
چند وقت پیش هنگام بررسی نظرات یک محصول در یک فروشگاه اینترنتی، موضوعی توجهم رو جلب کرد: تعداد نظرات منفی و دلایل نارضایتی کاربران.
من معمولاً هنگام خرید، تعداد نظرات ثبتشده برای یک محصول برام اهمیت زیادی داره. ترجیح میدم محصولی رو انتخاب کنم که افراد بیشتری تجربه خریدشون رو به اشتراک گذاشته باشن؛ حتی اگر میانگین امتیازش کمی پایینتر باشه.
اما رفتار دیگهای هم دارم. وقتی وارد بخش نظرات میشم، معمولاً بیشتر سراغ نظرات منفی میرم.
دلیلش اینه که میخوام بدونم چه چیزی ممکنه بعد از خرید باعث نارضایتی من بشه. با این حال، همه نظرات منفی برای من اهمیت یکسانی ندارن.
برای مثال، اگر کاربری به دلیل تأخیر در ارسال، بستهبندی نامناسب یا مشکلات حملونقل به محصول امتیاز منفی داده باشه، لزوماً نظرم درباره کیفیت خود محصول تغییر نمیکنه.
اما اگر انتقادی درباره یکی از ویژگیهای محصول مطرح شده باشه، حتی اگر اون ویژگی برای بیشتر افراد اهمیت چندانی نداشته باشه، برام قابل بررسیه.
همین موضوع باعث شد به یک سؤال فکر کنم:
فرض کنیم محصولی از بیشتر جهات کیفیت و عملکرد مناسبی داره و بیشتر خریداران هم از انتخابش راضی هستن.
از بین ۲۰ نظر منفی ثبتشده برای این محصول، ۱۲ مورد مربوط به تأخیر در ارسال، بستهبندی نامناسب و مشکلات حملونقل باشه.
اما ۸ نظر باقیمونده درباره ویژگیهای خود محصول باشن؛ ویژگیهایی که شاید برای بیشتر خریداران مسئله مهمی نباشن.
مثلاً یک نفر از اندازه دکمهها رضایت نداره، کاربر دیگهای طول کابل رو برای استفاده خودش نامناسب میدونه و فرد دیگهای به یکی از ویژگیهای محصول اشاره میکنه که ممکنه برای اکثریت اهمیتی نداشته باشه.
آیا باید این ۸ نظر رو نادیده بگیریم، چون تعدادشون کمتره؟
به نظرم نه.
ممکنه یک ویژگی برای بیشتر کاربران اهمیت چندانی نداشته باشه، اما برای گروه مشخصی از مشتریان، عامل تعیینکننده در تصمیم خرید باشه.
در واقع، میانگین امتیاز یک محصول همیشه نمیتونه تمام تفاوتهای موجود در نیازها و انتظارات مشتریان رو نشون بده.
فرض کنیم کاربری قصد خرید محصولی رو داره. وارد صفحه محصول میشه، امتیاز بالایی میبینه و تعداد زیادی نظر مثبت ثبت شده.
اما در میان نظرات، با تجربه منفی کاربری مواجه میشه که دقیقاً به یکی از ویژگیهای موردنظرش اشاره کرده.
ممکنه همین یک نظر باعث بشه در تصمیم خریدش تجدیدنظر کنه و سراغ محصول دیگهای بره.
البته موضوع فقط از دست رفتن یک خرید نیست. اگر تجربه نامناسب به اندازهای جدی باشه که اعتماد مشتری به فروشگاه رو هم تحت تأثیر قرار بده، ممکنه خریدهای آینده خودش رو هم از دست بدیم.
اینجا باید بین نارضایتی از محصول و نارضایتی از پلتفرم تفاوت قائل بشیم. ممکنه مشتری از یک محصول رضایت نداشته باشه، اما همچنان به فروشگاه اعتماد کنه. از طرف دیگه، تجربه نامناسب در فرآیند خرید میتونه اعتمادش به کل پلتفرم رو کاهش بده.
به نظرم یکی از قابلیتهایی که پلتفرمهای فروشگاهی میتونن توسعه بدن، دستهبندی نظرات کاربران بر اساس دلیل نارضایتیه.
به جای اینکه نظرات صرفاً بر اساس امتیاز مثبت و منفی نمایش داده بشن، میشه اونها رو در موضوعات مختلفی مثل کیفیت، عملکرد، دوام، طراحی، بستهبندی و ارسال دستهبندی کرد.
این کار به خریدار کمک میکنه به جای بررسی تعداد زیادی نظر نامرتبط، مستقیماً نظرات مربوط به ویژگی موردنظرش رو مطالعه کنه.
از طرف دیگه، این اطلاعات برای خود پلتفرم هم کاربرد داره. مدیر محصول میتونه مشکلات پرتکرار رو شناسایی کنه، متوجه بشه کدوم ویژگیها برای گروههای مختلف مشتریان اهمیت بیشتری دارن و مشکلات مربوط به محصول رو از مشکلات مربوط به فرآیند خرید تفکیک کنه.
اما در این میان، یک مسئله دیگه هم وجود داره.
همه کاربران توانایی یکسانی در بیان تجربه و توضیح مشکلات ندارن.
گاهی ممکنه فرد از خریدش ناراضی باشه، اما نتونه دقیقاً توضیح بده مشکل کجا بوده. در نتیجه به جملاتی مثل «ارزش خرید نداره» یا «اصلاً خوب نیست» بسنده میکنه.
این نوع نظرات اگرچه نشاندهنده نارضایتی هستن، اما اطلاعات کافی برای خریداران بعدی یا تیمهای ارزیابی محصول فراهم نمیکنن.
اینجا یک ایده به ذهنم رسید:
چه میشه اگر به جای قرار دادن یک کادر خالی برای ثبت نظر، با چند سؤال ساده به کاربر کمک کنیم تجربه خودش رو دقیقتر توضیح بده؟
برای مثال، وقتی کاربری مینویسه «این محصول خوب نیست»، پلتفرم میتونه سؤالهایی مثل این مطرح کنه:
دقیقاً کدوم ویژگی محصول رضایتت رو جلب نکرد؟
این مشکل از ابتدای استفاده وجود داشت یا بعداً متوجهش شدی؟
این مسئله چقدر روی تجربه استفادهات تأثیر گذاشت؟
حتی میشه با استفاده از هوش مصنوعی، سؤالها رو متناسب با متن اولیه هر کاربر طراحی کرد.
البته این سؤالها باید خنثی باشن و کاربر رو به سمت بیان یک ایراد خاص هدایت نکنن.
در این روش، کاربر فرصت پیدا میکنه تجربه خودش رو بهتر توضیح بده و در نهایت، با تأیید متن نهایی، بازخورد دقیقتری ثبت کنه.
چنین اطلاعاتی میتونه برای گروههای مختلفی کاربرد داشته باشه:
خریداران بعدی برای تصمیمگیری آگاهانهتر
تولیدکنندگان برای شناسایی نقاط ضعف محصول
تیمهای ارزیابی برای بررسی کیفیت و عملکرد
مدیران محصول برای شناسایی نیازها و مشکلات کاربران
این موضوع باعث شد به این نتیجه برسم که نظرات کاربران فقط ابزاری برای سنجش میزان رضایت مشتری نیستن؛ بلکه میتونن منبعی ارزشمند برای شناخت دقیقتر نیازها و مشکلات گروههای مختلف مشتریان باشن.
شاید یک محصول از نظر اکثریت خریداران محصول خوبی باشه، اما این به معنی برآورده شدن انتظارات همه کاربران نیست.
از طرف دیگه، شاید مسئله فقط این نباشه که کاربران تجربهای برای بیان کردن ندارن؛ بلکه گاهی برای توضیح دقیق اون تجربه به راهنمایی نیاز دارن.
به نظرم یکی از فرصتهای مدیریت محصول، تبدیل همین تجربههای پراکنده و گاهی مبهم به اطلاعاتی قابل فهم و قابل استفاده است.
چون گاهی مهمترین اطلاعات درباره یک محصول، لزوماً در پرتکرارترین نظرات کاربران قرار ندارن.