به‌عنوان یک مدیر محصول چه میزان از خلاقیت را برای این حرفه لازم می‌دانید؟ آیا می‌توان مدیر محصول را در کنار عناوینی همچون نویسندگان، هنرمندان و شاعران که در سطح جهانی، مشاغلی خلاقانه شناخته می‍شوند قرار داد؟
باید پذیرفت که پاسخ به این سوالات همانقدر سخت است که تعریف خلاقیت. خلاقیت مفهوم نسبی‌ای است که نمی‌شود با آن شبیه علم رفتار کرد. من نیز قصد ندارم تا در این فرصت به تعریف خلاقیت و شاخصه‌های آن بپردازم؛ اما به عنوان یک مدیر محصول بارها در شرایطی قرار گرفته‌ام که از من خواسته شده تا خالق محصولی منحصر به فرد در عین حال شبیه به سایر محصولات موجود در بازار باشم. از من خواسته شده است تا در چارچوب حرکت کنم و درعین حال خلاق باشم و با شناخت محدودیت‌ها ایده‌های خلاقانه ارائه دهم. در یک کلام مدرن بیندیشم اما سنتی عمل کنم.
اگر در این شرایط قرار گرفته‌اید، وقت آن رسیده تا برای خودتان به عنوان مدیرمحصول تعریف درستی از خلاقیت داشته باشید. زیرا تمامی این تجربه‌ها، فرد را با چالش‌های درونی رو به رو خواهد کرد که اگر برای آنها رهیافتی در نظر نگیرد بی‌فایده و برای محصول مضر خواهد بود. در بلندمدت این شما هستید که به واژه‌ی پراستفاده‌ی خلاقیت اعتبار خواهد بخشید و دیگر مانند مدیران ارشد در مواجهه با امور صرفا به عنوان یک واژه‌ی دهان پرکن و یا ایجادکننده‌ی وجه تمایز استفاده نخواهید کرد. برای شروع این نکات را فراموش نکنید:
متمایز فکر کنید، اما راهکارهای عملی ارائه دهید
اول از همه بین خلاقیت و رویا تفاوت قائل باشید. خلاقیت یک فرایند ذهنی پویا است که باید ارزش‌آفرین باشد. یعنی چه؟ یعنی اینکه یک سر خلاقیت، به ارائه‌ی راهکارهایی که قابل اجرا و عملیاتی باشند گره خورده است. فراموش نکنید که بهترین مدیران محصول نه تنها با راه حل‌های عملی هدایت می کنند - بلکه با خلاقیت نیز رهبری می‌کنند. پس اگر به عنوان یک مدیر محصول هر روز خودتان را ملزم می‌کنید تا با عادت‌شکنی، متمایز فکر کنید و در عین حال برای حل یک مشکل، راهکاری عملی ارائه دهید؛ شما یک مدیر محصول خلاق و در عین حال تاثیرگذار هستید.
از جزئیات غافل نشوید
خلق هر اثر دارای یک سری اصول مشابه و بعضا ثابت است. پس آنچه وجه تمایز ایجاد می‌کند، جزئیات کار است. شالوده و زیربنای محصول شما می‌تواند چیز منحصر به فرد و تازه‌ای نباشد. حتی می‌توان از لحاظ کارکرد در ابعادی با سایر محصول‌ها یکسان بود. به‌واقع اگر چیزی غیر از این بود، یکی از اصلی‌ترین مهارت‌های مدیران محصول تحلیل رقبا نام نمی‌گرفت. شبیه یک شاعر عمل کنید، از کلمات یکسان استفاده کنید ولی فرم و ساختار ویژه‌ای را رقم بزنید. پس هیچ‌گاه توجه به جزئیات را فراموش نکنید. شما می‌توانید با تکیه بر آنها فردی خلاق و مبتکر شناخته شوید.
محصول را بومی‌سازی کنید
در شرایطی که مدیران ارشد چشمشان به محصولات مشابه است و چیزی شبیه آنها اما متمایز و منحصربه فرد از شما می‌خواهند، باید بر روی بومی‌سازی محصولتان تمرکز کنید. همواره این سوال را از خود بپرسید که: اگر قرار است محصول هیچ وجه تمایزی با سایر محصول‌ها نداشته باشد پس اصلا هدف وجودی آن چیست؟ با خودتان رو راست باشید، زیرا بعضا مدیران ارشد اینگونه نیستند. آنها رویابافی می‌کنند. شما اما خلاق باشید. پس به عنوان یک مدیر محصول این وظیفه‌ی شماست که برای محصولتان هدفی متفاوت تعریف کنید و از همان اول محصول را برای خودتان و کاربرانتان بومی‌سازی کنید. اهمیت این کار زمانی مشخص می‌شود که عموم محصولاتی که با آنها سر و کار داریم، سوغات فرنگ‌اند اما باید برای استفاده در ایران و کاربران ایرانی بومی‌سازی شوند.
به منابع اصلی دسترسی داشته باشید
نیوتن جمله معروفی دارد که می‌گوید چون من روی شانهی غول‌ها ایستادم؛ پیشرفت کردم. شانهی غول‌ها همان تحقیقات و مطالعاتی است که ما باید از آنها استفاده کنیم. این غول‌ها به ما امکان می‌دهند تا میدان دید وسیع‌تری داشته باشیم و راه پیش‌رویمان را بهتر ببینیم. قرار نیست چرخ را از نو بسازیم. قرار است با چرخ چیزهای جدیدتری بسازیم. پس به‌عنوان یک مدیر محصول این فرهنگ را برای خود و سازمانتان جا بیندازید که قرار نیست شما مبدع و مخترع باشید. قبلا هم گفته شد که ایده‌ی اولیه‌ی بسیاری از محصولات پرکاربرد و مورد استفاده، نسخه‌ی وارداتی است و منحصر به جغرافیای ایران نیست؛ پس به عنوان مدیر محصول از مطالعات انجام‌شده به عنوان راه میانبر استفاده کنید. زبان انگلیسی‌تان را تقویت کنید تا قابلیت مطالعه‌ی مقالات به زبان اصلی را داشته باشید و بتوانید از منابع دسته اول استفاده کنید.
تا به اینجای کار فهمیدیم که خلاقیت یک فرایند ذهنی پویاست که نمی‌َشود دستورالعمل خاصی برای آن داشت اما می‌توان آن را پرورش داد. جدای از آنچه در بالا گفته شد، برای تقویت خلاقیت چند اصل را نیز به‌کار ببرید:
همواره به دنبال حقیقت باشید
برای رسیدن به حقیقت باید دو چیز را در نظر داشت؛ یکی از آنها تعریف مساله است. دیگری جمع‌آوری و گزینش داده‌های مربوط به موضوع است.
داده‌ها را پالایش کنید
داده‌های جمع‌آوری شده نیاز به پالایش و طبقه‌بندی اساسی دارد تا اطلاعات سره از ناسره را از هم جدا کرده و میان اندیشه‌ها و مطالب مناسب و بیهوده تفکیک قائل شویم و آن‌هایی را که به درد نمی‌خورند در سطل زباله‌ای بزرگ بریزیم.
تجزیه و تحلیل کنید
در این مرحله، فرد در عمق اطلاعات دریافتی به کنکاش و جستجو می‌پردازد و مطابق با مسئله و هدفی که از حل مسئله دارد، از اطلاعات استفاده می‌کند. البته بخشی از این تلاش به صورت ناآگاهانه بوده و ذهن به‌طور ناخودآگاه به پردازش اطلاعات موجود می‌پردازد.
ایده‌پرداز باشید
در این مرحله، به کمک داشته‌های ذهنی که در مراحل اول تا سوم طی فرایندهای ویژه‌ای جمع‌آوری و پردازش شده‌اند، فرد شروع به تولید ایده‌های خلاقانه می‌کند که خود شامل مراحلی همچون ایجاد ایده و سپس پروراندن ایده است. در این روش است که با تغییر و ترکیب ایده‌ها می‌توان ایده‌های جدیدتر و کامل‌تر را ارائه داد.
به دنبال راه‌حل باشید
اهمیت ایده‌ها در راهکاری است که برای حل یک مساله به شما می‌دهند. پس گزینشی رفتار کنید و از بین آنها یک راه عملی را برگزینید و آن را پیاده‌سازی کنید.
بازخورد و نظر دیگران را بخواهید
با گرفتن بازخورد مناسب ضعف‌ها و کاستی‌های ایده‌ها را مورد بررسی قرار دهید و با استفاده از تجربیات عملی، آن را متکاملتر و عملیتر کنید.
جسورانه فکر کنید تا خلاقیت داشته باشید
از این گذشته، برای ساختن آنچه قبلاً ساخته نشده است، به تخیل نیاز دارید. شما برای تنظیم استراتژی و سپس اولویت بندی و اجرای ایده‌های جدید به زیرکی نیاز دارید. وظیفه‌ی شماست که آینده‌ی محصول را تعریف کنید - این بدان معنی است که موارد کاربردی را با خلاقیت مرتبط کنید و برای ایجاد یک چشم انداز و تحریک دیگران برای تلاش برای رسیدن به آن، جسورانه فکر کنید.
به خودتان حق بدهید
وقتی به عنوان یک مدیر محصول در زندگی حرفه‌ای هرروزه‌تان گرفتار می‌شوید، استفاده از این روش تفکر دشوار است. وقتی مشغول تکمیل کار تاکتیکی هستید، به سختی وقت دارید که به چشم انداز خلاقانه‌ی استراتژیک خود برای محصول فکر کنید. شما می‌خواهید یک محصول معنی‌دار بسازید اما کارها و مسئولیت‌های زیادی در راه است- فکر می‌کنید حتی اگر به موفقیت برسید ممکن است آن ایده‌ی خلاقانه‌ی نبوغ را از دست بدهید. پس به خودتان حق بدهید. شما ماشین تولید ایده‌های خلاق نیستید. در خوشبینانه‌ترین حالت شاید بخشی از کارتان را آن هم با شناخت مناسب‌ترین راهکارها بتوانید با چاشنی خلاقیت ارائه دهید.
نتیجه می‌گیریم که تفکر خلاق یک لحظه نیست- مهارتی است که می‌توان آن را ساخت. مانند هر چیزی، فقط تمرکز منظم و مقدار زیادی تلاش لازم است. هرچه بیشتر این فرایند را تمرین کنید، ذهن خود را نسبت به موارد جدید و تازه‌تری باز خواهید کرد. در اینجا نحوه‌ی ایجاد خلاقیت بیشتر در کار مدیریت محصول آورده شده است:
نقش‌آفرینی کنید
شما نمی‌توانید آنچه را که نمی فهمید حل کنید. بنابراین، همیشه مقدار زیادی از وقت خود را به فکر مسئله‌ای که مشتری در نخوه‌ی استفاده از محصول با آن روبرو است، بگذرانید. هر وقت در حال تصمیم‌گیری در مورد محصول هستید، تمام تلاش خود را بکنید تا تجربه را به عنوان مشتری خود بازی کنید.
الگوها را مشاهده کنید
بیشتر مشکلات دارای الگو هستند. در رفتار کاربران خود بارها و بارها شاهد چه چالش‌هایی هستید؟ داده‌ها می‌توانند در اینجا به شما کمک کنند. اما اعداد خام همیشه تصویر کامل را نشان نمی‌دهند - بنابراین از منابع تکمیلی دیگر نیز استفاده کنید. نکاتی که از تماس‌های مشتریان به دست می‌آید را یادداشت کنید. پاسخ نظرسنجی‌ها یا ایمیل‌ها را دنبال کنید و به انتظارات مربوط به نقش خود توجه کنید. با گذشت زمان، شما شروع به دیدن الگوها با سرعت و شفافیت بیشتری خواهید کرد.
آغوشتان به روی ایده‌های جدید باز باشد
ایده‌ها همیشه ایده‌های بیشتری را جرقه می‌زنند. این نه تنها در مورد ایده‌های خوب بلکه در مورد ایده‌های بد نیز صدق می‌کند. یک فضای بدون قضاوت برای هم تیمی‌ها و کاربران برای ارائه ایده ایجاد کنید. سپس به تک تک آنها نگاه کنید- ایده‌هایی را که با توجه به شرایط موجود قابل اعمال هستند را بیشتر و بیشتر بررسی کنید.
صریح صحبت کنید
چه در یک شرکت بزرگ کار کنید و چه در یک شرکت کوچکتر، فقط با افراد حلقه‌ی نزدیک خود در ارتباط نباشید. هر زمان که می‌توانید، همکاران دیگر را در مکالمات خود وارد کنید. این گروه از همکاران احتمالاً دیدگاه‌ها و ایده‌های جدیدی دارند که شما هرگز فکرش را نکرده‌اید.
از کارهای غیرضروری اجتناب کنید
پیشتر نوشتم که خلاقیت تمرکز و تلاش منظم را می‌طلبد. من می‌دانم که بیشتر مدیران محصول بسیار بسیار شلوغ هستند. اما شما باید مراقب کارهای روزمره خود باشید. برای خلاقیت زمان را کنترل کنید. شاید این به معنای نه گفتن به چند جلسه باشد و شاید به معنای نه گفتن به چند درخواست. هیچ کس دیگری قرار نیست جایی برای تفکر خلاقانه برای شما ایجاد کند و این انتظار از شما می‌رود که آن را برای محصول به ارمغان بیاورید. تاکید می‌کنم از جلسات به غیر از جلسات کاملا ضروری و مرتبط اجتناب کنید.
آنچه در بالا گفته شد، گوشه‌ای از تجربه‌ی اندک من به عنوان مدیر محصول تا به الان بوده است. این که حتی وقتی همه‌چیز تکراری است، همه از شما انتظار راهکارهای خلاقانه دارند.پس نسبت به این موضوع جبهه نگیرید. خلاقیت را برای خودتان با توجه به محصول و شرایط کاری‌تان تعریف کنید و دیگران را از آن آگاه کنید. گاهی اوقات ارائه و اجرای یک ایده‌ی خلاقانه هزینه‌بر است. گاهی سایز و استانداردهای محصول پتانسیل آن را ندارد تا هرگونه ایده‌ی خلاقانه‌ای را پذیرا باشد. اما این نباید باعث شود تا شما یک مدیر محصول خلاق نباشید. خلاقیت را از یک مفهوم انتزاعی و سخت به یک مفهوم ساده تبدیل کنید. و اگر زورتان رسید این فرهنگ را برای سازمان جا بیندازید!
در پایان، خوشحال می‌شوم تا بدانم تجربه‌ی شما به‌عنوان مدیر محصول در مواجهه با خلاقیت و چالش‌های آن چگونه بوده است؟
