چشمهاش خالی بود، نه اینکه چیزی توی کاسه ی چشمش نباشد، نه اینکه من بگویم خالیست، باور کنید اگر او را در یک آکادمی رقابت محتوای چشم در برابر ۴ داور تشخیص پر و خالی بودن آن می گذاشتی هر ۴ نفرشان بی اینکه تعللی کنند یا مشورتی با هم داشته باشند دکمه ی قرمز را به نشانه ی خالی بودن مطلق چشمانش فشار می دادند. وقتی نگاهت می کرد، که البته خیلی کم پیش می آمد که این کار را برای بیش از چند ثانیه ادامه دهد، انگار که تصویر تو از مسیر های خسته و به مو بند شده ی پشت چشمانش، از لا به لای سلول های کم رمق مغزش با حد اقل سرعت تا پسِ سری ترین مرکز پردازش تصویر در مغزش می رفت و بی اینکه درست و حسابی پردازش شود با جانی کمتر بر می گشت و روی پرده ی سیاه پشت چشمش یک چیز دست و پا شکسته ای از تو شکل می گرعت.
اگر از جسم نحیف و نازکش که مثل اسمش، شبیه یک پروانه ی تک رنگ خاکستری با خال های قهوه ای بود صرف نظر کنیم تقریبا میشود گفت که وجود نداشت! باور کنید راست می گویم، نبود! گواهش هم همان چند ورق کاغذی بود که با حد اقل هزینه ی ممکن ۱۴ سال پیش یکی رفته بود ثبت احوال برایش گرفته بود: پروانه ندارد! گویی اصلا قرار نبوده پا به این جهان بگذارد، انگار اشتباهی سر از اینجا در آورده بود و به نظر می آمد طی این ۱۴ سیکل که روی کره ی زمین سرگردان بوده مدام این واقعیت به او یادآوری شده است.
انگار هیچ متریالی توی طبیعت برای اینکه لباسی شود بر تنش، کفشی شود به پایش، غذایی شود به پیکرش یا جایی شود برای آسوده خوابیدنش، از پیش در نظر گرفته نشده بود. بنابر این ستاد برنامه و بودجه ی طبیعت هر سال که بودجه ی سال بعد را می بست پس از بالا و پایین‌کردن بسیار، حداقل ها را برایش کنار می گذاشت. اصلا آنجا بودنش هم در راستای همین سیاست بود. تا کلاس پنجم دبستان را در همان روستایی که پا به جهان اشتباهی اش گذاشته بود بی هیچ ولخرجی و حتی بعضا بی هیچ خرجی گذرانده بود. و بعد بی که حتی در همان سلول های سفید و خاکستری کم عمق مغزش هم بخواهد که ادامه دهد، بی که حتی صحبتی هم درباره ی ادامه تحصیلش بشود، همان جا، درست در همان زادگاه اشتباهی تمام شده بود.
اما انگار که طبیعت یک آفری چیزی برایش رو کرده باشد خبر رسیده بود که چند روستا آن طرف تر یک مدرسه ی شبانه روزی راهنمایی دخترانه بنا شده که هیچ هزینه ای جهت اسکان، آموزش، پرورش و از همه مهم تر غذا، دریافت نمی کند. آنجا بود که یک شانس دوباره به خودش داد، نه برای اینکه آینده ای برای خودش متصور شود، نه برای اینکه رویایی از تحصیل و دانشگاه در سرش راه پیدا کند، نه! که تنها برای اینکه ۳ سال دیگر برای خودش یک عنوانی داشته باشد، هر چند موقت اما وقتی به خودش فکر می کند یک دانش آموز را تصور کند. چرا که خوب می دانست بعد از این ۳ سال دوباره به دوران هیچ عنوانی نداشتن باز خواهد گشت.مولفه های زیادی وجود داشت که او هر روز چشمانش خالی و خالی تر شود، مثلا اول مهر وقتی که سر اولین کلاس نشست و آدم های جدید دور و برش را پر کرده بودند و این شانس دا داشت که یک هویتی مستقل از روزهای تا به امروزش برای خودش دست و پا کند، همه چیز داشت ان‌طور که باید پیش می رفت که نوبتش شد خودش را معرفی کند: پروانه! معلم که حتی نامش و قیافه اش هم یادم نمی آید، و هیچ اهمیتی هم ندارد چرا که هر آدم دیگری هم جای او بود سوالِ ناگزیرِ بعدش همان بود، پرسید: پروانه چی؟ انگار که تمام ان‌نبودن ها، نداشتن ها و هیچ ها دوباره خیلی سریع بعد از یک زنگ تفریح کوتاه برگشته باشند سر جایشان، جواب داد: ندارد! معلم گفت: "یعنی چی؟ یعنی تو شناسنامه ت نوشته ندارد؟! خب بالاخره باید یه اسم فامیل داشته باشی دیگه، مثل پدرت ، برادرت..." خواست که توضیح بدهد، خواست که بندی و وقتی رفته اند برایش شناسنامه بگیرند، شناسنامه ی پدرش دم دست نبوده، مشکل داشته، آن روز کارمند ثبت احوال روی فرم‌نبوده و هزار تا چیز دیگر، اما انگار که یکهو یکی در کله اش شانه ای بالا انداخته باشد و گفته باشد " که چه" و رفته باشد، گفت " نه خانم، نوشته ندارد!"
زیاد به کسی نزدیک نمی شد، می ترسید سوال بپرسند، مثلا بگویند دیگر چه چیزهایی نداری؟! برای خودش با یک جفت چشم خالی، همان طور که پیش تر به تفصیل شرح داده شد، با صورتی خسته و پوستی خشک و یک لبخند کمرنگ گهگاه، می نشست وسط همهمه ی دست کم بیست- سی نفر دختر که انگار دوره ی واکسیناسیون هاری شان‌تازه تمام شده و هنوز کمی امید به بهبودشان هست، و بی آنکه صدایی بشنود، عکس العملی نشان دهد یا حتی توجهش را راهیِ کسی کند از عنوان " دانش آموز" بودنش با جان‌و دل پاسداری می کرد.
یک روز همان دسته ی بیست- سی نفری مذکور مشغول دویدن، نعره زدن، بانگ برآوردن و گریبان چاک کردن توی حیاط مدرسه بودند که یک زن میانسال هزار ساله، با چادر کهنه ی خاکی، با یک خستگی که انگار به جانش نشسته باشد، آرام و با قدم های سرشار از احتیاط، گویی که خود را مستحق هر نوع بازداری از ورودش به مدرسه بداند، وارد حیاط شد. داشتم پیش خودم دومین آدمی را که چشمانش خالی است را برای جمعیت نشسته در مغزم تجزیه و تحلیل میکردم‌که پروانه رفت سمتش. پروانه وقتی که راه می رفت یک قوز اغراق آمیز روی شانه هایش داشت، شبیه آدم های دیگر که قوز می کنند و آن را یک اختلال اسکلتی ناشی از ژنتیک، بد نشستن، بد خوابیدن و غیره میدانند نبود، انگار خودش آن را ساخته بود و برای حفظش همیشه دستانش جلوتر از خودش راه می رفتند. بعد ها فهمیدم‌وقتی پروانه ای و وارد نوجوانی می شوی و نشانه های ورود به جهان بلوغ درت ظاهر می شود با قوز کردن می توانی بخشی از آن را انکار کنی. برگردیم به زنی که پروانه رفت سمتش. " باید یک روزی نوشتنمخ بلی بهتر شود تا بتوانم جهانِ زنده به گور شده ی سیمای زنی که مادر پروانه بود را توصیف کنم". یک چیزی شبیه تمام آنچه که درباره ی پروانه ذکر شد، کهنه تر، جنگیده تر، پروانه تر...
لحظاتی کنار هم بودند و ناگهان گویی که بمبی خورده باشد درست وسط گروهان دو نفره شان، شروع کردند به شیون کردن. یک‌نشانه ای ، حرکتی هست در میان کُردها برای شیون، که دست ها حول محوری فرضی، در مقابل بدن با مشت بسته چرخانده می شوند و هرچه این فعل با حرکات سر و تنه هماهنگ تر باشد گواه بر عمق بیشتر مصیبت وارده است. و پروانه ی ۱۴ ساله همچون پیر زنی که دو جوانش را همزمان از دست داده باشد، این فعل را به حرفه ای ترین شکل ممکنش، با ناله و سوز به اجرا درآورد. پسر دایی اش تصادف کرده و جا به جا جان داده بود. این حجم سوگواری یک دختر ۱۴ ساله برای مرگ پسر دایی اش اصلا متناسب نبود. انگار سوگ جوانی که می شناختش بود، اما شیون تمام نداشته های خودش هم بود. سوگِ آن لحظه که روی سن بود، همه منتظر که خودش را معرفی کند و ناگزیر از گقتن " ندارد" بود! شیون تمام حرف های دخترانه ای که وقتی دیگران‌می گفتند شیرین بود اما وقتی خودش می خواست بگویند نمی شد، نمی توانست چون اصلا " دختر" نبود.
یک روز در میان آن حجم از دختران تازه پل به دادی بلوغ گذاشته و حجب و حیا و شرم‌و بی شرمی شان، یک تکه پنبه که دو طرفش با لایه های مخصوص عایق و چسب احاطه شده بود افتاده بود گوشه ی حیاط و نمیدانم کی و کجا و چرا نسبتش داده بود به پروانه ندارد، و من یک بار دیگر مهارت بی نقصش را در شیون و زاری به چشم دیدم که وسط نمایش سوزناکش خود را مستحق یک نداشتن دیگر هم می دانست که " من اصلا زنانگی ندارم"
بعدها شنیدم برایش شناسنامه گرفته اند به اسم خانوادگی اش، در انتظار روزی که عنوانی بگیرد، مثلا همسر فلانی، عروس فلانی و مادر فلانی....
