امروز با گلودرد و کمی کوفتگی بدن از خواب بیدار شدم. چون حالم خوب نبود به خودم اجازه دادم کمی استراحت کنم و از انجام بعضی کارها انصراف بدهم. بعد یاد یکی از توصیه های همگانی سال کنکور افتادم که اگر می خواهی استراحت کنی، بدون عذاب وجدان استراحت کن. من که هیچ وقت بدون دلیل موجه نتوانستم استراحت بدون عذاب وجدان داشته باشم و این فقط به سال های کنکور محدود نشد. و شاید به همین دلیل بدنم تصمیم می گرفت برای استراحت، بیمار شود تا شاید من را مجبور به استراحت کند. سال کنکور زیاد مریض میشدم و تا همین الان هم به خوبی این را میفهمم که استراحت درست و حسابی فقط با بیماری برایم اتفاق میفتد. این مسئله را از مراجعینم هم شنیده ام.
احساس گناه یا عذاب وجدان به شکلی که در ما ساخته می شود، علاوه بر وظایف اساسی آن، کارهای دیگری هم انجام می دهد؛ مثل سختی استراحت کردن. در زندگی امروزی سختی های دیگری هم ایجاد می کند که وقتی منطقی به آن نگاه می کنی، متوجه مکانیزم مخرب و بی اساس آن می شوی؛ اما با هجوم اضطراب و سیل هیجانات توجه به این بخش سخت می شود. برای مثال یکی از کارهایی که عذاب وجدان انجام می دهد این است که تحمل ملال یا اصطلاحاً «حوصله سر رفتن» را سخت می کند. خیلی از ما نمی توانیم بنشینیم یا هیچ کاری نکنیم. یا نمی توانیم کارهای غیر ذهنی مثل آشپزی را بدون محرک ذهنی انجام دهیم. حتی این روزها به عنوان موضوع افتخار برانگیز از آدم ها می شنویم: «من اصلا نمی توانم بیکار باشم حتی وقتی آشپزی می کنم باید پادکست گوش کنم». یکی از مکانیزم هایی که باعث این می شود تولید افکاری در ذهن با رنگ و بوی احساس گناه است. مثل اینکه «داری وقتت را تلف می کنی» «عمرت را هدر می دهی» و اینطور چیزها. اما اگر در همین زمان داخل فضای مجازی باشیم یا در حال دیدن سریال ها و مجموعه هایی با ارزش هنری پایین باشیم، کاری به کارمان ندارد. پس می توان نتیجه گرفت که این احساس گناه، اساسی ندارد و واکنش ذهن به کاهش سرعت زندگیست. اما وقتی در اضطرار قرار می گیریم، تشخیص همین موضوع برای ذهن سخت می شود و حتی ممکن است دست به توجیه هایی بزند که دوست داریم باور کنیم.
این یک نمونه از کارهایی بود که احساس گناه ناسالم می تواند با ما انجام دهد. من درگیری های زیادی با احساس گناه و شرم (پست قبلی) داشتم. فکر می کنم به رسمیت شناختن این احساسات و تاثیرشان روی پدیده های مختلف فردی و اجتماعی، می تواند سرنوشت روابط انسانی را تغییر دهد.
پ.ن: دوست ندارم متن ها فقط روانشناسی و تخصصی به نظر برسند. از خاطره نویسی و داستان نویسی بیشتر لذت میبرم. اما ذهنم فعلا این رویش را به من نشان داده و نمی دانم این دفاعی است در برابر ترس هایم یا بخش خودجوشی است که فعلا باید به آن اعتماد کنم.