
سنگ های زیبای فیروزه از دیرباز مورد توجه همگان قرار داشته اند، شاید یکی از دلایل محبوبیت آن رنگ های زیبا و متنوع سنگ های فیروزه باشد و یا شاید خواص بسیاری که برای آن ذکر شده است.
جالب است بدانید ایرانیان در ابتدا این سنگ را پیروزه می نامیدند که به معنای پیروزی می باشد. سپس به دلیل تلفظ اعراب این سنگ فیروزه خوانده شد. فیروزه معرب شده پیروزه فارسی، فسفات آبدار طبیعی آلومینیومی است که به صورت های کج وجهی متبلور می شود. اغلب به دلیل اکسید شدن آهن در این سنگ ها رگه های قهوه ای رنگ از کانی دیوونی دیده می شود، در عین حال وجود ذرات ریز ماسه سنگ رگههای اکسید منگنز یا یشم سبز می تواند باعث به وجود آمدن رنگ خاکستری سیر در این سنگ ها شود که به آن سنگ فیروزه های ماتریکس نیز گفته می شود. در صورتی که در این سنگ رگه های سیاه وجود داشته باشد فیروزه تار عنکبوتی نامیده می شود. در موارد بسیار نادر که این رگه ها به دلیل وجود اینکلوژن هایی مانند پیریت و هماتیت در سنگ فیروزه طلایی رنگ هستند بر ارزش این سنگ بسیار افزوده می شود. اما رنگ هایی مانند رنگ های سبز آبی کمرنگ و سبز آبی ارزش کمتر دارند. جالب است بدانید تغییر رنگ های این سنگ به علت وجود میزان کم یا زیاد عناصری مانند مس و آهن می باشد.
از نظر آب و هوایی بهترین مناطق برای رشد فیروزه منطقه هایی با آب و هوای خشک میباشد سنگ فیروزه در مناطقی همچون ایران، تبت، چین و جنوب غربی آمریکا وجود دارد. هرچند که به دلیل محل به وجود آمدن این سنگ ها درجه خلوص و رنگ تولیدات اغلب معادن متفاوت اند ولی اغلب از نظر شکل ظاهری این سنگ ها به هم شبیه هستند.
در کشور ما در مناطقی مانند نیشابور، باغو در دامغان، الله آباد و یخ آباد کاشمر، میدوک و چاه فیروزه در شهر بابک دارای این معادن هستند که بسته به کیفیت بهره برداری می شوند. قدیمی ترین و مهمترین معدن فیروزه کشور، معدن سنگ نیشابور است که در سطح جهانی نیز دارای شهرت می باشد زیرا مرغوب ترین فیروزه جهان از معادن نیشابور استخراج می شود.
یکی از مهمترین کاربردهای سنگ فیروزه در صنایع دستی و زیورآلات فیروزه کوبی است. در ابتدای قرن حاضر صنایع دستی فیروزه کوبی در خراسان مشاهده شد و هنرمندان فیروزه کار به اجرای این هنر پرداختند. پس از خراسان این هنر به شهرهای دیگر از جمله اصفهان راه پیدا کرد و به رشد و شکوفایی چشمگیری رسید. تا جایی که امروزه اصفهان به عنوان مهمترین مرکز فیروزه کاری در ایران به شمار میرود. مراکز ساخت صنایع دستی فیروزه کوبی در سراسر اصفهان پراکنده هستند و محصولات به دست آمده را در بازار اصفهان و همچنین میدان نقش جهان مشاهده میکنیم.
فیروزه کوبی روی مس شهرت جهانی دارد و به دلیل زیبایی و ارزشمند بودن این هنر گردشگران و هنر دوستان بسیاری این محصولات را خریداری میکنند. به همین دلیل فیروزه کوبی رواج یافته و افراد علاوه بر کارگاههای تولید ظروف فیروزه کوبی، در منزل نیز به اجرای کار می پردازند. امروزه بسیاری از زنان و مردان علاقه مند به این هنر به آموزش فیروزه کوبی در منزل می پردازند.
از آنجایی که مراحل ساخت ظروف فیروزه کوبی نیاز به امکانات و تجهیزات زیادی ندارند بسیاری از افراد علاقه مند به این رشته هنری ظروف مورد نظر را تهیه کرده و به آموزش فیروزه کوبی در منزل پرداخته اند. بهتر است قبل از آموزش فیروزه کوبی در منزل ابتدا با مراحل اجرای این هنر آشنایی پیدا کنید. برای این کار می توانید به اساتید بزرگ در این زمینه و یا کارگاههای فعال و معتبر فیروزه کوبی مراجعه کرده و آموزشهای اولیه را ببینید. خوشبختانه در دنیای مجازی و آموزش های الکترونیکی نیز موارد فراوانی در این زمینه وجود دارد. ویدئوها و مقاله آموزش فیروزه کوبی در منزل در فضای مجازی به وفور به چشم می خورد که می تواند راهنمای خوبی برای افراد مبتدی باشد. البته در صورتی که بتوانید در کارگاه های عملی حضور پیدا کنید می توانید پاسخ سوالات خود را پیدا کرده و شگردهای استادان با تجربه را از نزدیک مشاهده کنید.
در قدم اول باید ظرف مسی مورد نظر را تهیه کنید. با مراجعه به بازار مسگرها و سایر فروشگاه های ظروف مسی می توانید ظرف دلخواه خود را خریداری کنید. در صورتی که ظرف مورد نظر شما در طرح و ابعاد دلخواه در بازار وجود ندارد باید آن را سفارش دهید تا استاد مسگر برایتان آماده کند. هنگام سفارش ظروف مسی یادآوری کنید که این ظرف را برای اجرای فیروزه کوبی نیاز دارید تا استاد مسگر ضخامت های لازم را در بخشهای مختلف آن به میزان کافی رعایت کنند. با این کار ظرف مسی ساخته شده است استحکام کافی برخوردار خواهد بود.
علاوه بر ظروف مسی، سنگ فیروزه از مهمترین مواد اولیه مورد نیاز در فیروزه کوبی می باشد. سنگ فیروزه نیشابور را نیز می توانید از مراکز فروش فیروزه مرغوب تهیه کنید.
اکنون باید چسب فیروزه کوبی با کیفیتی را برای چسباندن فیروزه بر روی مس تهیه کنید. چسب فیروزه کوبی باید بر اساس فرمول درست ساخته شده باشد. فرمول ساخت این چسب مطابق ابعاد ظرف مسی متفاوت است به همین دلیل باید هنگام خرید چسب یا لاک فیروزه کوبی ابعاد ظرف را اعلام کنید تا بتوانید چسب مناسبی خریداری کنید. در غیر این صورت صنایع دستی تولید شده از استحکام کافی برخوردار نخواهد بود و یا ظاهر زیبایی پیدا نخواهد کرد .
پس از تهیه موارد بالا باید ابزارهای کار را تهیه کنید این ابزارها عبارتند از: قالب، چکش، دریل، چراغ گاز، چراغ بنزینی، گاز انبر، انبردست، پنس، منقاش، لولههای مختلف فلزی، سوهان و سنگ سمباده است.
مراحل فیروزه کوبی شامل سه مرحله است که عبارتند از : زرگری، فیروزه کوبی، پرداخت کاری
در فیروزه کوبی باید تمامی سنگ های فیروزه مورد نیاز برای تولید با کیفیت و ارزشمند، با فاصله بسیار کم و دقیق و منظم در کنار یکدیگر چیده شوند. چسب فیروزه کوبی این قطعات را بر روی بدنه ظرف نگه می دارد.
با استفاده از ابزار و وسایلی که در بند قبل اشاره شد باید با دقت و مهارت قطعات سنگ فیروزه را در کنار یکدیگر قرار داد. هرچقدر این فاصله ها کمتر و چیدمان سنگ ها منظم تر باشد ارزش هنری و مادی کار بالاتر است.
در پایان نیز مرحله پرداخت کاری انجام می شود. در این مرحله سطح ظروف فیروز صیقل داده و بر روی آن لایه هایی از پلی استر قرارداده می شود که تا حدودی از ظرف محافظت می کند.
این هنر بسیار زیبا و پرکار است و افراد زیادی به آموزش فیروزه کوبی در منزل می پردازند. اما به دلیل هزینه بالای تولید ظروف فیروزه کوبی افراد اندکی به این هنر ادامه داده و در سطح حرفه ای دنبال می کنند. از این رو هنر فیروزه کوبی آنطور که باید و شاید رواج نیافته و با وجود زیبایی و ظرافت خاص آن به خوبی شناسانده نشده است. در حالی که این هنر می تواند یکی از مشاغل خانگی درآمدزا برای افراد مختلف باشد.
در ابتدای ظهور هنر فیروزه کاری بر روی ظروف مسی طرح هایی مانند گلدان ساخته میشد. اما امروزه فیروزه کاران نوآور به تولید بر روی ظروف مختلف با طرح ها و مدل های گوناگون در ابعاد کوچک بزرگ و متوسط روی آوردهاند.
با پیشرفت این هنر محدودیتی در تولید صنایع وجود وجود ندارد و هنرمندان این عرصه طرح های مختلفی را پیاده سازی می کنند. پس از کسب مهارت و آموزش فیروزه کوبی در منزل می توانید ظروف مختلفی همچون گلدان فیروزه کوب، قندان فیروزه کوب، آینه و شمعدان فیروزه کوبی، تنگ فیروزه کوبی، شیرینی خوری فیروزه کوبی، شکلات خوری فیروزه کوب، سنبلدان فیروزه کوب، کشکول فیروزه کوبی، سنگاب فیروزه کاری شده و مواردی از این قبیل را تولید کنید.