
وقتی در نمایشگاهِ مهدی پاکدل برای نخستین بار این عکس را در ابعادِ غولآسا دیدم غرقِ حسهای متناقضی شدم که این قاب در من برانگیخت.
«هراس» لایههای گرهخوردهی آبِ مواج و مردی که در میانهاش قرار دارد و این مگر یکی از کلاسیکترین قصههای عالم نیست؟ ذهن من با تمامِ تاریخ ادبیاتی بازمیگردد که راوی این رابطه بوده. به «موبی دیک» ملویل، «سرگذشت آرتور گوردنپیم» آلنپو، «پیرمرد و دریا»ی همینگوی. به هراسی که از مواجهه به هیبتِ طبیعت میآید و درش نوعی تنهایی عمیق وجود دارد.
پاکدل جوری قاب را تنظیم کرده که آن نقطهی انسانی نشسته بر این آب به نظر آید. رها بر آن و انگار در انتظار فروشدن. آبی که چون خاک است، پذیرنده، یکدست و پنهانکننده. بسیاری از این جنس عکاسی بهسوی مفاهیمی چون آرامش یا خلسه حرکت میکنند اما در قابِ مذکور سرگشتهگیای وجود دارد که هم باستانیست، هم معاصرِ ما و انگار معناگرِ روزگاریست که درش نفس میکشیم. در محاصرهی آبهای سپید، مواج. آبهایی که از داخلِ تناش خبری نداریم و فقط میدانیم پر است از خطر، ناشناختهگی و البته احتمالِ خفهگی.
هرچند وجهِ تطهیرکنندهگیاش نیز بر ذهن هجوم میآورد اما چشماندازِ بیساحلاش هولساز است.
پس از نما فاصله میگیریم و سعی میکنیم به شاعرانهگی «توجیه» کنیم رابطهی مرد و آبهای سفید را. پناهبردن به تغزلی که عکس میتواند بسازد همانطور که رولان بارت در نظریهی اتاق روشناش به آن اشاره میکند. روحِ گذشته، خاطرات و زمانِ از دسترفته اما من گمان میکنم که میتوان هیاهو و هراسی را در این قاب دید که در بطنِ رئالیستیاش وجود دارد. در محاصرهی آبهای عمیقی که هر آن میتوانند آن نقطهی انسانی را محو و نابود کنند. مبارزه برای اثبات. چیزی که جوزف کنراد در بسیاری رمانهایاش به ما یادآوری میکند. ذاتِ مرموزِ طبیعت و تقابلی که مدام با انسان دارد به عنوانِ یکی از تکههای نافرمانِ خود.
و برای همین است که سر برآوردن از آب و عبور از جرماش استعارهی مشهورِ زندهشدن است. مثلِ برآمدن از آبِ رَحم یا عبور از دریاها در ادبیات عرفانی. و چنین است که آب با لایههای مرموز و فریبندهاش محملی میشود برای مواجههی عکاس با آن. با آرامشی که کاذب است چون هیچگاه بدن آب خود را به نمایش نمیگذارد و مردِ رها بر آن مانند سندبادِ بری در حالِ گپ است با سندبادِ بحری. تا سرنوشتشان رقم بخورد.
مهدی پاکدل هولِ احتمال غرق و غوص را به لایههای نور ساخته و این تردید عکس باقیست. تردیدی که از سویی میکوشد به آرامشی کاذب دلخوشمان کند
و از سویی موج است، هایل...