راستش را بخواهید اگر بخواهم دوستی را تشویق به مطالعه ی کتابهای داستایوفسکی کنم شب های روشن را پیشنهاد میدهم، بهترین کتاب برای ورود به دنیای فئودور، آشنایی با درونیات، فلسفه و تفکرش در کتابی کم حجم و جذاب که حتی یک مخاطب عادی را هم می تواند جذب کند.
داستان کتاب از زبان یک شخصیت جوان و بی نام بیان میشود، در جغرافیای خاص بنام سنت پترزبورگ که بعلت نزدیک بودن به قطب شمال، شب های روشنی دارد که نام کتاب به همین دلیل، شب های روشن نامیده شده است، این شخص بنام که به شکلی نشان دهنده ی شخصیت داستایوفسکی است، دنیای عجیبی دارد، بیشتر از آن که در واقعیات زندگی کند، در رویاهای خود به زندگی ادامه می دهد، تنهاست و ارتباطی با آدم ها ندارد و ارتباطاتش هم در دنیای خیالاتش شکل می گیرند اما این شخصیت درونگرا، عاشق شهر است، پرسه می زند، عشق می ورزد و خیال میکند... و جا دارد در اینجا بگویم که داستایوفسکی نویسنده ی شهر است و فضای شهری روسیه و ظهور و بروز مدرنیته در شهر را در تمام آثارش به تصویر کشیده است.
داستان کتاب در چهار شب روایت شده است که در شبی، این مرد جوان که در حال پرسه زدن در خیابان هاست شاهد زنی غمگین در کنار پل می شود و مشتاق برای برقراری ارتباط با او، بالاخره فرصتی محیا میشود مرد جوان، این زن را از دست یک شخص مست نجات دهد و ارتباطش با آن زن که ناستنکا نام دارد را شروع کند و دل بسته ی او شود در ادامه ی این آشنایی، شب بعد ناستنکا داستان زندگی خودش را بازگو میکند و مرد جوان را محرم اسرار خود میکند اما این راز، باعث رنجور شدن مرد جوان می شود زیرا متوجه میشود که ناستنکا عشقی دارد و انتظار برای دیدار دوبارهاش میکش اما مرد جوان تصمیم می گیرد به او کمک کند. او نامهای برای معشوق ناستنکا می برد اما معشوقه ی ناستنکا پاسخی نمیدهد؛ همین موضوع قلب ناستنکا را میشکند .مرد جوان در این حین، از علاقهی شدید قلبیاش به او پرده برمیدارد و ناستنکا با خوشوقتی عشق او را می پذیرد .
شب های روشن ، با دلدادگی آنان روشنتر میشود . آنها تصمیم میگیرند از فردا باهم زندگی کنند . اما در انتهای شب آخر ، وقتی که مرد جوان با خوشحالی به آیندهی عاشقیاش مینگرد؛ عشق اول ناستنکا سر میرسد . ناستنکا ، بین مرد جوان و عشق سابقش در تردید است و در آخر عشق اولش را که یکسال برای بازگشتش صبر کرده را می پذیرد و مرد جوان داستان باز به دنیای تنهایی خودش باز می گردد و شب های روشنش، تاریک می شوند.
در انتهای داستان ، ناستنکا نامهای برای مرد جوان می نویسد و او را از ازدواجش با عشق سابقش مطلع می کند. او صادقانه می گوید :
من به تو گفتم دوستت دارم ، بدان واقعا دوستت دارم . چیزی بالاتر از عشق . آه ، خدایا ! کاش می توانستم همزمان هر دوی شما را دوست بدارم ! کاش میشد تو او باشی !
شب های روشن مرد جوان بار دیگر تاریک میشود . اما بی رحم نمیشود . اجازه نمیدهد اندوه زندگیاش را تباه کند . با دلی عاشق در رویاهایش می اندیشد :
هرگز خوشبختی ناب تو را با لکههای ابر اندوه ویران نخواهم کرد… اجازه نمیدهم حتی یکی از آن گلهای تازه که گیسوانت را تزیین کردهاند . تا با او به خانهی بخت پا بگذاری پژمرده شود !
*این متن را برای شرکت در چالش کتابخوانی طاقچه نوشته ام*