مراجعی خانمی 30 ساله، مهندس الکترونیک و، مستقل و از نظر حرفهای موفق. ازدواج را میخواهد. نه از سرِ ترس از تنهاییِ صرف، نه برای آنکه زندگیاش را کامل کند؛ بلکه چون صمیمیت، همراهی و تشکیل خانواده بخشی اصیل از تصویری است که از زندگی مطلوب خود دارد.
خواستگار هم کم نبوده است؛ اما هیچکدام به رابطهای که بتواند در آن بماند و آیندهای بسازد، نرسیدهاند.
او در جلسهای میگوید:
«گاهی فکر میکنم شاید مشکل از من است. شاید اگر آدم بهتری بودم، تا حالا اتفاق افتاده بود.»
کمی مکث میکند و بعد آرامتر اضافه میکند:
«گاهی هم فکر میکنم شاید خدا اصلاً این را برای من نخواسته.»
این جمله برای درمانگر نقطهای مهم است؛ نه برای اینکه آن را رد کند، و نه برای اینکه فوراً با جملهای معنوی جایگزینش کند.
میپرسد:
«وقتی این فکر را باور میکنی، چه اتفاقی برایت میافتد؟»
مراجع پاسخ میدهد:
«احساس میکنم هم از خودم ناامید میشوم، هم از خدا. انگار باید بین این دو یکی را انتخاب کنم.»
در ادامه، بهتدریج روشن میشود که رنج او فقط «ازدواجنکردن» نیست. بخشی از آن دلتنگی برای رابطهای است که هنوز شکل نگرفته؛ بخشی سوگِ آیندهای است که سالها تصورش کرده؛ بخشی فشار پرسشهای خانواده و مقایسه با همسالان؛ و بخشی هم ترسی عمیقتر از اینکه مبادا سالهای انتظار، معنای زندگیاش را به تعویق انداخته باشند.
درمانگر بهجای آنکه او را به «پذیرش» سریع دعوت کند، کمک میکند این لایهها از یکدیگر جدا شوند.
آرامآرام میفهمد که دو جمله میتوانند همزمان درست باشند:
«من ازدواج را میخواهم.»
و:
«نباید ارزشمندی و معنای زندگیام را فقط به تحقق آن وابسته کنم.»
این تمایز ساده نیست.
گاهی تلاش میکند خود را با کار و موفقیت حرفهای آرام کند. کار برای او واقعاً ارزشمند است و بخشی از انرژی و خلاقیتش را در آن مییابد. اما در جلسات روشن میشود که اگر کار تنها جایی باشد که اجازه دارد در آن احساس ارزشمندی کند، دیگر والایش نیست؛ تبدیلشدنِ زندگی به پناهگاهی برای ندیدنِ نیاز عاطفی است.
پس قرار نیست کار را کنار بگذارد؛ قرار است اجازه ندهد کار، جای رابطهای را بگیرد که هنوز آرزویش را دارد.
از سوی دیگر، زبان دینی برای او همچنان مهم است. درباره صبر، توکل و رضا صحبت میکند. اما این مفاهیم نیز در فرایند درمان دوباره بررسی میشوند.
صبر برای او دیگر به معنای «نباید ناراحت باشم» نیست.
توکل به معنای «پس دیگر کاری از من ساخته نیست» نیست.
و رضا نیز به معنای «نباید چیزی را بخواهم» نیست.
او کمکم معنای دیگری را تجربه میکند:
میتوانم تلاش کنم، بدون اینکه نتیجه را کنترل کنم.
میتوانم امیدوار باشم، بدون اینکه آینده را تضمینشده بدانم.
میتوانم از نداشتن چیزی غمگین باشم، بدون اینکه این غم را نشانه ضعف ایمان بدانم.
و حتی میتوانم در مسیر معنوی خود عمیقتر شوم، نه برای اینکه دیگر ازدواج را نخواهم، بلکه برای اینکه ظرفیت بیشتری برای زیستن با خواستن، ابهام و عدمقطعیت پیدا کنم.
در یکی از جلسات میگوید:
«شاید قرار نیست به جایی برسم که دیگر ازدواج برایم مهم نباشد.»
درمانگر میپرسد:
«پس قرار است به کجا برسی؟»
لبخند کوتاهی میزند:
«شاید به جایی که مهم باشد، اما همه چیز نباشد.»
همین جمله، نقطهای مهم در مسیر اوست.
او هنوز ازدواج میخواهد. هنوز ممکن است با دیدن ازدواج دوستانش غمگین شود. هنوز گاهی از پرسشهای اطرافیان خسته میشود و هنوز آینده برایش نامطمئن است.
اما چیزی تغییر کرده است.
دیگر میان «خواستن» و «داشتن» فاصلهای را تجربه نمیکند که باید با انکار خواسته پر شود.
او میآموزد میان خواستن و گروگانبودن در دستِ خواسته فاصلهای وجود دارد.
در آن فاصله، میتوان تلاش کرد؛ میتوان سوگوار بود؛ میتوان عاشق زندگی ماند؛ میتوان معنا ساخت؛ میتوان دعا کرد؛ میتوان پرسید؛ و حتی میتوان هنوز امیدوار بود.
بلوغ شاید این نباشد که انسان دیگر چیزی را عمیقاً نخواهد.
شاید بلوغ آن باشد که بتواند چیزی را عمیقاً بخواهد، بدون آنکه تمام ارزشِ زندگیِ خود را به تحققِ آن گره بزند.
خواستن و نداشتن؛ امید و عدمقطعیت؛ تلاش و رهاکردنِ نتیجه؛ دلتنگی و ادامهدادن؛ ایمان و پرسش.
شاید زندگی بالغ، نه حذف یکی از این دوگانهها، بلکه توانِ زیستن در فاصلهٔ میانِ آنهاست.