اگررد طوفانی را از محل وقوعش بگیری متوجه میشوی که دلیلش تنها بخاطر تغییر فشار هوا در اثر بال زدن یک پروانه در آن سوی دنیا ، سه هفته قبل از وقوع طوفانبوده است به معنای ساده تر این که چیزهای کوچک میتوانند اثرات بسیار عظیمی داشته باشند.
اولین بار که در کتاب خودت باش دختر این جمله را خواندم برایم جالب آمد پس تصمیم گرفتم اطلاعاتم را درمورد اثر پروانه ای بالا ببرم تا بتوانم از آن به نفع خودماستفاده کنم .
تصمیم دارم این اطلاعات را با شما در میان بگذارم.
بال زدن یک پروانه در نقطه ای از جهان می تواند طوفانی را در نقطه ای دیگر بیافریند.
ادوارد لورنز، برای شبیه سازی و پیش بینی وضع آب و هوا، برنامهای نرم افزاری نوشته بود و زمانی که میخواست این برنامه را اجرا کند، متوجه شد که تغییریبسیار کوچک در یکی از ثابتها، میتواند خروجی برنامه و پیش بینیهای آتی را کاملاً متحول کند و تغییر دهد.
این مسئله، نقطهی آغاز توجه او به اثر تغییرات کوچک در سیستمهای پیچیده بود.
ادوارد لورنز ریاضیدان و هواشناس امریکایی در ابتدا این جمله را بکار برد ؛ یک هواشناس به من گفت اگر تئوری تو درست باشد حتی یک بار بال زدن یک مرغدریایی در نقطه ای از جهان ممکن است سرنوشت اب و هوای جهان را برای همیشه دگرگون کند . این بحث هنوز نهایی نشده اما شواهد فعلی به نفع مرغدریاییست.
مانند بسیاری از جملهها و حرفها، به تدریج کلمات این عبارت تغییر کرد و دیگران، احساس کردند که پروانه، شاعرانهتر از مرغ دریایی است و با حذف صدر و ذیلجمله، به همان چیزی رسیدیم که امروز همهی ما برای اثر پروانه ای مثال میزنیم.
اثر پروانه ای نیز مانند بسیاری از پدیدهها و اصطلاحات علمی وارد گفتگوهای روزمره شد و به عنوان واقعیتی بدیهی پذیرفته شد.
لورنز ادعا کرد اثرات بزرگی که به دلیل تغییر کوچک دادههای جوی ایجاد میشود، باعث دو مشکل خواهد شد.
لورنز گفت: «ارتباط بی شمار وقایع طبیعی به یکدیگر، به این معنی است که بال زدن یک پروانه میتواند باعث ایجاد یک طوفان شود. یا حتی مانع از ایجاد یکطوفان شود.» لورنز چنین اضافه کرد: «آیا با دانستن اینکه یک تغییر کوچک میتواند به اثرات بزرگ ختم شود، ما مجازیم طبیعت را تغییر دهیم؟ از آنجا که نمیتوان اثر دقیق این تغییرات را تعیین کرد، پس نمیدانیم اگر این تغییر کوچک را ایجاد کنیم دقیقا چه اتفاقی در آینده میافتد.»
لورنز پا را از این هم فراتر گذاشت و ثابت کرد حتی مدل های ساده ای با تعداد کم متغیر هم غیر قابل پیش بینی هستند حتی گرما دادن به گاز محبوس دریک جعبههم میتوانداثرات بی شمار متفاوت و غیرتکراری بسازد این بنیان نظریه ی بی نظمی است نظریه ای که در نقطه ی مقابل نظریه نیوتن درمورد یک جهان قابل پیشبینیقراردارد.
او گفت بعضی از سیستمها چنان پیش بینی ناپذیرند که حتی اگر تمام شرایط اولیه را دقیقا کنترل کنید باز هم نتیجه غیر قابل پیش بینی خواهد بود
یک دیدگاه به علم این است که اگر اطلاعات کافی داشته باشید هر چیزی را میتوانید پیش بینی کنید اما تحقیقات لورنز نشان داد که توانایی ما برای تحلیل وپیشبینی نحوه کار ذاتا محدود است.
روزگاری اعتقاد انسانها بر این بود که کارها و اقدامات کوچک نتایج ناچیز و کمرنگی ایجاد میکنند و این کارها اقدامات بزرگ هستند که نتایج بزرگ و قابل توجهیایجاد میکنند ( البته هنوز هم بیشتر انسانها بر این اعتقاد استوار هستند برای همین هرگز شروع نمیکنند !) با این حال نظریه ی آشوب و اثر پروانه ای توانست ایندیدگاه را تغییر دهد.
در سال ۱۹۰۵ میلادی، یک مرد جوان درخواست خود برای تحصیل در دانشکده هنرهای زیبای وین را به این دانشکده ارائه کرد، اما متاسفانه (هم برای او و هم برایما و دنیا) این درخواست پذیرفته نشد؛ نه تنها یک بار، بلکه دو بار!
شخصی که آرزوی تحصیل در رشته هنر را در سر می پروراند، آدولف هیتلر بود که پس از ردّ درخواستش مجبور شد تا در محله های فقیرنشین شهر خود ساکنشود ، بدلیل شرایط سخت زندگی رفته رفته خشم و سرکشی هیتلر رشد کرد و بجای تحقق رویاهایش بعنوان یک هنرمند به ارتش آلمان پیوست و بقیه داستان را هم کهخودتان می دانید.
میبینید ؟ رد کردن درخواست یک هنرجوی مشتاق ، جان میلیون ها انسان را گرفت…
همچنین در فیلم هاوانا ساخته ۱۹۹۰ شخصیت اصلی که یک قمار باز ریاضی دان است میگوید « بال زدن پروانه روی یک گل در چین می تواند باعث طوفانی درکاراشیب شود کسانی هستند که میتوانند احتمالش را هم حساب کنند»
فهم ما از اثر پروانه خیلی زیاد تحت تاثیر روایت این فیلم قرار گرفت برای همین مسیر اشتباهی را در درک اثر پروانه ای رفتیم اما چرا چنین شد
چنین برداشت هایی ازنظریه لورنز برای یک شنونده ی نا اشنا ممکن است درست بنظر برسد ولی اینگونه برداشتها دقیقا منظور لورنز را برعکس فهمیده اند معنی اثرپروانه ای این نیست که ما میتوانیم ریشه های یک عامل را شناسایی کنیم اتفاقا مفهوم نظریه اثر پروانه ای دقیقا این است که علم نمیتواند همه ی عوامل یک پدیده رابشناسد اینکه ادعا کنیم بال زدن یک پروانه می تواند طوفان ایجاد کند میخواهد یک سوال را در ذهن پدید اورد : اگر چیزی به کوچکی بال زدن یک پروانه میتواندطوفان ایجاد کند چگونه ما میتوانیم با اطمینان کامل بگوییم چه چیزی باعث طوفان شده است ؟
نظریه لورنز دیدگاه جدیدی درباره ی روابط علت و معلول به دست میدهد
ارجاعات فرهنگ عامه به اثر پروانه به ما نشان میدهد عموم مردم چگونه درباره ی علم فکر میکنند عامه ی مردم انتظار دارند دانشمندان جواب دقیق همه ی پرسش هارا بدانند در حالیکه علم مدرن عرصه ی عدم قطعیت است همین نیاز و انتظار هم باعث شد تا روایت فیلمهایی مثل اثر پروانه ای در ذهن ما ماندگار باشند تا اصلحرف لورنز درباره ی این نظریه،
پس درس اصلی اثر پروانه ای دقیقا برعکس چیزی که از فیلم هاوانا نقل کردیم بی نهایت سخت است که چنین چیزهایی را با قطعیت محاسبه کرد .
از قول رابرت دوانی ریاضیدان دانشگاه بوستون درس اصلی اثر بال پروانه اینه«برای ما انسانها غیر ممکن است که همه چیز را دقیقا تخمین بزنیم جهان غیرقابلپیش بینی است »
چگونه از اثر پروانه ای در زندگیمان استفاده کنیم؟
واقعیت این است که شما نمیتوانید از اثر پروانه ای فرارکنید در واقع شما همین الان هم اقداماتی در گذشته انجام داده اید که ممکن است اثر پروانه ایش را درآینده ببینید اما خبر خوب این است که میتوانید یاد بگیرید چگونه اثر پروانه ای را مهار کنید تا در زندگیتان به شما سود برساند و موجب پیشرفتتان شود.
مهمترین نکته ای که باید همیشه بخاطر داشته باشید این است که هرگز قدرت تصمیمات و اقدامات خودتان را دست کم نگیرید
یک حرکت کوچک ممکن است بتواند زندگیتان را برای همیشه تغییر دهد.
بنابراین بر روی کارهای بسیار کوچک روزانه تان تمرکز کنید تا با گذشت زمان تغییرات بسیار بزرگ و قابل توجهی را تجربه کنید البته همانطور که گفتم پذیرش اینموضوع برای بسیاری از افراد دشوار است و کار هرکسی نیست.
چگونه بیشترین بهره را از اثر پروانه ای ببریم؟
ممکن است با خود فکر کنید دانستن اثر پروانه ای بجز جالب بودن چه کاربردی دارد؟تصور کنید به پنج سال گذشته سفر می کردید. چه عواملی را تغییر می دادید؟برای مثال ممکن است ۵ سال گذشته پیشنهاد یادگیری زبان انگلیسی را رد کردید و امروز می بینید که می توانست به موفقیت های بزرگی ختم شود.
دقت کنید که چگونه می توانستید ۵ سال گذشته با یک تصمیم کوچیک زندگی امروزتان را تحت تاثیر قرار بدید. حالا با در نظر گرفتن آن ، به ۵ سال آینده خودتان فکرکنید . چون در هر صورت این ۵ سال و ۵ سال های دیگر هم از راه می رسند . بنابراین با وجود ترس اقدام کنید. دانستن درباره نظریه آشوب قطعا مسیر را لذتبخش خواهد کرد بنابراین:
هربار که میخواهید تصمیمی را بگیرید و یا از انجام کاری صرف نظر کنید به یاد اثر پروانهای باشید.
اراده کنید جز بهترین ها شوید وقتی در حیطه ی کاری خود یکی از بهترین ها شوید پول خودبخود به سوی شما سرازیر میشود.