نوشته: نویان ریحانی
خار کَن: پیرمردی فرتوت که سالها در دل بیابانی زندگی به سر برده و خویش را در پی جستجوی حقیقتی بی بدیل ماندگار می یابد.
مسافر: جوانی کم تجربه اما زیرک، وی در حاصل این سفر به دیار عشقش می رود تا او را در آنجا دریابد.
تاجر: تاجر زاده ای که راه بیابان را همچون کف دستش می شناسد اما در پی طوفان شن شبانه، به همراه قافله کاروان خود مجبور به اتراق در بیابان می شود.
درویش: حیران و سرگردانی دیوانه در صحرای بی پایان که گاه و ناگاه بیت هایی نصفه نیمه از «شمس و مولانا» زمزمه می کند، خار و سنگ بیابان مونس اویند.
هنروران: همراهان کاروان مسافر، قافله تاجر
پرده کنار می رود و نور ماه سوسو زنان گوشه کنار صحرا را روشن می کند.
زمزمه می آید(درویش است)
درویش: آهای...آهای کجایید(می خندد) چنان که گویی مست کرده باشد اما نیست، به سخن خود ادامه می دهد.
آرام آرام از سمت راست صحنه وارد می شود و همچنان که صدا هایی نامفهوم و زیر لب از وی شنیده می شود ناگهان صدایش اوج می گیرد.
درویش: من از کجا...(فریادی که گویی جانش را می گیرد)
من از کجا(خنده مستانه) من از کجا پند از کجا، باده بگردان ساقیا...
من از کجا پند از کجا، باده بگردان ساقیا
آن جام جان افزای را، برریز بر جان ساقیا
دیگر آرام می گیرد.
گوشه ای از صحنه روشن می شود که چادری مندرس آنجا برپای است، وی به سمت آن می رود.
گوشه دیگری از صحنه روشن می شود.
خارکن: مرگ! مردک خبر مرگت دیگر این چه وقت های و هوی است؟ در بیابان هم رهایمان نمیکنی؟
درویش(با خنده): برریز بر جان ساقیا...
خارکن: به خدا قسم بار دیگر صدایت درآید خودم دستانم را به خونت آلوده می کنم.
درویش(فریادی سر می دهد): آهای کجایید...
خارکن(او هم می خندد): به گمانم هر دویمان دیوانه شدیم.
درویش(فریاد): آهای کجایید
خارکن(اوهم فریاد می زند): آهای کجایید که مرا از دست این دیوانه برهانید.
صدای باد اندک اندک جای پژواک صدایشان را در پهنه آن صحرای بزرگ می گیرد.
صحرا خاموش می شود.
صدای باد اوج می گیرد و خار ها از این سو به آن سو می روند.
کمی بعد صدای زنگوله و صدای اشتران کاروانی به گوش می رسد.
درویش که از همان ابتدا در صحنه بود دستش را بالای ابرو هایش می گذارد و نگاهی می اندازد.
درویش: کجایی مردک... بیا دیوانه... بیا ببین چه خبر است.
خارکن(صدایش از دور می آید): ای جانت سرآید... چه خبر است؟
درویش: بیا چاه آب پیدا کردم.
خارکن(نزدیک تر): برو عمه ات را مسخره کن پیرمرد.
درویش(می خندد): اندک اندک جمع مستان می رسند...
صدای کاروان کمی بهتر شنیده می شود.
خارکن (نزدیک درویش): ها... پس اینها را دیدی رنگ و رخسارت باز شده، نگران نباش الان می آیند... الان می آیند همه مان را از دم تیغ رد می کنند.
درویش: آی... شماها می خواهید همه مان را از دم تیغ رد کنید؟
خارکن: ای لعنت بر دهانی که بی موقع باز شود.
درویش: نانی بده نان خواره را...
خارکن: تنورم کجا بود که نانت دهم مردک؟
درویش(با خنده): آن طامع بیچاره را...
خارکن(درحال جمع کردن خار ها): بیچاره منم که با دیوانه ای چون تو در صحرایی به این پهنا محبوس شدم.
درویش: آن عاشق نانباره را...
خارکن(به شوخی): مردک انقد آفتاب زده است به فرق سرش که طبع شاعری اش برایمان گل کرده.
درویش(با فریاد): کنجی بخسبان ساقیا!
خارکن: ای جانت سرآید گوشم رفت، مرگ ما بیا و یک دم لال شو.
درویش با حالتی تمسخر آمیز می خندد.
خارکن: ای دیوانه... دلم هوس کباب بره کرده است، اصلاً بویش در دماغم پیچیده.
درویش بیشتر می خندد.
خارکن: الان یک آتشی درست می کردم با این خار ها که ابراهیم هم شوی نتوانی از گلستانش فرار کنی.
درویش: من گوشت تلخم مسلمان (خنده سر می دهد)
خارکن: خدا مرگت دهد، حالم از هرچه کباب و غذا بود بهم خورد، به تصورم آمد گوشت تلخ چرکویی چون را به دندان می کشم... تف... تف...
درویش(با اخم و ناراحتی): ای بی پدر... تلخ چرکو تویی خار چهره خار صفت!
خارکن(می خندد): آی خوب جگرت را حال آوردم، آدم با خار انس بگیرید خار صفت می شود دیگر دیوانه.
درویش: لااقل این خار های بی زبان زخم زبانم نمی زدند.
خارکن: بیا برو ناز لیلی برایم می‌کنی؟
درویش: تف...
می رود و همینطور راه می رود تا به دل صحرا برود.
خارکن: بازگرد احمق شیدا... میرزا حمال... بیا دیوانه
درویش همینطور در صحرا محو می شود.
خارکن(با نگرانی): بیا بازگرد... بیا به جان خودم قسم نازت را هم می خرم مردک دیوانه!
صدای باد می آید و ترسی به دل خارکن می افتد.
کاروانیان دیگر بسیار نزدیک اند.
اشتران و قافله نمایان می شود.
خارکن(با خودش): اینها دیگر کیستند؟
جوانی با عجله دوان دوان به سمت درویش می آید.
مسافر(نفس نفس زنان): سیدی... آقا...
خارکن(با نگاهی مشکوک): و علیکم السلام
مسافر: سلام...
خارکن: از کاروانی؟
مسافر: بله پدر جان از کاروانم(هنوز نفسش چاق نشده)
خارکن: ها... خب به صحرای برهوت خوش آمدی.
مسافر: خواستم بگویم که...
خارکن پشت می کند و می رود تا خار جمع کند.
مسافر(با تعجب): خواستم بپرسم چاه آب... آب
خارکن(با خنده همانطور که مشغول است): اسم چیزی را آوردی که رنگش هم یادم رفته...
مسافر: آب رنگ ندارد مسلمان.
خارکن: همان را بگو.
مسافر: گمان می کنم تو اهل اینجا باشی، پس چطور بدون آب زنده ای؟ نکند...
خارکن حرفش را قطع می کند.
خارکن: تو خیال کن ابر می آید بر سرم می بارد.
مسافر: در این بیابان ابرش کجا بود که بارانش باشد؟
خارکن: از این خار ها آب می گیرم...
مسافر: خار و آب؟ مثال آب گرفتن از سنگ است.
خارکن: ای جانت سرآید چقدر سوال می‌کنی!
مسافر: پدرجان ما چند روزی در راه بودیم هرچه آب داشتیم دیگر تمام شده، در کاروان طفل و زن باردار داریم، تو را به خدا قسم بگو آب کجاست.
خارکن بر می گردد و با نگاهی به پسر جوان سکوتی را حاکم می کند که تنها صدای باد آن را می شکند.
خارکن: با من بیا...
مسافر(با عجله) به دنبال او می رود.
به گوشه صحرا چادری مندرس آنجاست.
مسافر: پس کو چاه آب؟
خارکن: بیا داخل چادر.
مسافر(با ترس): چرا آنجا؟ من از تو طلب آب کردم...
خارکن: آب میخواهی یا نه؟ اگر که آری پس بیا.
مسافر وارد چادر می شود.
ناگهان تمام صحرا به تاریکی در می آید.
تنها درون چادر است که روشن است، نمایی از درون چادر از آن صحرای تاریک مشخص است.
مسافر(با ترس شروع به خواندن می کند):
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ
قُلْ أُوحِيَ إِلَيَّ أَنَّهُ اسْتَمَعَ نَفَرٌ مِنَ الْجِنِّ فَقَالُوا إِنَّا سَمِعْنَا قُرْآنًا عَجَبًا﴿١﴾
خارکن(می خندد و می خواند):
يَهْدِي إِلَى الرُّشْدِ فَآمَنَّا بِهِ ۖ وَلَنْ نُشْرِكَ بِرَبِّنَا أَحَدًا ﴿٢﴾
پسر جوان به زمین می افتد و از ترس مکرراً فریاد می زند
مسافر: بسم الله... بسم الله... دور شو زاده آتش... دور شو! پناه می برم به خدا از شر شیطان رانده شده.
خارکن(با خنده ای شیطانی): اعوذ بالله من الشیطان الرحیم، من خود شیطانم آدمیزاد!
صدایی چون صدای باد پی در پی به گوش می رسد.
صدای خنده های شیطانی همواره جوان را دیوانه می کند
خارکن( با شادی می خندد): وسولیقسالیق بینفالیم ریمسازیم خالیقون(انتهای جمله را می کشد)
دستش را به سمت سر جوان گرفته و گویی او را به تسخیر خود در می آورد.
باد پارچه مندرس چادر را تکان می دهد.
جوان دیگر کاملا تسخیر شده.
خارکن پیاله آبی که لبالب از خون پر شده را به سمت جوان می آورد، مسافر بی صبرانه منتظر گرفتن پیاله است.
ناگهان خارکن خون را به چهره جوان می پاشد و جوان فریادی که گویی جانش را می گیرد سر می دهد.
تمام صحنه یک آن خاموش می شود.
صدای ناله و شیونی پژواک مانند در آن تاریکی مطلق به گوش می رسد.
همان ظهر و همان چادر در صحراست.
خارکن از چادر بیرون می آید.
در گوشه دیگری از بیابان کاروان اتراق کردند.
تاجر: آهای مردک... بیا اینجا پیرمرد...
خارکن بی اعتنا به حرف هایش مشغول جمع کردن خار هاست.
بار دیگر تاجر فریاد سر می دهد.
تاجر: مگر صدایم را نمی شنوی کر مادرزاد؟
پژواک صدای او در صحرا با صدای باد و زنگوله اشتران در هم آمیخته.
تاجر خودش به سراغ پیر مرد می رود و بالای سرش می رسد
تاجر: مگر نمی گویم...
خارکن: پخ!
تاجر یک آن حرفش قطع می شود و با دیدن خارکن می هراسد و قدمی به عقب می رود.
تاجر: مردک دیوانه...
خارکن به سان دیوانگان می خندد.
تاجر: می دهم تا سر حد مرگ شلاقت بزنند پیر مرد بی عقل.
خارکن: چه میخواهی آدمیزاد
تاجر: من آمده ام از تو بپرسم در این بیابانی چه می‌کنی.
خارکن: این همه راه فرسنگ ها آمده ای که مرا پیدا کنی بگویی در این صحرا چه میکنم؟ مادرت را...
تاجر(با خشم و عصبانیت میان کلامش): چه گفتی؟
خارکن: مادرت را دعا! مگر نه اینکه فرزندی تاجر زاده همچون شما را فارق شده، باکمالات، با ابهت...
تاجر: ای حرامی چرب زبان( خنده سر می دهد)
خارکن: حالا بگو چه میخواهی حلال زاده...
تاجر: آمدم بپرسم این حوالی جوانی را ندیدی؟ لاغر اندام بود و خوش سیما( با خنده) لامذهب اگر مؤنث بود حتما به عقدش در می آوردم.
خارکن: برو خدا روزیت را جای دیگری بدهد مسلمان، تو را با امثال او چه کار؟
تاجر: به همراه کاروان ما آمده بود، گفت می رود در پی آب، به گمانم رفت که دیگر نیاید.
خارکن(با خنده): هوری ای چون او را جنیان در صحرا روی زمین نمی گذارند.
تاجر(می خندد): ای پیرمرد حراف... خوب بلدی چرب زبانی کنی، بگو ببینم او را دیده ای یا نه؟
خارکن: کاش می دیدم... حیف، قسمت نبود.
خارکن به راهش ادامه می دهد و چند قدم دور می شود.
تاجر: اگر بعد ها بفهمم دیدی و چیزی نگفتی برایت گران تمام می شود پیرمرد.
خارکن: مثلا چه دیده باشم؟
تاجر(با خنده و تمسخر): آن لعبت خوش سیما را...
خارکن: استغفرالله ربی و اتوب الیه
تاجر: والله معصیت است پیرمرد، آخر عمری پرونده اعمالت را سیاه نکن(می خندد)
خارکن: پرونده اعمال من سیاه هست، خیال کن دیدم و نگفتم، توبه کن، از گناه کبیره نجاتت دادم.
تاجر: ای دزد حرامزده، پس بگو دیدی و نگفتی...
خارکن: تاجر تو چه تجارت می‌کنی؟
تاجر(کمی مکث می کند): امثال همان رعنا قد سرو بالا که دیدی.
خارکن(زیر لب): تف به شرافتت.
تاجر: گوهر گرانبهایی را ربودی حرامی.
خارکن: تو خیال کن ربودم، بنده ای از بندگان خدا را از شر چون تویی رها کردم.
تاجر عصبانی می شود و به سراغ خارکن می آید، خنجر می کشد و می خواهد نزدیک شود که پایش به سنگی گرفته و به زمین می افتد، خنجر در سینه اش می رود.
خارکن به سراغش می آید و بالای سر او می رسد که درحال جان دادن است.
خارکن: دیدی همه شوکت و لذتی که در پی آن بودی چطور خنجر نفرین شد و جانت را گرفت؟
تاجر(به زحمت سخن میگوید): هه... ای.. ای حرا.. مزاده
تاجر جان می دهد.
خارکن کلاه مزین به زیور آلات او را در می آورد و به روی سر خودش می گذارد.
به راه می افتد و شروع به خواندن می کند:
ای جانِ جانِ جانِ جان، ما نامدیم از بهر نان
برجَه گدارویی مکن، در بزم سلطان ساقیا
خارکن در تاریکی محو می شود و پژواک صدای او همچنان در تاریکی صحرا با صدای باد آمیخته به گوش می رسد.
› هنرمند فرهیخته و گرامی؛ چنانچه قصد اجرای این نمایشنامه را به صورت تئاتر در صحنه دارید پیش از آن با نویسنده از طریق ایمیل در ارتباط باشید.
