
از آخرین نامهای که برایم فرستادهای خیلی وقت است که میگذرد. اگرچه من فکر میکنم تو بعد از آن، نامههای دیگری هم برایم فرستادهای و حالا به هر دلیلی به دستم نرسیده اند.
شاید پای پستچی در بین راه پیچ خورده باشد و نامهات از دستهی نامهها بیرون افتاده باشد؛ شاید باران از لای درز در و دیوار جایی که نامهها را قبل از تحویل آنجا نگه میدارند داخل آمده و آن را خیس کرده باشد؛ شاید موقع انداختنش به صندوق پست حواست را خوب جمع نکردهای و بچهای، بچهی تخس زباننفهم شیطانی آن را از شکاف صندوق بیرون کشیده باشد؛ حتی شاید چون تمبر پستینامهات مخدوش شده آن را برگشت زده باشند و تو چون بیش از حد مشغله داشتهای فراموش کردهای ارسال دوبارهی آن را پیگیری کنی.
هرچه که هست من مطمئنم تاریخ آن آخرین نامهای که از تو به دستم رسید، آخرین باری نبوده که تو چیزی برایم نوشته و روان کردهای. چون میشناسمت و میدانم که تو بامعرفتتر از این حرفهایی و میدانی که من، همیشه چشمبهراهم تا ببینم چه موقع از تو خبری میرسد و در نامهات، این بار از چه اتفاقاتی برایم خواهی گفت.
دفعهی قبل گفته بودی به تازگی به جای جدید نقل مکان کردهای. قرار بود در کاغذ بعدی برایم بنویسی خانهی تازه را چطور چیدهای و این بار چه جایی برای عکس دستهجمعیمان پیدا کردهای. برایت عجیب است که چطور این چیزها را به خاطر دارم؟
خودت گفته بودی از این فاصله، تمام ما برایت به یک قاب عکس با آدمهایی تبدیل شدهایم که حتی اگر روبهرویمان خون گریه کنی هم، دست از به روبهرو نگاه کردن و لبخند زدن برنخواهیم داشت و این قلبت را میشکند. برای همین هم آن را جایی گذاشته بودی که نتوانیم از داخل قاب به تمام اعمال و رفتوآمدهایت تسلط داشته باشیم و طوری نباشد که هروقت خواستی کاری کنی، از نگاه ما خجالت بکشی.
کاش خجالت نمیکشیدی و میگذاشتی آن قاب عکس، آن تصویری که حالا هیچکدام از ما دیگر شبیهش نیستیم جایی جلوی چشمانت باشد. یک جایی که هم تو، هم ما خیال کنیم هنوز خانوادهایم و مثلا فکر کنی هروقت تب کردی، یا احساس تنهایی کردی، یا اینکه چنان از شادی لبریز بودی که نیاز به یک آغوش داشتی، یکی از ما میتواند بیرون بیاید و کنارت باشد.
ما چندماه پیش، بعد از رفتن پدربزرگ عکس تو را از روی طاقچه برداشتیم. البته نه به عمد. چون درواقع چارهای نداشتیم و تنها آدم زندهی روی طاقچه که میشد جایش را به پدربزرگ متوفی داد تو بودی.
وقتی بودی، تعداد رفتهها اینقدر زیاد نبود که نتوانیم عکسهای دیگر را روی طاقچه بگذاریم. اما بعد از رفتن پدربزرگ، مجبور شدیم قاب عکس کوچک تو را، همان که در آخرین تابستان اینجا بودنت در مزرعهی آفتابگردان گرفتی برداریم تا جا برای عکس پیرمرد باز شود.
پیرمرد این اواخر دیگر هیچکداممان را درست نمیشناخت. انگار دم آخری تمام تصاویر در ذهنش با هم مخلوط شده بودند و نمیتوانست بفهمد که هر کدام از ما بچهی چه کسی هستیم. یادت هست خاطرهی از مکه برگشتنش را؟ برای دخترها پلاک طلای کعبه و برای پسرها قطار اسباببازی باتریخور آورده بود.
آنوقتها هنوز یادش بود چندتا بچه و چندتا نوه دارد و حواسش جمع بود که هر کداممان را چطوری خوشحال نگه دارد. تو اما همیشه عزیزدردانهاش بودی. و غمانگیز اینکه دیگر حتی تو را هم به یاد نمیآورد.
مرد بیچاره به طرز غمانگیزی آمار مرده و زندهها را از دست داده بود. یک روز شال و کلاه کرده بود که دم در جلویش را گرفتیم. پرسیدیم کجا میروی که اسم عمو خسرو را گفت. باورت میشود؟ دلمان نیامد بگوییم برادرش بیست سال است مرده. انگار وقتی آدم رفتنی میشود، همان موقع که پایش را لب مرز هست و نیست میگذارد، دیگر مشاعرش به اینکه چه کسی اینطرف مرز زندگی است و کدام یکی آنطرف، قد نمیدهد.
برای همین دروغ گفتهام اگر بگویم برایت دلتنگی میکرد و سراغ خودت، عکسها یا کاغذهایت را میگرفت. فقط یکبار، بیهوا وقتی همهمان جمع بودیم صدایت کرد که برایش آب بیاوری و بعد از چند ثانیه یک جوری که انگار چیزی یادش آمده باشد، سرش را پایین انداخت و خودش لنگ لنگان رفت و از شیر آشپزخانه نیم لیوان آب ریخت و بعد از خوردن جرعهی اول، زیر لب به چیزی نامعلوم غرغری کرد و سر جایش برگشت.
داشتم از قاب عکست حرف میزدم. نه؟
قاب عکست را که برداشتیم، من بوسیدمش. بعد اول لای پارچه و سپس میان روزنامه پیچیدم و آخر سر با نخ دورتادورش را گره زدم. بعد هم رفت پیش مابقی وسایلت در کارتن داخل انباری. همان که تاکید کرده بودی مثل تخم چشم مراقبشان باشیم و هرچه را دور ریختیم، این یکی را صحیح و سالم نگه داریم.
برداشتن قاب عکست ار روی طاقچه، غمانگیز بود. انگار داشتیم مراسم خداحافظی با یک امید را برگزار میکردیم. وداع با امید دوباره دیدنت. یک مراسم واقعی ولی غیررسمی. مثل وقتی که سیمین به خانهی شوهر رفت.
یادت هست قبل از بردن جهیزیه هر بار یک کارتن از وسایل شخصیاش را به خانهی تازه میبرد و همیشه میگفت این یک خداحافظی بیسروصداست؟ این بار تو هم مثل سیمین شده بودی. با این تفاوت که خودت نبودی تا وسایلت را جابهجا کنی و جایی که رفته بودی خانهی بخت نبود. یک جای ناشناخته و یک خانهی موقتی بود.
گفته بودی هنوز هم نمیدانی این جایی که در آن زندگی میکنی اسمش چیست. از کلمهی غربت خوشت نمیآمد. هنوز آن سخنرانیهایی که دربارهی الکی بودن مرزها میکردی را یادم هست.
اما این را هم گفته بودی جایی که هستی برایت خانه نیست. فکر میکردی چند سال باید طول بکشد تا یکجا خانه شود و تو هنور آنقدر آنجا نماندهای که برایت به خانه تبدیل شود. راستش من هم از وقتی خانهی پدری را ترک کردم، دیگر جایی را خانه احساس نکردم. میدانی چند وقت است زبانم نچرخیده توی حرفهایم از کلمهی «خانهمان» استفاده کنم؟
هروقت به این چیزها فکر میکنم، کنجکاویام برای اینکه بدانم تو دربارهی خانه و احساس تعلق داشتن به یک مکان چه فکر میکنی بیشتر میشود. اگر حرف به دردبخوری برایم داری لطفا بنویس. شاید این چیزها برای دیگران دغدغههای شکمسیری باشد ولی واقعا چه میشود وقتی آدم هر طرف را که نگاه میکند، برایش فرقی نداشته باشد کجا برود چون در همهجا به یک اندازه غریبه است؟
این چندمین کاغذی است که برایت مینویسم. همه را به همان آدرس قدیمی پست میکنم. گفته بودی آدرس تازهات مشکل دارد و اگر چیزها را به جای قبلی بفرستیم کسی هست که بروی و آنجا از او تحویل بگیری.
امیدوارم این سطور را بخوانی. تمام کابوس من این است که مثل فیلمهای قدیمی، تمام این نامهها روی هم تلنبار شده باشند و هرگز به دستت نرسیده باشند. من این مدت هرچه شده بود برایت نوشتم. حتی چیزهای کوچک را. مثلا گفتم حوض وسط حیاط را رنگ کردیم، کات کبود ریختیم و دوتا از ماهی قرمزها که هنوز زنده مانده بودند را به بچهی مستاجر خانه بغلی دادیم.
درخت توت را قطع کردیم و کنار کندهاش دو تا نهال آلبالو و زردآلو کاشتیم. شاخههای مو را از روی ایوان روی پشتبام کشیدیم تا سایه شود و یک صندوق میوهی چوبی به دیوار زدیم که پرندهها رویش لانه کنند.
حتی گفتم پرده توری سفید اتاق پذیرایی را کندیم و پردهدوز آوردیم که یک پردهی مد روز جایش نصب کند تا وقتی برای صنم خواستگار میآید، ظاهر خانه آبرومند باشد.
خبر مرگ و میرها، تولدها، ازدواجها و خلاصه هرچه بود را برایت یک به یک نوشتم. یکی دو بار هم برایت پسته و سبزی خشک و چند بسته خرتوپرت دیگر روان کردم.
شوید تازه خریده بودم. از وانتی، شوید تازهای که آب چاه خورده باشد خریدم و آنها را یکییکی پاک کردم و با نوازش شستم تا زرد نشوند. بعد هم داخل سایه، زیر باد پنکه خشک کردم تا عطرش همانطور قوی باشد که تو دوست داری. بعد هم برگ سیرتازه خشک کردم و کنارش گذاشتم که اگر یک وقت دلت سبزیپلو کشید، دربهدر این حجره و آن بقالی نشوی.
نگرانت بودیم. پیگیر شدیم. کسی نبود که دستمان را به دستت برساند. آن نمره تلفنی که یکی دوبار با آن به تو زنگ زده بودیم را چند بار گرفتیم، کسی جواب نداد. بیخبری برزخ بدی است. جز دعا هم کاری از دستمان برنمیآید.
کاش مراقب خودت باشی. کاش حالت خوب باشد. دعای ما پشت سرت است. من بازهم برایت خواهم نوشت. اگر اینها را خواندی برایم چند خطی بنویس. حتی کوتاه. نمیدانی در چه اوضاعی هستیم. حتی شنیدن یک جملهی «حالم خوب است» از طرف تو هم آب سردی است بر تمام نگرانیهایمان.
زیادهعرضی نیست. دوستت داریم. خوب غذا بخور. لباس گرم بپوش. مایعات فراوان بنوش. به اندازهی کافی استراحت کن و فراموش نکن که تکهای از قلب ما هستی. حتی اگر دور باشی.