در پست قبلی سعی کردم یک مقدمه کوچیک از شروع مطالعات روی حافظه بگم.
اول یه تعریف علمیتر از حافظه بخونیم: علم اعصاب میگه حافظه در اصل تشکیل یک ((مدار عصبی)) در سیستم عصبیه، یعنی جلو رفتن از یک مسیر بین نورونها. بنابراین وقتی ما یه خاطره رو بیاد میاریم در اصل توی سیستم عصبی ما مدار مربوط به اون خاطره بسته میشه. یا برعکس اگر یک مدار بعد از شکلگیری، دوباره فعال بشه، حافظه مربوط به اون مدار رو تجربه میکنیم، یا اصطلاحا خاطرهش رو بیاد میاریم.
علاوهبر خاطرات، در حافظه ما چیزهایی که یاد میگیریم هم ذخیره میشه. اما ((یادگیری)) به شکلپذیری سیناپسی احتیاج داره که به تغییر در ساختار یا بیوشیمی یک سیناپس برمیگرده.( بعدا بیشتر در مورد یادگیری صحبت میکنم.)
خب تو پست قبلی تا اونجا پیش رفتیم که ۶ بخش مختلف از مغز درگیر حافظه هستند. اولین بخشی که سعی میکنم یه دید کلی ازش رو بهتون نشون بدم ((هیپوکامپ)) هست.
اگر بخوایم هیپوکامپ رو در قالب یه مثال بررسی کنیم، کرکین سال ۱۹۸۴ در مورد یکی از بیماران مورد مطالعهش به نام اچ. ام مقاله ایی نوشت. اچ. ام صرع داشت. (صرع بیماری هست که طی اون نورونها بهصورت کنترلنشده فعالیت میکنن) حملههای عصبی که بخاطر صرع بهش دست میداد شدید و غیرقابل کنترل بود، دکترا برای اینکه حملههای عصبی شدید اون رو متوقف کنن بعد از عملهای جراحی مختلف نهایتا بخشهایی از لوبهای گیجگاهی میانی، از جمله هیپوکامپ رو برداشتند.
اما بعد از بههوش اومدن اچ. ام متوجه شدند حافظهی اون دچار آسیب شدیدی شده! اچ. ام دیگه نمیتونست اطلاعات جدید یاد بگیره، مثلا با دوستش صحبت میکرد و وقتی سرش رو میچرخوند اصلا بخاطر نمیآورد که دوستش اونجا ایستاده!(چه برسه به صحبتهایی که کرده.) بخشی که از مغز اون برداشته شده بود باعث اختلال در انتقال اطلاعات از حافظه کوتاه مدت (یا حافظه فعال ) به بلند مدت شده بود.
جالبه که به هیچوجه حافظه بلند مدتِ(هم حافظه بلندمدت اخباری و هم مهارتی) اچ. ام آسیب ندیده بود یعنی تمام خاطرات و تمام مهارت هایی که قبل از عمل جراحی یاد گرفته بود (مثل رانندگی) کاملا بخاطر میاورد و یا اعضای خانوادهش، آدرس خونهای که قبل از جراحی در اون زندگی میکرد بدون هیچ نقضی هنوز تو حافظه اچ. ام ثبت بودند. ( فیلم fifty first dates رو دیدید؟)
مورد اچ. ام باعث شد متوجه بشیم آسیب به یک بخش از حافظه میتونه کاملا مجزا باشه و به توانمندی های دیگ حافظه آسیبی نرسه.
برای درک بهتر کار هیپوکامپ جشن تولدی رو تصور کنید، سیستم بینایی تصاویر کادوها رو نگهداری میکنه سیستم شنوایی صدای آهنگ، سیستم چشایی طعم کیک و ... تمام این دادهها به مغز فرستاده میشه و تو هیپوکامپ باهم ترکیب میشه تا به عنوان یک خاطره در حافظه ثبت بشه. حالا اگر هیپوکامپ دچار نقص بشه باز هم این اطلاعات بهصورت جداگانه وارد مغز میشه و پردازش میشه( مثلا حس میکنید طعم کیک بیشاز حد شیرینه) اما زمانیکه باید ترکیب بشه و جایی تو حافظه بلند مدت ذخیره بشه این روند دچار نقص میشه.پس میشه گفت کار هیپوکامپ در مجموع "ترکیب و یکپارچه سازی " هست.

امیدوارم تا الان علاقهمند شده باشید در پستهای بعدی در مورد بخش های دیگه مغز که برای حافظه فعالیت میکنند صحبت میکنم.
منبع: کتاب علوم شناختی نوشته جی فردنبرگ