
مریم و آرش هر دو تحصیلات دانشگاهی داشتند. سالها با هم دربارهٔ فلسفه، ادبیات و معنای زندگی گفتوگوهای جدی کرده بودند و همیشه با نوعی غرور آرام میگفتند که «رشد فردی» برایشان بهاندازهٔ زندگی مشترک اهمیت دارد. شاید دقیقاً همین زبانِ رشد بود که تشخیصِ مسئله را برایشان دیرتر از دیگران ممکن کرد.
یک شب، بعد از مشاجرهای آرام اما طولانی، آرش گفت:
«تو برای اینکه رابطهمون خوب بمونه، تقریباً از همهچیز خودت میگذری. هر چیزی که من بخوام، تبدیل میشه به خواستهٔ مشترک. حتی وقتی با من مخالفی، چند دقیقه بعد طوری حرف میزنی که انگار اصلاً مخالفتی وجود نداشته.»
مریم مکث کرد. جوابی که داد، از جنس همان زبانی بود که هر دو سالها با آن زندگی کرده بودند:
«فکر میکردم این یعنی بالغشدن. اینکه دیگر فقط خودم را نبینم. فکر میکردم عشق یعنی از "من" عبور کنم و به "ما" برسم.»
آرش گفت:
«اما من نمیخوام با کسی زندگی کنم که برای ساختن "ما"، خودش رو از دست داده.»
سکوتی طولانی میانشان نشست؛ از آن سکوتهایی که در آن، دو نفر فرهیخته برای نخستینبار متوجه میشوند زبانِ فلسفیای که برای توصیف عشق ساختهاند، ممکن است چیزی را پنهان کرده باشد.
در جلسهٔ زوجدرمانی، درمانگر از آنها نخواست تصمیم بگیرند کدامیک درست میگوید. فقط پرسید:
«شاید مسئله این نباشد که باید بین "من" و "ما" یکی را انتخاب کنید. شاید سؤال دقیقتر این باشد: آیا رابطهٔ شما "من" را گسترش میدهد، یا بهتدریج آن را از شما میگیرد؟»
مریم پرسید:
«مگر این دو با هم فرق دارند؟»
درمانگر گفت:
«تفاوتشان شاید دقیقاً همانجایی باشد که شما آن را گم کردهاید. گاهی ما خودفراروی را با خودفراموشی اشتباه میگیریم. اینکه زندگی ما از مرز منافع فوری شخصی فراتر برود، میتواند بخشی از رشد باشد. اما اگر برای حفظ عشق، دیگر نتوانی بگویی "من چه میخواهم؟"، "با چه مخالفم؟" یا "کجا باید نه بگویم؟"، لازم است مکث کنیم و ببینیم چه اتفاقی برای موضع شخصی تو افتاده است.»
مریم گفت:
«یعنی فکر میکنی این چند سال، فقط یک خودفریبیِ زیبا بوده؟»
درمانگر سرش را تکان داد:
«نه. من چنین نتیجهای نمیگیرم. ممکن است میل تو به فراتر رفتن از خود، کاملاً واقعی بوده باشد. سؤال دیگری وجود دارد: آیا در این فراروی، هنوز جایی برای خودِ تو باقی مانده است؟»
مریم ساکت شد.
درمانگر ادامه داد:
«میتوانی دیگری را عمیقاً جدی بگیری و در عین حال، با او یکی نشوی. میتوانی عشق بورزی، بدون اینکه هر مخالفتی را خیانت به رابطه بدانی. میتوانی "ما" را بسازی، بدون اینکه برای ساختنش "من" را حذف کنی.»
چند هفته بعد، آرش دربارهٔ سفر کاریاش تصمیمی گرفت که مریم با آن موافق نبود. طبق عادت همیشگی، نخستین واکنش مریم این بود که مخالفتش را نرم کند. اما این بار مکث کرد.
بعد گفت:
«من هنوز فکر میکنم این تصمیم درستی نیست. میخواهم این را بگویم، حتی اگر تصمیم نهایی را تو بگیری.»
آرش چیزی نگفت.
مریم احساس کرد اضطرابی قدیمی درونش بالا آمده است؛ همان ترسی که سالها او را وادار کرده بود اختلاف را هرچه زودتر از میان بردارد.
آرش سرانجام گفت:
«میدونی... بخشی از من دوست داشت دوباره بگی "هر طور تو صلاح میدونی".»
مریم لبخند کوتاهی زد.
«بخشی از من هم دوست داشت همین کار رو بکنه.»
هر دو خندیدند؛ اما مسئله حل نشده بود.
آرش هنوز از تصمیمش مطمئن بود و مریم هنوز مخالف بود.
این بار، اما، هیچکدام برای از بین بردن اضطرابِ میانشان مجبور نبودند دیگری را تغییر دهند.
مریم بعدتر در جلسهٔ درمان گفت:
«عجیب بود. قبلاً فکر میکردم اگر مخالفت کنم، از تو دور میشوم. این بار هم اضطراب داشتم، اما فهمیدم میشود هم مخالف بود و هم ماند.»
درمانگر گفت:
«شاید این همان چیزی باشد که باید تمرین کنید. تمایزگذاری به این معنا نیست که دیگر اضطراب نداشته باشید یا همیشه مستقل بمانید. یعنی بتوانید در دلِ رابطه، موضع خودتان را حفظ کنید و در عین حال، پیوند را هم تحمل کنید.»
آرش پرسید:
«پس رشد رابطهای این نیست که "من" کمتر بشه؟»
درمانگر گفت:
«نه لزوماً. شاید رشد این باشد که "من" بتواند گستردهتر شود، بدون اینکه از بین برود. اینکه بتوانی جهان دیگری را وارد زندگی خودت کنی، بیآنکه برای این کار جهان خودت را انکار کنی.»
آن شب، مریم دوباره همان سؤال قدیمی را به یاد آورد؛ اما این بار آن را کمی تغییر داد.
نه:
«برای حفظ رابطه، از چه چیزی در خودم باید بگذرم؟»
بلکه:
«چگونه میتوانم خودم را گستردهتر کنم، بدون آنکه خودم را از دست بدهم؟»
شاید خودفرارویِ سالم نه در ناپدیدشدنِ «من» در «ما»، بلکه در تواناییِ ساختنِ «ما»یی باشد که در آن، «من» و «تو» همچنان قابلتشخیص، قابلشنیدهشدن و قادر به انتخاب باقی بمانند.
نه «من در برابر تو».
نه «منِ گمشده در ما».
بلکه:
«من و تو، در یک ما.»