
من جدیداً تایم زیادی رو تو لینکدین میگذرونم و یه چیزی مدام توجهم رو جلب میکنه.
یکی یه تبلیغ میذاره و زیرش چندین نفر شروع میکنن به تحلیل کردن؛ از استراتژی و هویت برند گرفته تا نشانهشناسی و ارجاعات فرهنگی.
و منِ مخاطب معمولی وسط این تحلیلها فقط به یک سؤال فکر میکنم:
ببخشید، این اصلاً چی رو تبلیغ میکرد؟
مثلاً همین تبلیغ گراد.
یک تصویر با حالوهوای نگارگری ایرانی، چند زن با لباسهای مختلف و جملهای که میگه:
رودابهها هنوز هستند؛ تنها جامهشان عوض شده.
اگر ندونی رودابه کیه، احتمالاً بخش بزرگی از تبلیغ رو از دست میدی.
من این تصویر رو به چند نفر نشون دادم. بعضیها حتی متوجه نشدن تبلیغ مربوط به پوشاک زنانه است. چیزی که دیده بودن بیشتر یک تصویر سنتی و زیبا بود.
و اینجا به نظرم یک سؤال جالب شکل میگیره:
اگر برای فهمیدن یک تبلیغ باید اول دربارهش تحقیق کنیم، آیا تبلیغ خوب طراحی شده یا زیادی از مخاطبش انتظار داره؟
البته میشه گفت قرار نیست همهچیز در یک نگاه فهمیده بشه.
یک تبلیغ میتونه چندلایه باشه. میتونه کنجکاوت کنه. حتی میتونه باعث بشه بری دربارهی رودابه و تهمینه بخونی.
اما یک مشکل وجود داره:
هر چیزی که قابل تحلیل باشه، الزاماً ارتباط خوبی برقرار نکرده.
گاهی به نظرم تبلیغات امروز بیشتر از اینکه برای مخاطب ساخته بشن، برای تحلیل شدن ساخته میشن.
چون یک تبلیغ که بشه دربارهش ده تا پست لینکدینی نوشت، ظاهراً تبلیغ مهمتریه.
یکی دربارهی رنگها مینویسه.
یکی دربارهی روایت.
یکی دربارهی هویت برند.
یکی هم احتمالاً یک نمودار میکشه که ثابت کنه چرا فلان عنصر تصویری نمایندهی زن معاصر در مواجهه با سنت بوده.
و بعد خود تبلیغ، که قرار بوده یک محصول رو بفروشه، تبدیل میشه به موضوع اصلی.
اما یک چیز دیگه هم هست که به نظرم نمیشه ازش گذشت.
خود تصویر، با تمام ادعاهایی که دربارهی فرهنگ، روایت و جزئیاتش میشه، پر از جزئیاتیه که وقتی کمی دقیقتر نگاه میکنی، عجیب به نظر میرسن.
مثلاً دو تا قندون، فنجونی که انگار جزئیاتش درست درنمیاد، کتابهایی که بیشتر شبیه چیزی برای پر کردن کادر هستن تا کتاب، و جزئیاتی که از نزدیک بیشتر حس یک تصویر تولیدشده با AI رو میدن تا یک صحنهی دقیق و طراحیشده.
و این برای من جالبه.
چون وقتی تبلیغ قرارِ اینهمه روی فرهنگ و معنا و جزئیات حساب کنه، خود جزئیات هم باید قابل اعتماد باشن.
نمیشه از یک طرف از رودابه و شاهنامه و هویت فرهنگی حرف زد و از طرف دیگه، قندون و فنجون و کتاب رو فقط به عنوان دکور توی تصویر گذاشت.
اینجا دیگه بحث من این نیست که مخاطب رودابه رو فهمیده یا نه.
بحث اینه که:
وقتی قراره یک تصویر اینهمه معنا داشته باشه، آیا خود تصویر به اندازهی معنایی که براش تعریف کردیم، دقیق ساخته شده؟
و اینجا یک سؤال دیگه هم پیش میاد:
آیا واقعاً همهی این معناها از اول داخل تبلیغ بوده، یا ما بعداً پیداشون کردیم؟
چون شاید بعضی جزئیات واقعاً حسابشده باشن.
اما شاید بعضی وقتها ما آدمها نمیتونیم فقط بگیم تصویر قشنگیه و رد بشیم.
حتماً باید پشت هر رنگ و قاب و حرکت دست، یک مفهوم عمیق پیدا کنیم.
شاید حتی بخشی از چیزی که تحسین میکنیم، خود کمپین نیست؛ توانایی ما برای پیدا کردن معنا در اونه.
و لینکدین هم این ماجرا رو تشدید میکنه.
چون اینجا فقط تبلیغ دیده نمیشه؛ تحلیل تبلیغ هم دیده میشه.
اما به نظرم تبلیغ خوب لازم نیست ساده باشه.
میتونه هنری باشه.
میتونه چندلایه باشه.
میتونه باعث مکث و فکر کردن بشه.
فقط نباید لایههای معنایی اونقدر زیاد بشن که پیام اصلی زیرشون گم بشه.
مخاطب لازم نیست همهچیز رو بفهمه.
لازم نیست بدونه رودابه کیه.
لازم نیست استراتژی برند رو تحلیل کنه.
اما حداقل باید بفهمه چی داره بهش فروخته میشه.
چون اگر بعد از تمام این تحلیلها چیزی که برای مخاطب باقی میمونه فقط این باشه که:
چه عکس قشنگی.
شاید یک جای کار میلنگه.
و اگر خود تصویر هم پر از جزئیاتیه که با کمی دقت مصنوعی، بیدقت یا صرفاً تزئینی به نظر میرسن، شاید باید قبل از پیدا کردن لایهی دهم معنا، یک بار هم لایهی اول رو نگاه کنیم.
خود تصویر.
شاید مشکل تبلیغات امروز این نیست که زیادی عمیق شدن.
شاید مشکل اینه که ما قابلتحلیل بودن رو با موفق بودن اشتباه گرفتیم.
و من هنوز وقتی زیر یک تبلیغ چند نفر دربارهی روایت، نشانهشناسی و لایههای معنایی حرف میزنن، اولین سؤالم همونه:
ببخشید، این اصلاً چی رو تبلیغ میکرد؟