ویرگول
ورودثبت نام
فرزاد ناصحی
فرزاد ناصحیکارشناسی ارشد مشاوره خانواده و علاقمند به مباحث بین‌رشته‌ای
فرزاد ناصحی
فرزاد ناصحی
خواندن ۱۰ دقیقه·۱ ماه پیش

مطالعات موردی مفهومی برای تأمل فلسفی پیش از ازدواج

پیش از خواندن

این مجموعه چهار مورد فرضی دارد که برای اندیشیدن درباره‌ی مفاهیمی چون تعهد، انصاف، عشق، شناخت و صداقت در آستانه‌ی ازدواج با توجه به این مقاله نوشته شده‌اند. نام‌ها و رویدادها فرضی‌اند. موردها الگو نیستند و پاسخ درست از پیش‌تعیین‌شده‌ای ندارند؛ آزمونی برای سنجش آمادگی ازدواج نیز به شمار نمی‌آیند.

هر مورد شش بخش دارد: موقعیت، مسئله‌ی اصلی، روشن‌سازی مفاهیم، پیش‌فرض‌ها و ارزش‌ها، آنچه می‌توان دانست و آنچه نمی‌توان دانست، و پرسش‌های تأملی. پیشنهاد می‌شود ابتدا هر مورد را جداگانه بخوانید و یادداشت کوتاهی بنویسید؛ سپس در جلسه‌ی مشاوره یا در گفت‌وگوی دونفره درباره‌ی آن صحبت کنید. می‌توانید هر زمان به بخش‌های پیشین بازگردید، زیرا گفت‌وگوی خوب خطی نیست.

حق دارید به هر پرسشی پاسخ ندهید. اختلاف‌نظر شکست نیست؛ اطلاعاتی درباره‌ی ارزش‌ها و انتظارهای دو نفر است. اگر هنگام خواندن احساس کردید از واکنش شریک خود می‌ترسید، زیر فشار یا تهدید هستید، یا سابقه‌ای از رفتار تهدیدآمیز و کنترل‌گرانه (کنترل اجباری، coercive control) وجود دارد، فعالیت‌های دونفره را کنار بگذارید و پیش از هر چیز به‌طور جداگانه با مشاور خود صحبت کنید.

سه ابزار مشترک

نخست، تمایز مشاهده از تفسیر. «دوبار موضوع ارتقا را رد کرد» مشاهده است؛ «برای شغلم ارزش قائل نیست» تفسیر است؛ و «پس از ازدواج تغییر می‌کند» پیش‌بینی‌ای است که دلیل می‌خواهد.

دوم، رفتن از واژه به رفتار. وقتی کسی می‌گوید «حمایت»، «احترام» یا «تعهد»، بپرسید در یک موقعیت مشخص چه رفتاری را مراد می‌کند.

سوم، تمایز خواستن از خواستنِ خواستن. گاه چیزی را می‌خواهیم و هم‌زمان می‌خواهیم که آن را نخواهیم؛ این تمایز، که خواسته‌ی مرتبه‌ی دوم (second-order desire) نام دارد، در بحث تغییر رفتار اهمیت دارد.

مورد نخست: آرمان و نیلوفر، پدر، شهر و شغل

موقعیت: پدر آرمان به مراقبت مداوم نیاز دارد و در شهری دیگر زندگی می‌کند. آرمان می‌گوید: «بعد از ازدواج باید نزدیک او باشیم.» نیلوفر در آستانه‌ی ارتقای شغلی است و می‌گوید: «می‌خواهم کمک کنم، اما نه به قیمت از دست دادن مسیر شغلی‌ام.» هر دو می‌گویند: «فقط می‌خواهیم منصف باشیم.»

مسئله‌ی اصلی: پرسش واقعی این نیست که کجا زندگی کنند، بلکه این است که چه نوع تعهدی نسبت به والدین موجه است، بار آن چگونه منصفانه تقسیم می‌شود، و دو نفر برای تصمیم‌های مشابه آینده چه روشی دارند.

روشن‌سازی مفاهیم: سه چیز را از هم جدا کنید: وظیفه‌ی فرزندی (آنچه فرزند در برابر پدر بر عهده دارد)، ترجیح شخصی (آنچه فرد دوست دارد) و انتظار خانوادگی (آنچه دیگران توقع دارند). «انصاف» نیز دست‌کم سه معنا دارد: برابری ساعت‌ها، تناسب با توانایی، و تناسب با نیاز. وقتی آرمان می‌گوید «نزدیک او باشیم»، دقیقاً چه رفتاری مراد اوست: سکونت در همان شهر، سفر هفتگی، یا تأمین مراقب حرفه‌ای؟

پیش‌فرض‌ها و ارزش‌ها: «تنها من می‌توانم از پدرم مراقبت کنم» پیش‌فرضی است که باید بر شواهد استوار باشد: آیا خواهر و برادرها، مراقبت حرفه‌ای یا ترتیبی ترکیبی بررسی شده است؟ در سوی دیگر، «او برای شغلم ارزش قائل نیست» تفسیر است؛ مشاهده‌ی متناظر آن چیست؟ ارزش‌های دخیل نیز باید آشکار شوند: وفاداری، استقلال حرفه‌ای، آرامش خانواده‌ی نوپا.

آنچه می‌توان دانست و نمی‌توان دانست: می‌توان دانست: میزان نیاز مراقبتی در حال حاضر، هزینه‌ها، توان و حضور دیگر اعضای خانواده، امکان کار از راه دور، و ذخیره‌ی مالی. نمی‌توان دانست: وضعیت آینده‌ی پدر و احساس هر دو نفر پس از دو سال. به همین دلیل، تصمیمی مرحله‌ای با زمان مشخص برای بازنگری ممکن است معقول‌تر از تصمیمی نهایی باشد.

پرسش‌های تأملی:

وظیفه‌ی فرزندی برای من در این موقعیت چه رفتارهای مشخصی را شامل می‌شود و چه رفتارهایی را شامل نمی‌شود؟

کدام معیار انصاف را می‌پذیرم، و آیا شریک من همان را می‌پذیرد؟

اگر جای دیگری بودم و همین هزینه از من خواسته می‌شد، آیا هنوز آن را منصفانه می‌دانستم؟

ما در این تصمیم چه قصد مشترکی (shared intention) داریم: انتخاب یک گزینه یا ساختن روشی که هر دو بپذیریم؟

چه چیزی می‌تواند هر یک از ما را به بازنگری وادارد؟

جمع‌بندی باز: بنویسید چه چیزی روشن‌تر شد، چه چیزی محل اختلاف ماند و کدام موضوع به گفت‌وگوی بیشتر نیاز دارد. لازم نیست به توافق برسید؛ روشن‌ترشدن اختلاف نیز دستاورد است.

مورد دوم: سارا و کامیار، کار نامرئی

موقعیت: هر دو تمام‌وقت کار می‌کنند. کامیار فرض می‌کند بیشتر کارهای خانه بر عهده‌ی سارا باشد، چون «در خانه‌ی ما همیشه همین‌طور بوده». سارا این تقسیم را ناعادلانه می‌داند و می‌گوید: «فقط کار انجام‌شده را نمی‌بینی؛ برنامه‌ریزی و یادآوری هم کار است.»

مسئله‌ی اصلی: عدالت در تقسیم کار و مراقبت چیست، آیا کارهای نامرئی (برنامه‌ریزی، پیگیری، توجه به نیاز دیگران) به حساب می‌آیند، و آیا هر دو نفر امکان واقعی مخالفت دارند.

روشن‌سازی مفاهیم: «کمک‌کردن» و «مسئولیت‌داشتن» یکی نیستند: در حالت نخست کار از آنِ دیگری است و من به او یاری می‌رسانم؛ در حالت دوم کار از آنِ من است. «برابری» (ساعت‌های یکسان) با «انصاف» (تناسب با شرایط و توانایی) نیز تفاوت دارد. بپرسید هر نفر با «سهم منصفانه» چه چیزی را مراد می‌کند.

پیش‌فرض‌ها و ارزش‌ها: «در خانه‌ی ما همیشه همین‌طور بوده» توصیف است، نه توجیه. این‌که چیزی رایج است نشان نمی‌دهد منصفانه نیز هست. پیش‌فرض‌های دیگر هم می‌توانند آشکار شوند: چه کسی را مسئول نهایی خانه می‌دانیم؟ چه کاری «کار» به حساب می‌آید؟ و آیا هر دو می‌توانند بدون ترس از واکنش دیگری بگویند که تقسیم کنونی را نمی‌پذیرند؟

آنچه می‌توان دانست و نمی‌توان دانست: می‌توان برای دو هفته ساعت‌های کار خانگی و کارهای نامرئی هر نفر را یادداشت کرد؛ این کار برداشت‌ها را به داده تبدیل می‌کند. نمی‌توان از پیش دانست که شرایط شغلی و خانوادگی در سال‌های بعد چه تغییری می‌کند، پس تقسیم کار باید قابل بازنگری باشد.

پرسش‌های تأملی:

در کدام کارها «من مسئولم» و در کدام‌ها «به دیگری کمک می‌کنم»؟

اگر تقسیم کنونی دقیقاً برعکس بود، آیا هنوز آن را عادلانه می‌دانستم؟

چه چیزی از خانواده‌ام را به‌عنوان معیار پذیرفته‌ام و آیا آن را آگاهانه برگزیده‌ام؟

چگونه می‌توانیم مطمئن شویم هر دو نفر می‌توانند بدون هزینه مخالفت کنند؟

چه زمانی و با چه نشانه‌ای تقسیم کار را دوباره بررسی خواهیم کرد؟

جمع‌بندی باز: آنچه روشن شد، آنچه هنوز محل اختلاف است و آنچه به زمان یا اطلاعات بیشتر نیاز دارد را یادداشت کنید.

مورد سوم: مهسا و پیمان، آنچه می‌بینیم و آنچه امیدواریم

موقعیت: پیمان بارها وعده داده است که پس از ازدواج ساعت‌های کاری‌اش را کم کند، اما تا امروز هر بار برنامه‌ها را به‌خاطر کار لغو کرده است. مهسا می‌گوید: «پس از ازدواج با من فرق می‌کند.» دوستی از او می‌پرسد: «از کجا می‌دانی؟» او پاسخ می‌دهد: «دوستش دارم و به او اعتماد دارم.»

مسئله‌ی اصلی: عشق چه نسبتی با شناخت دارد، میان امید و شواهد چگونه تمایز بگذاریم، و چه چیزی خواستن تغییر را از توانایی تغییر جدا می‌کند.

روشن‌سازی مفاهیم: «عشق» می‌تواند احساس نزدیکی باشد یا تعهد و مراقبتی تداومی؛ این دو الزاماً هم‌ارز نیستند. «اعتماد» نیز دو معنا دارد: باور به این‌که او مطابق وعده‌هایش عمل خواهد کرد، یا تصمیم به پذیرفتن خطر. مهسا با «اعتماد» کدام را مراد می‌کند؟

پیش‌فرض‌ها و ارزش‌ها: «پس از ازدواج تغییر می‌کند» پیش‌بینی است و دلیل می‌خواهد: چه چیزی تا امروز نشانه‌ی تغییر بوده است؟ آرمانی‌سازی (idealization) معتدل شریک می‌تواند با رضایت بلندمدت همراه باشد، اما نادیده‌گرفتن شواهد مکرر درباره‌ی موضوعی مهم با آن یکی نیست. از سوی دیگر، پیمان ممکن است واقعاً بخواهد ساعت‌هایش را کم کند و هم‌زمان نتواند؛ نیت با رفتار تثبیت‌شده یکی نیست.

آنچه می‌توان دانست و نمی‌توان دانست: می‌توان دانست: الگوی رفتار پیمان در شش ماه گذشته، شرایط کاری‌اش، و این‌که چه برنامه‌ی مشخصی دارد و تا کنون چه مراحلی از آن را اجرا کرده است. نمی‌توان دانست که او پس از ازدواج دقیقاً چه خواهد کرد؛ اما می‌توان بر پایه‌ی رفتار قابل‌مشاهده احتمال را سنجید و توافق‌ها را به رفتارهای روشن و قابل بازنگری تبدیل کرد.

پرسش‌های تأملی:

چه رفتارهایی را بر پایه‌ی مشاهده‌ی مستقیم می‌شناسم و چه چیزهایی را بر پایه‌ی امید فرض کرده‌ام؟

چه شواهدی می‌توانست مرا به بازنگری در برداشتم وادارد؟

تغییری که از او می‌خواهم دقیقاً شامل چه رفتارهایی است و چگونه می‌فهمیم رخ داده است؟

اگر تغییر رخ ندهد، چه گفت‌وگویی لازم خواهد بود؟

آیا می‌توانم نقاط قوت و محدودیت‌های او را هم‌زمان ببینم؟

جمع‌بندی باز: آنچه روشن شد، آنچه محل اختلاف است و آنچه به شواهد یا زمان بیشتر نیاز دارد را یادداشت کنید.

مورد چهارم: نیما و الهه، آنچه گفته شد و آنچه وعده شد

موقعیت: چند هفته پیش از عقد، نیما به الهه می‌گوید که سال‌ها پیش بدهی قابل‌توجهی داشته که هنوز کاملاً تسویه نشده است. الهه می‌گوید: «مشکل من خودِ بدهی نیست؛ این است که تا امروز نگفتی.» نیما پاسخ می‌دهد: «نمی‌خواستم نگرانت کنم، و الان هم پیش از هر تعهد رسمی گفتم.»

مسئله‌ی اصلی: چه اطلاعاتی را پیش از ازدواج باید با شریک در میان گذاشت، مرز میان حریم شخصی و پنهان‌کاری کجاست، و اعتماد پس از یک شکاف چگونه بازسازی می‌شود.

روشن‌سازی مفاهیم: «صداقت» با «افشای کامل» یکی نیست؛ می‌توان دروغ نگفت و هنوز چیزی را نگفت. «حریم شخصی» (آنچه به من تعلق دارد) نیز با «اطلاعات تعیین‌کننده» (آنچه دیگری برای تصمیمی مهم لازم دارد) تفاوت دارد. وعده هم فقط توصیف نیست؛ کنشی گفتاری (speech act) است که با گفتن آن انتظاری مشروع پدید می‌آید. بپرسید در این رابطه چه چیزی را پیش‌تر، حتی ضمنی، به هم وعده داده‌ایم: آیا شفافیت مالی بخشی از آن بوده است؟

پیش‌فرض‌ها و ارزش‌ها: «پنهان کرد، پس قابل‌اعتماد نیست» تفسیر است؛ مشاهده‌ی متناظر آن این است که او پیش از عقد گفت، اما پس از چند ماه آشنایی. در سوی دیگر، «اگر بگویم نگران می‌شود» پیش‌فرضی درباره‌ی ظرفیت دیگری است: آیا بر شواهد استوار است یا بر ترس؟ ارزش‌های دخیل نیز باید آشکار شوند: صداقت، مراقبت از دیگری، امنیت مالی و حق دانستن.

آنچه می‌توان دانست و نمی‌توان دانست: می‌توان دانست: میزان بدهی، برنامه‌ی بازپرداخت، دیگر تعهدات مالی، و الگوی افشای نیما در موضوعات دیگر. نمی‌توان دانست که آیا شکافی مشابه دوباره رخ می‌دهد؛ اما می‌توان قواعد افشا را برای آینده روشن کرد، مثلاً این‌که کدام تصمیم‌های مالی به اطلاع و موافقت هر دو نفر نیاز دارند.

پرسش‌های تأملی:

پیش از ازدواج چه اطلاعاتی را برای تصمیم دیگری ضروری می‌دانم و چه چیزهایی را حریم شخصی؟

دلیل ناراحتی من چیست: محتوای اطلاعات، زمان گفتن آن، یا معنایی که به پنهان‌کاری می‌دهم؟

شفافیت مالی در رابطه‌ی ما دقیقاً چه رفتارهایی را شامل می‌شود؟

چه چیزی بازسازی اعتماد را برای من ممکن می‌کند و چه چیزی آن را ناممکن؟

اگر جای او بودم، چگونه و چه زمانی می‌گفتم؟

جمع‌بندی باز: آنچه روشن شد، آنچه محل اختلاف است و آنچه به اطلاعات یا زمان بیشتر نیاز دارد را یادداشت کنید.

یادداشت پایانی برای مراجعان

هدف این موردها تعیین این نیست که کدام نفر درست می‌گوید. هدف آن است که معناها، پیش‌فرض‌ها و ارزش‌های هر دو نفر روشن‌تر دیده شوند تا تصمیم‌ها آگاهانه‌تر باشند. می‌توانید موردها را با موقعیت خود تطبیق دهید، اما لازم نیست چیزی را که هنوز آماده‌ی گفتنش نیستید بگویید. اگر گفت‌وگو درد یا ترس شدیدی برانگیخت، مکث کنید و موضوع را با مشاور در میان بگذارید.

یادداشت مشاور و منابع

این بخش برای مشاور است. موردها بر چارچوبی چهارگامی استوارند: غربالگری و ایمنی، گردآوری داده‌های تجربی، تأمل فلسفی هدایت‌شده، و تصمیم و بازنگری. پیش از به‌کارگیری فعالیت‌های دونفره، غربالگری اجبار و خشونت انجام شود و مشاور نقش تسهیل‌گر داشته باشد؛ هر نفر حق خودداری از پاسخ و حریم افشا دارد. این قالب هنوز آزمون تجربی نشده است و بهتر است پیش از استفاده‌ی گسترده با چند زوج بررسی و درباره‌ی وضوح، احساس امنیت و سودمندی بازخورد گرفته شود.

پیوند مفاهیم با منابع: در مورد نخست، اخلاق مراقبت و انصاف، قصد مشترک و تعهد مشترک، و روش تعادل تأملی (reflective equilibrium) به‌عنوان قیاسی روش‌شناختی برای گفت‌وگوی ارزشی؛ در مورد دوم، عدالت در خانواده و اخلاق مراقبت؛ در مورد سوم، آرمانی‌سازی شریک، خواسته‌ی مرتبه‌ی دوم و فلسفه‌ی عشق؛ در مورد چهارم، کنش گفتاری و تحلیل فلسفی وعده؛ و در غربالگری، گونه‌شناسی خشونت و کنترل اجباری در روابط نزدیک.

Austin, J. L. (1962). How to Do Things with Words. Oxford: Clarendon Press.

Bratman, M. E. (1993). Shared intention. Ethics, 104(1), 97–113.

Frankfurt, H. G. (1971). Freedom of the will and the concept of a person. Journal of Philosophy, 68(1), 5–20.

Frankfurt, H. G. (2004). The Reasons of Love. Princeton: Princeton University Press.

Gilbert, M. (1989). On Social Facts. London: Routledge.

Gilligan, C. (1982). In a Different Voice: Psychological Theory and Women's Development. Cambridge, MA: Harvard University Press.

Held, V. (2006). The Ethics of Care: Personal, Political, and Global. Oxford: Oxford University Press.

Johnson, M. P. (2008). A Typology of Domestic Violence: Intimate Terrorism, Violent Resistance, and Situational Couple Violence. Boston: Northeastern University Press.

Murray, S. L., Holmes, J. G., & Griffin, D. W. (1996). The benefits of positive illusions: Idealization and the construction of satisfaction in close relationships. Journal of Personality and Social Psychology, 70(1), 79–98.

Okin, S. M. (1989). Justice, Gender, and the Family. New York: Basic Books.

Rawls, J. (1999). A Theory of Justice (rev. ed.). Cambridge, MA: Belknap Press of Harvard University Press. (Original work, 1971.)

Scanlon, T. M. (1998). What We Owe to Each Other. Cambridge, MA: Belknap Press of Harvard University Press.

ازدواجروانشناسی رابطهمشاوره پیش از ازدواجروانشناسی ازدواج
۰
۰
فرزاد ناصحی
فرزاد ناصحی
کارشناسی ارشد مشاوره خانواده و علاقمند به مباحث بین‌رشته‌ای
زوج‌درمانی
زوج‌درمانی
مرتبط با بررسی پویایی روابط زوجین، مشاوره پیش از ازدواج
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید