
معماری
معمار نرم افزار از بهترین برنامه نویسانی است در کنار برنامه نویسی، اعضای تیم را به سمت طراحی دعوت میکند. به شکل یا چهارچوبی که معماران نرم افزار به یک سیستم نرم افزاری میدهند، معماری گفته میشود؛ بطوریکه شامل تقسیم آن سیستم به اجزا، نحوه چیدمان و راههای ارتباط آنها میباشد. معماری یک سیستم تاثیر بسیار کمی بر روی کارکرد آن سیستم دارد، در واقع هدف اصلی معماری ساده سازی توسعه، استقرار و نگهداری سیستم نرم افزاری میباشد.
یک معماری خوب باید از موارد زیر پشتیبانی کند:
عدم وابستگی
اولین دغدغه معمار این است که معماری باید از هدف سیستم پشتیبانی کند که این به معنای پشتیبانی از موارد کاربری برنامه هدف است. همانطور که پیش از این بیان شد، معماری تاثیر زیادی بر روی عملکرد برنامه ندارد، اما مهمترین کاری که معماری خوب برای عملکرد برنامه انجام میدهد، شفاف سازی رفتار است تا هدف سیستم در سطح معماری قابل مشاهده باشد. از آنجایی که موارد کاربری در ساختار و سطح بالای سیستم قابل مشاهده است، بنابراین توسعه دهندگان نیازی به توصیف رفتار سیستم ندارند.
جداسازی لایهها
براساس اصول SRP و CCP، معمار باید عناصری را که به دلایل مختلف تغییر میکنند جدا کرده و عناصری را که به دلایل مشابه تغییر میکنند، باتوجه به هدف سیستم جمع آوری کند. از این رو، سیستمها را براساس مواردی که به طور جدا تغییر میکنند، به لایههای افقی تقسیم میکنیم. در عین حال، موارد کاربری برشهای عمودی هستند که این لایههای افقی را تقسیم میکنند. در نتیجه، با استفاده از این شیوه جداسازی، میتوان موارد جدید را بدون تداخل با موارد قبلی به سیستم اضافه کرد. همچنین این روش باعث میشود مواردی که توان عملیاتی بالایی دارند، پیش از مواردی که توان عملیاتی پایینی دارند، اجرا شوند. علاوه بر موارد مذکور، این روش باعث کاهش تداخل تیمها، امکان توسعه مستقل و سبب انعطاف پذیری در استقرار میشود. باید به این نکته توجه داشت که جداسازی یک سیستم با گذشت زمان تغییر کرده و معمار باید این تغییرات را تسهیل کند.
حالتهای جداسازی را میتوان در سه سطح تقسیم بندی کرد:
مرزها
مرزها برای جداسازی عناصر نرم افزار به کار میروند، به طوریکه یک طرف درمورد طرف دیگر نباید اطلاعی داشته باشد. در یک معماری خوب بین چیزهایی که اهمیت دارند و چیزهایی که اهمیت ندارند یک مرز یا خط وجود دارد تا موارد فرعی قابل تعویض باشد.
به عنوان مثال در تصویر زیر، رابط کاربری گرافیکی و پایگاه داد برای قوانین تجاری اهمیت ندارد، بنابراین بین آنها یک خط وجود دارد. جهت خط نیز بسیار اهمیت دارد به این معنا که پایگاه داده و رابط کاربری گرافیکی برای قوانین تجاری اهمیت ندارند اما این دو بدون قوانین تجاری وجود ندارند. باتوجه به اینکه پایگاه داده و رابط کاربری گرافیکی در اینجا به صورت پلاگین درنظر گرفته شدند، بنابراین قابل تغییر و جایگزینی هستند.

عبور از مرز تابعی در یک طرف مرز است که تابعی در طرف دیگر را در زمان اجرا فراخوانی میکند که ایجاد آن نیازمند مدیریت وابستگیهای کد منبع است.
شکلهای مختلف مرزها به صورت زیر است:
سیاست و سطح
سیستمهای نرم افزاری مجموعهای کامل از سیاستها است که براساس آن ورودی به خروجی تبدیل میشود. در بیشتر سیستمها، میتوان سیاستها را به عبارات کوچکتر تقسیم کرد. یک معمار نرم افزار خوب باید بتواند این سیاستها را به صورت دقیق جدا کرده و براساس تغییراتشان، آنها را در یک گراف غیر چرخهای جهتدار، گروه بندی کند؛ بطوریکه جهت وابستگیها از اجزای سطح پایین به سمت اجزای سطح بالا است. به فاصله از ورودیها و خروجیها، سطح میگویند. هرچقدر سیاست از ورودی و خروجی سیستم دورتر باشد، سطح بالاتری دارد.
قوانین کسب و کار
قوانین کسب و کار، قوانین یا دستورالعملهایی هستند که فارغ از نحوه پیاده سازی، موجب صرفه جویی در هزینهها میشوند. در سیستمهای کامپیوتری، موجودیت یک شیء است که شامل مجموعهای از قوانین تجاری مهم است. موارد کاربری از قوانینی تشکیل شده که نحوه و زمان استفاده از قوانین تجاری مهم در موجودیتها را تعیین میکند. درواقع موارد کاربری نحوه نمایش سیستم برای کاربر را بیان نمیکند، بلکه قوانین برنامه که برروی تعامل کاربران و نهادها حاکم است را توصیف میکند.
معماری فریاد
معماری نرم افزار ساختارهایی است از موارد کاربری سیستم پشتیبانی میکنند، بنابراین معماری باید درمورد موارد کاربری برنامه فریاد بزند! به عنوان مثال وقتی به معماری یک کتابخانه نگاه میکنیم، با نگاه به قفسههای کتاب، میزهای مطالعه و غیره کاملا واضح است که این ساختمان کتابخانه است. معماریها نباید براساس فریمورکها باشند، درغیر اینصورت نمیتوانند براساس موارد کاربری عمل کنند. معماریهای خوب بر روی موارد کاربری متمرکز شدهاند تا معماران بتوانند ساختارهایی را که از آنها پشتیبانی میکنند را بدون تعهد به فریمورکها، ابزارها و محیطها توصیف کنند. به این ترتیب، اگر این موضوع را رعایت کنیم، میتوانیم موارد کاربری را بدون فریمورکها به صورت واحد تست کنیم.
معماری تمیز
در چند دهه گذشته ایدههای مختلفی درمورد معماری سیستمها مطرح شد که هدف مشترک آنها تقسیم نرم افزار به لایههای مختلف برای جداسازی دغدغهها است. این معماریها دارای ویژگیهایی همچون عدم وابستگی به فریمورکها، طراحی رابط کاربری و پایگاه داده بوده و بدون وابستگی قوانین کسب و کار به آنها قابل تست هستند.
لایههای مختلف نرم افزار به صورت دایرههای متحدالمرکز در شکل زیر نمایش داده شده است. حلقههای داخلی سیاست و بیرونی مکانیزمها هستند، بطوریکه وابستگیهای کد منبع به سمت داخل و سیاستهای سطح بالاتر است. دایرههای درونی درمورد دایرههای بیرونی چیزی نمیدانند.

تعریف این لایههای به صورت زیر است:
تعداد این لایهها ممکن است متغییر باشد اما قانون وابستگی همواره باید اعمال شود.
ترجمه و خلاصه فصلهایی از کتاب معماری تمیز از رابرت مارتین