده باشد...
بیگناهیِ آدمها هرگز به معنای فقدانِ جراحت نیست...
عجیبتر از خودِ فقدان، کوششِ پس از آن برای احضار دوباره چیزی است که هنوز اتفاق نیفتاده است... ناگهان نشانههایی ظاهر میشوند، از خیابانهایی سخن میرود که میتوانستند پیموده شوند، از مکانهایی که در خیال تصور شده بودند و از لحظههایی که گویا در غیاب واقعیت نیز حضوری داشتهاند. اما آیا بازسازیِ یک امکان، همان تحقق آن است؟ آیا میتوان با روایت کردنِ ویرانه، بنایی را که فروریخته دوباره برپا کرد؟ ذهنِ زخمی در این لحظات به کارآگاهی بدگمان شباهت دارد که حتی مهربانی را نیز به مثابه مدرک بررسی میکند؛ زیرا دیگر نمیداند با میلِ دیگری مواجه است یا با کوششی برای ترمیمِ تصویری که از خود در آینه دیگری دیده است. شاید این بدگمانی نیز خود صورتی از رنج باشد... (متاسفانه سواد من هم ته کشیده...) وقتی عاطفه به اندازهای جراحت برداشته که دیگر حتی قادر نیست تسلی را بی آنکه در آن ردّی از مصلحت بجوید، دریافت کند...
بعضی امکانها پیش از آنکه به واقعیت بدل شوند، میمیرند و مرگشان هیچ مراسمی ندارد؛ نه شاهدی دارند، نه تاریخی در تقویم و نه حتی حقی برای سوگواری. تنها ردّی از آنها در اشیای معمولی باقی میماند... در بلیتِ پاره شده، در روبانی که دیگر دلیلی برای پیچیدنش نیست، در گوشه ای که ناگهان از جغرافیای اشتیاق بیرون افتاده است... شاید تراژدیِ میل همین باشد که آدمی گاه نه از آنچه به دست نیاورده، بلکه از آنچه در خلوتِ خود با تمام جزئیات ساخته و دیگری حتی از وجودش خبر نداشته، عزادار میشود. با این حال، چیزی که بیش از همه آزارم میدهد، خودِ ازدسترفتن نیست؛ این است که ناگهان باید شاهدِ ابتذالِ چیزی باشم که در ذهن من تا مرتبه یک واقعه ارتقا یافته بود... باید تماشاگر باشم که چگونه اشتیاقی که تا چند ساعت پیش میتوانست مرا از جغرافیایم بکند، حالا در برابر چند ضرورتِ کاملاً موجه، چنین حقیر و بیدفاع به نظر میرسد...
شاید این خصلتِ رقتانگیزِ من باشد که به امکانها پیش از آنکه استحقاقشان را در واقعیت پیدا کنند، وفادار میشوم... اما این بار نمیخواهم برای نجاتِ تصویری که از چیزی در ذهنم ساختهام، به ویرانههایش گل بیاورم. بعضی چیزها را باید همانطور که هستند به خاک سپرد؛ بی آنکه با چند جمله دیرهنگام، منظره مرگشان را قابل تحمل کنیم. من از باختن بیزار نیستم؛ از این بیزارم که پس از باخت، مجبور شوم وانمود کنم هنوز چیزی برای بردن باقی مانده است و شاید بیرحمانهترین شکلِ بازگشت به خویشتن همین باشد... دیگر نخواستنِ چیزی که تا همین چند لحظه پیش، برای رسیدن به آن، حاضر بودی تمام فاصله میان خودت و جهان را نادیده بگیری...
ارادت
گنجشک